Кіріспе

Ресей теңіз флотының теңіз жаяу әскері (Ресей теңіз жаяу әскері, батыста көбінесе Ресей морпехтері деп аталады) Ресей теңіз флотының теңіз жаяу әскері болып табылады. 1705 жылы құрылған бұл әскерлер десанттық операцияларды жүргізуге және дәстүрлі жеңіл жаяу әскер ретінде әрекет етуге қабілетті. Теңіз жаяу әскері Ресей теңіз күштерінің жалғыз арнайы операциялар бөлімін де қамтиды, ол "командалық бақалар" деп белгілі. Бұл "бақалар" әдетте теңіз жаяу әскері қатарынан таңдалады және олар арнайы операциялардың кең ауқымындағы міндеттерді орындай алады. Орыс тілінде сөйлейтіндер теңіз жаяу әскерлерін морпехи (көпше түрі, жекеше түрі: морпех) деген қысқартумен атайды. Бірінші ресейлік морпехтер тобы 1705 жылы құрылды және содан бері Наполеон соғыстарында, Қырым соғысында (1853–1856), Ресей-Жапон соғысында (1904–1905), Бірінші дүниежүзілік соғыста (1914–1918) және Екінші дүниежүзілік соғыста (1939–1945) қатысты. Адмирал Горшковтың (1956–1985 жылдары Кеңес теңіз флотының бас қолбасшысы) басшылығымен Кеңес теңіз флоты теңіз жаяу әскерінің мүмкіндіктерін кеңейтіп, оларды көптеген рет әлемнің түкпір-түкпіріне орналастырды. 2009 жылдан бері генерал-лейтенант (NI) Колпаченко, Александр Николаевич (2014 жылдан бері генерал-лейтенант (NI)) Ресей теңіз флотының жағалау әскерлері командирінің орынбасары/жағалау әскерлерінің командирі ретінде теңіз жаяу әскеріне басшылық етеді. Теңіз жаяу әскері, жағалау қорғаныс зымырандық артиллерия күштерімен бірге, Ресей теңіз флотының жағалау әскерлерінің (Береговые войска ВМФ России) құрамына кіреді.

Тарих

Ресей империясы дәуіріндегі Ресей теңіз жаяу әскері туралы көп мәлімет жоқ, себебі құрылған бөлімдердің көпшілігі жойылған немесе қимылсыз қалған ресейлік соғыс кемелерінің қосымша экипаждарынан құралған. Ресей теңіз флотының тарихы 16 ғасырға дейін, Иван Грозный заманына дейін жетеді, ол өз флотилиялық кемелерінің экипажының құрамында "Стрельцы" деп аталатын "теңіз сарбаздарынан" арнайы жасақ құрды. Теңіз жаяу әскерінің ресми тарихы 1668 жылы құрылған және 23 теңізші мен 35 сарбаздан тұратын экипажбен жүзіп шыққан "Орыл" (Құс) кемесіне дейін жетеді. Сарбаздардың міндеттері – жау кемелерін басып алу және күзету қызметін атқару болды, олар Иван Доможировтың басшылығымен жұмыс істеді. Ресей-Түрік соғысының Азов жорығы кезінде, Ұлы Петрдың басшылығымен, осы бөлімдердегі сарбаздар – көпшілігі кейіннен Император гвардиясы болған Преображенский және Семеновский полктерінен шақырылған – аталған міндеттерді орындауда ерекше тиімділік танытты. Бұл сарбаздар кейіннен 4300 адамнан тұратын Ресей теңіз флотының алғашқы жаяу әскер полкін құрады. Полктің алғашқы адмиралы патша Петр I өзі тағайындады, ол генерал-адмирал Федор Головин болды, ол 16 қараша 1705 жылы вице-адмирал Корнелий Крюйске тиісті бұйрық берді, осымен Ресей теңіз жаяу әскері үшін даңқты жылдар басталды.

Ресми құрылуы

1705 жылы 16 (27) қарашада Петр I жарлығымен Балтық флотының кемелерінде десанттық және ұшу операцияларын жүргізу үшін "теңіз экипажы" (морской экипаж) (яғни, Ресей империялық теңіз флотымен жабдықталған және қамтамасыз етілген) деген бірінші полк құрылды. Полк құрамында 1200 адам болды (бес ротадан тұратын екі батальон, 45 офицер және 70 сержант), және осы алғашқы полк Ресейдегі теңіз жаяу әскерінің ұзақ тарихының бастауы болды.

Ресей-Түрік соғыстары

Ресей теңіз жаяу әскері Осман империясына қарсы бірқатар жеңістерге қатысты, оның ішінде 1770 жылы Цесме порты үшін болған шайқаста түрік теңіз күштерін күйрету, және 1790 жылы Дунайдағы Измайл бекінісін бағындыру.

Наполеон соғысы

Соғыстың алғы дайындығы кезінде 1799 жылы орыс теңіз жаяу әскерлері төрт айлық қоршаудан кейін Корфудағы француз бекінісін жаулап алды. 1806 жылы ресейлік десант әскері Неапольді шабуылдап алып, Папа мемлекетіне енді. Алтыншы коалиция соғысы барысында орыс теңіз жаяу әскері Бородино шайқасында (1812), Кулм шайқасында (1813) және Данциг қоршауында Ла Гранде Армееге қарсы көзге түсті.

Қырым соғысы

1813 жылы теңіз жаяу әскерінің маңызды бөлігі Армияға берілді де, олар теңізбен байланысын жоғалтты. Шамамен 100 жыл бойы Ресей теңіз флотында ірі жаяу әскер бөлімдері болған жоқ. Бірақ, 1854-1855 жылдары, Севастополь қамалы кезінде, британдық, француз және түрік әскерлеріне қарсы, әскери теңіз жаяу әскерін қайта құру туралы талаптар жаңғырды. 17 жеке теңіз батальоны құрылып, Севастопольді қорғауға қатысты.

Ресей-жапон соғысы

1904 жылғы орыс-жапон соғысы кезінде теңіз жаяу әскері Порт-Артурды жапон әскерлерінен қорғады. Санын толықтыру үшін қатардағы теңізшілер мен теңіз экипаждарынан адамдар шақырылды. Жеті жеке теңіз атқыштар батальоны, теңізшілердің жеке десант тобы, үш жеке теңіз атқыштар ротасы және бірнеше пулемет экипаждары құрылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Тұрақты әскери-теңіз жаяу әскерлерін құру мәселесі тек 1910 жылы көтерілді, ал 1911 жылы елдегі негізгі әскери-теңіз базаларында тұрақты жаяу әскер бөлімдерін құру бойынша жобалар жүргізілді: Балтық флотының құрамында жаяу әскер полкі, Қара теңіз флотының жаяу әскер батальоны және Тынық мұхиты флотының Владивосток батальоны. 1914 жылдың тамызында Кронштадтта Гвардиялық флот экипажының екі жеке батальоны және 1-ші Балтық флот экипажының бір батальоны құрылды. 1915 жылдың наурыз айында 2-ші Балтық флотының жеке әскери батальоны арнайы мақсаттағы теңіз полкіне айналдырылды. Оған мина ротасы, пулеметтер тобы, байланыс тобы, полк артиллериясы, техникалық шеберхана, күзет және "Иван-город" кемесі мен қайықтарының жеке командалары кірді. 1916 жылдың соңы мен 1917 жылдың басында теңіз жаяу әскерінің алғашқы екі дивизиясы құрылды: Балтық дивизиясы және Қара теңіз дивизиясы. Теңіз жаяу әскері Германияның шабуылына қарсы қорғану үшін Балтық теңізіне, ал Осман әскерлеріне қарсы операциялар үшін Каспий теңізіне жөнелтілді.

Революциядан кейінгі ресейлік революциялар және ресейлік азаматтық соғыс

Бұл әскери-теңіз жаяу әскерлері, императорлық мемлекеттің теңіз флоты құрамында қызмет еткен, кейін 1918 жылы жас Кеңес теңіз флотының теңіз жаяу әскерінің ядросын құрады және ұзақ азамат соғысы (1918–1922 жж.) кезінде көзге түсті. Олардың көптеген әріптестері Ақ қозғалысты қолдап, сол жылдары Кеңеске қарсы әскери операцияларда батыл ерлік көрсетті. Көптегендері Кеңес билігіне тұтқындалғаннан кейін атылып тасталды, ал басқалары азапталды және өлтірілді. Азамат соғысы кезінде Кеңес теңіз жаяу әскерінің басты күші – Балтық флотының теңіз жаяу әскері болды. Бұрынғы императорлық флот дивизиясының коммунист әскерилері Революциядан кейінгі жылдары жауынгерлік қабілеттің көп бөлігін қамтамасыз етті.

Кронштадт көтерілісі

1920 жылы Ресей азамат соғысының тоқтатылуынан кейін, келесі жылы, 1921 жылы Кронштадт қаласындағы көптеген Кеңес теңіз жаяу әскерлері Кеңес үкіметіне қарсы бүлік көтерді. Көтеріліс Кеңес күштерімен жылдам басылды, ал бүлікші теңіз жаяу әскерлері Кеңес үкіметі тарапынан жазаға тартылып, нәтижесінде олар өлім жазасына кесілді.

Қырғи қабақ соғыс

1961 жылы Теңіз жаяу әскері қайта құрылып, Кеңес Теңіз күшінің жауынгерлік құрамына айналды. Әр флотқа полк (кейіннен бригада) көлеміндегі Теңіз жаяу әскері бөлімі бекітілді. Теңіз жаяу әскері стандартты бронетехниканың, соның ішінде Кеңес Армиясы қолданған танктердің суға түсетін нұсқаларын алды. 1989 жылы Теңіз жаяу әскерінің саны 18 000 адамды құрады, олар Владивосток қаласындағы 55-ші Теңіз жаяу әскері дивизиясына және кемінде төрт тәуелсіз бригадаға біріктірілді: 61-ші Киркенес бригадасы Печенга (Солтүстік флот), 175-ші Тюманныйда, 336-шы гвардиялық Теңіз жаяу әскері бригадасы Балтийск (Балтық флоты) және 810-шы Севастопольде (Қара теңіз флоты). Салқым соғыс аяқталған кезде Кеңес Теңіз күштерінің құрамында 80-нен астам десант кемесі және екі «Иван Рогов» класты десант кемесі болды. Соңғысы 40 бронетранспортты және олардың десанттық қайықтарымен бірге жаяу әскер батальонын тасымалдай алатын. («Рогов» кемелерінің бірі кейіннен қызметтен шығарылды.) Кеңес Одағының 75 данадан тұратын әлемдегі ең ірі әскери жастыққа иелік етуі болды. Сонымен қатар, Кеңес сауда флотының (Морфлот) 2500 кемесі десант түсіру кезінде қару-жарақ пен жабдықтарды тасымалдай алатын. 1990 жылдың 18 қарашасында, Еуропадағы қарулы күштерді шектеу туралы келісімге (CFE) және сенімділік шаралары мен қауіпсіздік туралы Вена құжатына қол қойылған Париж саммиті алдында кеңестік деректер алғашқы деректер алмасу ретінде ұсынылды. Бұл Балтық әскери округіндегі Клайпедадағы 3-ші, Одесса әскери округіндегі 126-шы және Солтүстік флоттағы 77-ші гвардиялық мотоатқыштар дивизиясы сияқты үш жағалау қорғаныс дивизиясының күрт пайда болғанын көрсетті, бұл бұрын НАТО-ға белгісіз болған. Бұрын Кеңес Теңіз күшіне бағынышты үш артиллерия бригадасы/полкі де жарияланды. Көптеген жабдықтар, бұрын келісім бойынша шектеулі (TLE) деп есептелген, Теңіз жаяу әскерінің құрамына кіретін болып жарияланды. Кеңес тарапы КФЕ барлық теңіз күштерін, оның құрлықтағы тұрақты бөлімдерін де қамтымайды деп мәлімдеді. Кеңес үкіметі өз ұстанымын ұстап тұра алмайтынына көз жеткізді. 1991 жылдың 14 шілдесінде Кеңес үкіметі жариялаған, кейіннен оның құқық жалғасы мемлекеттері қабылдаған жарлықта, Теңіз жаяу әскеріне немесе жағалау қорғаныс күштеріне берілген барлық «келісім бойынша шектеулі жабдықтар» (танктер, артиллерия және бронетранспорттық құралдар) келісімнің жалпы лимитіне есептеледі.

Ресей Федерациясы

Ресей теңіз флотының теңіз жаяу әскерлері құрамына Ресей Тынық мұхиты флотының 55-ші теңіз жаяу әскерлері дивизиясы, Солтүстік (61-ші бригада Спутник, Мурманск облысы) және Балтық флоттарының, сондай-ақ Каспий флотилиясының тәуелсіз бригадалары, Қара теңіз флотының тәуелсіз полкі кіреді. 1994 жылы Ресейдің теңіз жаяу әскері мен АҚШ теңіз жаяу әскері арасындағы қарым-қатынасты жақсарту мақсатында Владивосток және оның төңірегінде АҚШ-тың III теңіз экспедициялық күштерімен "Теңізден ынтымақтастық" жаттығуы өтті. АҚШ теңіз жаяу әскерлері мен Ресей теңіз жаяу әскерлері келесі жылы Гавайиде АҚШ аумағында алғашқы жаттығуларын өткізді. "Cooperation From the Sea 1995" – теңіздегі апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету жаттығуы болды, ол өзара оқыту мен қызметкерлер алмасуын қамтыды және АҚШ пен Ресейдің бірлескен десантымен аяқталды. Жаттығудың мақсаты – АҚШ және Ресей қызметкерлері арасындағы өзара іс-қимыл, ынтымақтастық және түсіністікті арттыру. 1998 жылы Петропавловск-Камчаткадағы Еділ бойы әскери округінің 22-ші мотоатқыштар дивизиясы Тынық мұхиты флотына берілді. 2000 жылы дивизия 40-шы тәуелсіз мотоатқыштар бригадасына айналды, ал 2007 жылдың 1 қыркүйегінде 40-шы теңіз жаяу әскер бригадасы (40 отд. Краснодарско Харбинская дважды Краснознаменная бригада морской пехоты) болып қайта құрылды. 2013 жылы полк қайтадан 40-шы теңіз жаяу әскер бригадасы болды. 2000 жылдан бастап Каспий флотилиясына Каспийск қаласында орналасқан 77-ші теңіз жаяу әскер бригадасы қосылды. Бригада штабы мен екі батальоны 2000 жылдың 1 тамызына дейін құрылатын болып жоспарланған. 2000 жылдың маусымында Agenstvo Voyenniykh Novostyei (AVN) хабарлағандай, 77-ші мотоатқыштар дивизиясының дәстүрін жалғастырған жаңа бригаданың әскерлері Каспийск және Астрахань қалаларында орналасатын болды, сондай-ақ Чукотка мен Солтүстік флоттан 195 жауынгерлік машина және екі аэроглиссер жіберілді. Бригадаға тікұшақтар да берілгені хабарланды.

Сириядағы азаматтық соғыс

2015 жылдың қыркүйек айының басында шамамен 800 ресейлік теңіз жаяу әскері Сирияның батыс бөлігінде орналасты, олардың көпшілігі шығыстағы Латакиядағы таулы Слунфех қаласында дислокацияланды. Қалған әскери қызметшілер Сириядағы азаматтық соғысқа ресейлік әскери араласуға дайындық ретінде Хомс (Вади-эн-Насара) және Тартус (Масяф және Сафита) провинцияларына жеткізілді. 2015 жылдың 19-20 қыркүйек күндері Ресей теңіз жаяу әскері Латакия қаласының жанында Ирак және Левант Ислам мемлекеті (ИИМ) экстремистерімен қақтығысты. Экстремистер ондағы әуе базасына шабуыл жасауға тырысты, бірақ теңіз жаяу әскері оларға шабуыл жасады. Нәтижесінде үш экстремист қаза тапты, екеуі тұтқынға алынды, ал қалғаны кері шегінді. 2015 жылдың 24 қыркүйегіне дейін Ресей теңіз жаяу әскері Сирияға жеткеннен кейін алғаш рет шайқасқа түсті, деп Debka файлының әскери және барлау дереккөздері хабарлады. 810-шы гвардиялық теңіз жаяу әскер бригадасы Алеппоның шығысындағы Квейрис әуе базасында ИИМ күштеріне шабуыл жасаған Сирия армиясымен және «Хезболла» арнайы күштерімен бірге күресті. 2015 жылдың қарашасында Түркияның әуе күштері құлатқан ресейлік «Сухой Су-24М» бомбалаушы ұшағының экипажын құтқару операциясы кезінде ресейлік теңіз жаяу әскерінің бірі қаза тапты. 2016 жылдың наурыз айында 61-ші теңіз жаяу әскер бригадасы Сирия армиясының Пальмира қаласын азат етуіне көмектесетін операциялар жүргізді. 61-ші бригада қалаға шабуыл жасауға да қатысты. 2016 жылдың қыркүйегінде Ресей теңіз жаяу әскері Алеппоның Кастилло тас жолында операция жүргізіп жатқаны туралы хабарланды.

Ресей Федерациясының Қырымды аннексиялауы

Ресей теңіз жаяу әскері 2014 жылы Қырымды басып алуға қатысты.

Донбасстағы соғыс (2014-2022)

61-ші теңіз жаяу әскер бригадасы (Ресей) Луганск облысындағы Ресей-Украина соғысына қатысты.

2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруі

2022 жылдың 24 ақпанында Ресейдің әскери-теңіз жаяу әскері Азов теңізінің жағалауында шабуылға көтеріліп, Мариуполь қаласын қоршауға алды. Аймаққа танктерді түсіруге қабілетті "Ропуча" және "Иван Грен" класты десант кемелері жеткізілгені хабарланды. 155-ші гвардиялық теңіз жаяу әскері Киевке жасалған шабуылға қатысты, бірақ кейін күштер кері шегінді және сәуір айында Беларуське қайтарылды, содан кейін Донбастағы Егорiвка мен Павлiвкаға қайта орналастырылды. 2022 жылдың 9 қарашасына дейін 155-ші гвардиялық теңіз жаяу әскері мен 40-шы теңіз жаяу әскер бригадасы Павлiвкадағы украин әскери гарнизонына шабуыл жасады. Бөлімнің өкілдері шамамен 300 адам зардап шеккенін мәлімдеді, олардың көптеген шағымдары белгілі ресейлік БАҚ өкілдерімен және бөлім гарнизонымен бөлісті. Олардың сөзіне қарағанда, шабуылдар командирлердің сыйлықтар мен наградалар арқылы бонустар мен ерекшеліктерді алу ниетімен жасалған. 2022 жылдың 15 қарашасында Ресейдің қолдауындағы Донецк Халық Республикасының өкілі 155-ші гвардиялық теңіз жаяу әскерінің төменгі буын командирлері Павлiвкаға шабуыл жасауға берілген бұйрықтарды орындамағанын мәлімдеді. Желтоқсан айында The New York Times газеті 155-ші гвардиялық теңіз жаяу әскерінің Павлiвкаға орналасуы туралы хабарлады. Жауынгерлерде жеткілікті тағам, карталар, қажетті медициналық құралдар немесе радиобайланыс құралдары болмады, олар 1970 жылдарғы Калашников автоматтарымен қаруланған, ал кейбіреулері тіпті кейбір қаруларды пайдалану жөніндегі нұсқауларды табу үшін Wikipedia-ны пайдалануға мәжбүр болды. Оқ-дәрі де жетіспеді. Бір сарбаз: "Бұл соғыс емес. Бұл – өз командирлерінің қолынан Ресей халқының қырылуы", – деді. Көптеген сарбаздар ресейлік ұялы телефондары арқылы үйлеріне қоңырау шалып, Украинаның бөлімді анықтап, шабуыл жасауына мүмкіндік берді. Көптеген сарбаздар еріктілер болған, бірақ олардың қару-жарақпен жұмыс істеу тәжірибесі аз болды. 2023 жылдың қаңтарында 155-ші гвардиялық теңіз жаяу әскер бригадасы Вухледардағы украинның 72-ші механикаландырылған бригадасына қарсы шабуыл жасауға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. Бөлім бастапқыда сәттілікке жетті, бірақ бұрынғы ФСБ полковнигі Игорь Стрелковтың сөзіне сүйенсек, жаяу әскерге ауыр шығын келтіргенімен және олардың артиллериялық қолдауына оқ-дәрі жетіспегенімен шабуыл тоқтап қалды, тіпті Т-80 танктерін жанама отқа пайдаланғанына қарамастан, "шабуылға түскен бөлімдерге жалпы техникалық қолдау нашар болды және жеке құрамы жетіспеді".

Жабдық

2020 жылы Ресейдің әскери-теңіз жаяу әскері PT-76 десанттық танктерін біртіндеп қолданудан шығарып, T-80 және жаңартылған BMP-2M машиналарын қабылдай бастады. Әскери-теңіз жаяу әскер бригадасының толық құрамында 80 танкқа дейін болуы мүмкін. 2021 жылғы мәлімет бойынша Ресейдің әскери-теңіз жаяу әскерінде 50 Т-72Б, 150 Т-72Б3, 30 Т-72Б3 (2016 жылғы модификациясы), 50 Т-80БВ және 50 Т-80БВМ танктері бар. Әскери-теңіз жаяу әскері қолданатын бронетранспортерлер дөңгелекті БТР-80 (шабуылдық десант батальондарында) немесе гусеницалық МТЛБ (әскери-теңіз жаяу әскер батальондарында) болып табылады. Әскери-теңіз жаяу әскер бөлімдері BMP-3 әскери машинасымен жабдықталуда; 2021 жылы шамамен 40 дана жеткізілді. BMP-3 әскери машинасы әскери-теңіз жаяу әскер батальонындағы бір ротамен жабдықталуы мүмкін. 2009 жылдың қарашасында «РИА Новости» агенттігі жариялаған Қорғаныс министрлігінің мәлімдемесінде «Ресейдің теңіз жаяу әскерінің барлық бөлімшелері 2015 жылға қарай заманауи қару-жарақпен толық жабдықталады» делінген. Бұл жаңартуға Т-90 танктері, BMP-3 әскери машиналары, 2С31 120 мм миномет/артиллериялық жүйелері, дөңгелекті БТР-82А бронетранспортерлері, әуе шабуылынан қорғану құралдары және жеке қарулар кіреді. 2016 жылдың қараша айына қарай барлық теңіз жаяу әскер бөлімдері «Ратник» жауынгерлік жиынтығымен жабдықталды, ал Солтүстік флоттың барлық теңіз жаяу әскер бөлімдері БТР-82А бронетранспортерлерімен жабдықталды. Сонымен қатар, теңіз жаяу әскері мен теңіз күштерінің бөлімдері жаңа технологиялық бинокльдерді қабылдады. 2017 жылы теңіз жаяу әскері «Стрелец» барлау, басқару және байланыс жүйесінің жаңартылған нұсқасын қабылдай бастады және D-10 парашюттерін алуды аяқтады. 2019 жылдың қыркүйегіне қарай Тынық мұхиты флоты мен Каспий флотилиясының барлық теңіз жаяу әскер бөлімдері БТР-82А бронетранспортерлерімен жабдықталды. 2021 жылдың басында Қара теңіз флотына 40 БТР-82А жеткізілді. Тынық мұхиты флотының теңіз жаяу әскері 2021 жылдың соңында «Сектант» кішкентай роботтық барлау жүйелерімен жабдықталды. 2014 жылдың ақпан айының соңында, кем дегенде бір Қара теңіз флотына қарасты бөлімше (компания деңгейінде) 2014 жылғы Қырым дағдарысы кезінде Севастополь маңында «Тигр» бронеавтомобильдерін пайдаланған. 2014 жылдың наурыз айындағы дағдарыс кезінде теңіз жаяу әскерінің кейбір қызметкерлері 7,62×39 мм калибрлі ОЦ-14 1А-04 автоматтары мен 40 мм GP-30 граната тастағышы бар, әдетте Ресейдің әуе десанттық әскерлерімен, сондай-ақ Арнайы мақсаттағы бөлімдермен және инженерлік бөлімдермен байланыстырылатын қаруды алып жүргендері анықталды. Каспий флотилиясының теңіз жаяу әскері 2021 жылы модернизацияланған 5,45 мм АК-74М Калашников автоматтарымен, «Обвес» модернизациялық жиынтығымен жабдықталды. Жаңа ПДМ-МД жерүсті минасы 2019-2020 жылдары мемлекеттік сынақтардан өтті.