Ресейлік адмирал Зиновий Рожественский: Өмірбаяны мен Цусима шайқасы

Кіріспе

Ресей адмиралы (1848–1909)

Зиновий Петрович Рожественский (Зиновий Петрович Рожественский, tr. ; 11 қараша 1848 [е.с. 30 қазан 1848] – 14 қаңтар 1909) – Ресей Императорлық әскери-теңіз флотының адмиралы. Ол Орыс-жапон соғысы кезінде Цусима шайқасында Екінші Тынық мұхиты эскадриласына қолбасшылық етті. Адмирал Рожественскийдің басшылығымен Ресей теңіз флоты барлық болаттан жасалған, көмірмен жұмыс істейтін шайқас кемелерінің флотын 18000 мильден (28968 км) астам қашықтыққа бір бағытта жаумен шешуші шайқас үшін (Цусима шайқасы) жеткізді. Саяхат үшін француздық жобамен салынған төрт жаңа шайқас кемесінің бірі – «Князь Суворов» шайқас кемесін өзінің флагмандық кемесі ретінде таңдады.

Теңіздегі алғашқы мансабы

Рождественский Санкт-Петербургтегі дәрігердің ұлы болды. 17 жасында Ресей империясының әскери-теңіз флотына қосылды. 1868 жылы ағылшын және француз тілдерін меңгерген Теңіз кадет корпусын, ал 1873 жылы Михайловский артиллерия академиясын бітірді. Бастапқыда Балтық флотында артиллерия офицері болып қызмет етті. 1876 жылы Қара теңіз флотына ауысты. Рус-түрік соғысы кезінде Рождественский «Веста» атты канонерлік қайықта қызмет етті. 1877 жылдың 10 маусымында алты торпедалық қайық, оның бесеуі шпар торпедаларымен қаруланған, Сулинада Осман империясының әскери-теңіз флотының төрт броненосцына шабуыл жасауға тырысты. Рождественский түрік соғыс кемелеріне қарсы алғашқы шабуылды жетектеуге ерікті түрде келісті, бірақ оның торпедалық қайығы жау кемелерін қорғаған арқанды қорғаныс жүйесіне ілініп қалды. Шабуыл түрік артиллериясының атысымен қайтарылды, ол бір торпедалық қайықты жойды, ал қалғандары кері шегінді, жаудың броненосцын зақымдамады. 1877 жылдың шілдесінде, әлі де «Веста» кемесіне тағайындалған кезде, ол бес сағаттық шайқаста Османдық броненосесі «Фетх-и Булендті» ұрып, зақымдады. Рождественский осы әрекеті үшін Санкт-Владимир және Санкт-Георгий ордендерімен марапатталды және лейтенант-коммандер болып тағайындалды. Алайда, соғыс аяқталғаннан кейін ол газет мақаласында өзінің есептерін жалған деп мәлімдеді және артық жүктелген «Фетх-и Буленд» аз ғана зақыммен құтылды. Бұл оның мансабына ешқандай кері әсерін тигізбеді. Оған сынақтан өтпеген, жаңадан салынған линкорлар флотын (кейбір жаңа «Бородинолар» үшін бұл сапар олардың сынақ сапары болды) және жаңа, дайындықтан өтпеген теңізшілерді тарихтағы ең ұзақ көмірмен жұмыс істейтін линкорлар флотында саяхаттау тапсырылды. Рождественский бағыныстыларымен қарым-қатынаста өте ызалы болды, офицерлер мен теңізшілер «Жабайы Иттен» алыс тұруды білді, егер бағыныстылар бұйрықтарды орындамаса, құзырсыз болса немесе екеуі де болса. Рождественский өзінің командасында жаңа, дайындықтан өтпеген флот бар екенін және Ұлыбританияның Жапониямен одақтастығына байланысты сапар кезінде көмірмен жабдықтау станциялары болмайтынын жақсы білді, сондай-ақ жаңа линкорлардың сынақтан өтуі мен артиллериялық жаттығулар сапар барысында жүргізілуі керек болды. Сонымен қатар, көмірді портта емес, теңізде қайта толықтыру қажет болды, басқа көптеген теңіз флотындағыдай. Осы жағдайлардың салдарынан, миссияға берілген командир кейде адасқан соғыс кемесінің бағытынан қызметтік оқтарды атып, ызалы сәтте көпірден биноклін теңізге лақтырады. 1904 жылы оның линкорлар флоты теңізге шыққанда, Рождественскийдің штабы оның флагманы «Князь Суворовта» жеткілікті мөлшерде бинокльдер болғанын қамтамасыз етті. Дегенмен, Ресейдің Балтық флотының тәжірибесіздігі Солтүстік теңіз арқылы жүзіп бара жатқан Ресей мен Ұлыбритания арасындағы соғысқа жақын жағдайды тудырды. Бірнеше ресейлік кемелер Доггер Банктегі британдық балық аулаушы траулерлерді Жапон императорлық әскери-теңіз флотының торпедалық қайықтары деп қате түсіргеннен кейін, олар қарусыз азаматтық кемелерге оқ атты. 1904 жылдың 21-22 қазанындағы Доггер Банк оқиғасы үш британдық балықшының өліміне және көптеген жарақаттануына әкелді. Ресейлік крейсердегі бір теңізші мен діни қызметкер де оқтан қаза тапты. Ресей үкіметі халықаралық дипломатиялық қысымнан кейін оқиғаны тексеруге келісті. Рождественскийге Испанияның Виго қаласына тоқтауға бұйрық берілді, ал Ұлыбритания Корольдік теңіз флотының линкорлары соғысқа дайындалды. Бірнеше британдық крейсерлік эскадрильялар Бискай шығанағы арқылы Рождественский флотын көлеңкелеп жүрді. Испанияға келгеннен кейін Рождественский оқиғаға жауапты деп санаған офицерлерді (сонымен қатар, оған сын айтқан кем дегенде бір офицерді) қалдырды. 1904 жылдың 25 қарашасында британдық және орыс үкіметтері мәселені Гаагадағы Халықаралық тергеу комиссиясына ұсынуға келіскен бірлескен келісімге қол қойды. 1905 жылдың 26 ақпанында комиссия өз есебін жариялады. Ол Рождественскийді өзінің кемелеріне британдық кемелерге оқ атуға рұқсат бергені үшін сынға алды, бірақ «әрбір [орыс] кемесі көкжиекті кез келген бағытта жарық шамдарымен сүртіп, күтпеген жерден ұсталып қалмау үшін, шатасудың алдын алу қиын болды» деп атап өтті. Сондай-ақ, ол қателік туралы білгеннен кейін «адмирал Рождественский оқиғаның басынан аяғына дейін [траульдерлерге] эскадрильяның атуына жол бермеу үшін қолынан келгеннің бәрін жасады» деген қорытындыға келді. Ресей ақырында £66,000 (қазіргі күні £5.8 миллион) өтемақы төледі. Рождественский бастапқыда Балтық флотын Порт-Артурға жіберу жоспарының дұрыс еместігіне сенді және бұл жоспарға қарсы болды, сонымен қатар ескірген кемелердің әртүрлі жиынтығын, Үшінші Тынық мұхиты эскадрильясын (адмирал және оның штабы «өздері батып кететіндер» деп атаған) өзінің флотына қосу жоспарларына қарсы болды, Мадагаскардан өзінің маршрутын Адмиралтействоға хабарламауға және Үшінші Тынық мұхиты эскадрильясының командирі Николай Небогатовпен шайқас жоспарын бөлісуден бас тартуға дейін. Оның орнына, барлау кемелерін және сымсыз байланысты дұрыс пайдалану арқылы ол өзінің шайқас флотын осылай орналастыратын болады, бұл оған линкорлардың жылдамдығына қарамастан, қысқа қашықтықтарды басып өтуге мүмкіндік береді, ал Рождественскийге одан ұзақ қашықтықтарды жүруге тура келеді. Теңіз барлауы Рождественскийдің миссиясы, яғни Владивостокқа жетуі және мүмкіндігінше жапондық флотпен байланысқа түспеуі, егер оған мәжбүр болса, мүмкіндігінше аз шайқасуы туралы Тогоға хабарлаған еді. Рождественскийдің мақсаты Владивосток эскадрильясын күшейту болды, содан кейін, Ресей теңіз флоты жеткілікті дайын болғанда, олар жапондық флотпен шешуші шайқасқа түседі. Осы білімге ие болған Того, ресейлік жоспарды алдын алуды жоспарлады, өзінің шайқас флотын ресейлік флотқа шайқасқа түсу үшін орналастырды, егер екі флоттың жылдамдығына қарамастан. Адмирал Того Рождественскийдің шабуыл бағысының тікелей қарсы тұра алды (Рождественскийдің «Т» кесілді). Бас игілу немесе шегінуден басқа, Рождественскийдің таңдауы екі ғана болды: қаһарлы шайқасқа түсу немесе Тогоның шайқас желісіне шабуыл жасау. Ол біріншісін таңдады, және 1905 жылдың 27 мамыр кешіне қарай Рождественскийдің флагманы және оның флотының көп бөлігі Цусима бұғазының түбінде болды. Шайқас кезінде Рождественскийге снарядтың сынығы тиіп, басы жараланды. Есінен айырылған адмирал «Буйный» эсминеціне, содан кейін «Бедовый» эсминеціне ауыстырылды. Кеме кейіннен Жапон императорлық теңіз флоты тарапынан басып алынғанда ол тұтқынға алынды. Портсмут шартына қол қойылғаннан кейін ол Транссибір темір жолы арқылы Санкт-Петербургке оралды.

Rozhestvensky was the son of a physician from St Petersburg, and joined the Imperial Russian Navy at the age of 17. He graduated from the Sea Cadet Corps, where he mastered English and French, in 1868, and the Mikhailovsky Artillery Academy in 1873. He initially served with the Baltic Fleet as a gunnery officer. In 1876 he transferred to the Black Sea Fleet. During the Russo Turkish War Rozhestvensky served on board the gunboat Russian gunboat Vesta. On June 10, 1877, six torpedo boats, five of which were armed with spar torpedoes, attempted to attack four ironclads of the Ottoman Navy at Sulina. Rozhestvensky volunteered to lead the first attack against the Turkish warships but his torpedo boat became caught up in the rope boom defenses that protected the enemy ships. The attack was beaten back by Turkish gunfire which destroyed one torpedo boat and the remaining boats withdrew, leaving the enemy ironclads intact. In July 1877 while still assigned to Vesta, he engaged and damaged an Ottoman battleship, Ottoman ironclad Feth i Bülend, in a five hour battle. Rozhestvensky was awarded the Order of Saint Vladimir and Order of St George for this action and was promoted to lieutenant commander. However, after the war he revealed in a newspaper article that he had falsified his reports, and that the overloaded Feth i Bülend escaped with only minor damage. This revelation had no adverse impact on his career. to sail an untested fleet of brand new battleships (for some of the new Borodinos, this voyage was their shakedown cruise) and new untrained sailors on the longest coal powered battleship fleet voyage in recorded history. Rozhestvensky had a fiery temper when dealing with a subordinate, and both officers and men knew to stand clear of "Mad Dog" when a subordinate either disobeyed orders, was incompetent, or both. Rozhestvensky was fully aware that he had a new untrained fleet under his command and that re coaling stations would not be available during the journey, due to Britain's alliance with Japan; and that both the shakedown testing of the new battleships and the gunnery practice/training would have to occur during the voyage. Also, re coaling would have to be done at sea, instead of in port as with most other navies. As a consequence of these circumstances, the mission minded commander would sometimes fire service ammunition (live gunfire) across the bows of an errant warship, and in a fiery moment fling his binoculars from the bridge into the sea. When his battleship fleet set sail in 1904, Rozhestvensky's staff ensured that his flagship, Knyaz Suvorov, had a good supply of binoculars on board. Nevertheless, the inexperience of the Russian Baltic Fleet almost triggered a war between Russia and Great Britain as it sailed through the North Sea. After several Russian ships mistook British fishing trawlers at Dogger Bank for torpedo boats from the Imperial Japanese Navy, they opened fire on the unarmed civilian vessels. The Dogger Bank incident on the night of 21–22 October 1904 resulted in the deaths of three British fishermen and many wounded. One sailor and a priest aboard a Russian cruiser were also killed in the crossfire. The Russian government agreed to investigate the incident following a great deal of international diplomatic pressure. Rozhestvensky was ordered to dock in Vigo, Spain, while battleships of the Royal Navy from the British Home Fleet were prepared for war. Several British cruiser squadrons shadowed Rozhestvensky's fleet as it made its way through the Bay of Biscay. On arrival in Spain, Rozhestvensky left behind those officers he considered responsible for the incident (as well as at least one officer who had been critical of him). On November 25, 1904, the British and the Russian governments signed a joint agreement in which they agreed to submit the issue to an International Commission of Inquiry at The Hague. On February 26, 1905, the commission published its report. It criticized Rozhestvensky for allowing his ships to fire upon the British ships, but noted that "as each [Russian] vessel swept the horizon in every direction with her searchlights to avoid being taken by surprise, it was difficult to prevent confusion". The report also concluded that once the mistake was known "Admiral Rozhestvensky personally did everything he could, from beginning to end of the incident, to prevent [the trawlers] from being fired upon by the squadron". Russia eventually paid £66,000 (£5.8m today) in compensation. Rozhestvensky believed from the start that the plan to send the Baltic Fleet to Port Arthur was ill conceived, and vehemently opposed plans to include a motley collection of obsolete vessels, the Third Pacific Squadron to his fleet (referred to by the Admiral and his staff as the 'self sinkers'), to the extent of refusing to reveal to the Admiralty his exact routing from Madagascar and to share his battle plan with Third Pacific Squadron commander Nikolai Nebogatov. He would instead, with the proper use of reconnaissance vessels and wireless communications position his battle fleet in such a way as to "preserve his interior lines of movement", which would allow him to have shorter distances to cover while causing Rozhestvensky to have longer distances to travel, regardless of battleship speeds. Naval intelligence had already informed Togo of Rozhestvensky's mission, that of reaching Vladivostok, and avoiding contact with the Japanese navy if at all possible, and fighting as little as possible, if forced into it. Rozhestvensky's objective was to reinforce the Vladivostok Squadron, and then, when the Russian navy felt sufficiently prepared, they would engage the Japanese navy in a decisive action. With this knowledge in possession, Togo planned on preempting the Russian plan, by positioning his battle fleet to "bring the Russian fleet to battle, regardless of the speed of either battlefleet." Admiral Togo was able to appear directly across Rozhestvensky's line of advance (Rozhestvensky's T had been crossed). Other than surrender or retreat, Rozhestvensky had but two choices; fight a pitched battle or charge Togo's battleline. He chose the former, and by the evening of 27 May 1905, Rozhestvensky's flagship and the majority of his fleet were on the bottom of the Tsushima Straits. During the battle, Rozhestvensky was wounded in the head by a shell fragment. The unconscious admiral was transferred to the destroyer Buinii and subsequently to the destroyer Bedovii. He was taken prisoner when the ship was later captured by the Imperial Japanese Navy. After the signing of the Treaty of Portsmouth he returned to St Petersburg via the Trans Siberian Railway.

Салдары

1906 жылы Рождественский апат үшін сот алдында тұрды, сонымен қатар оның барлық тірі әскери кеме командирлері де жауап берді. Кейбіреулері шайқаста жеңілгені үшін немесе ашық теңізде берілгені үшін түрмеге кесілді, ал енді біреулері атылды. Патша соты адмирал Николай Небогатовтың Ресей флотын тапсырғанын толық білген, себебі Рождественский шайқастың көп бөлігінде жараланып, есінен айрылған болатын, және оның жауапкершілікті мойындауына өте қарсы болды. Бірақ Рождественский өзінің бағынышты командирлерін қорғауда талапкер болды және толық жауапкершілікті өз мойнына алды, шайқаста жеңілгені үшін кінәлі екенін мәлімдеді. Сот күткендей (және үміттене келгендей), патша өлім жазасын алған капитанның жазасын қысқа мерзімді түрмеге отырғызуға алмастырды, ал қалған офицерлерді кешірді.

Кейінгі өмірі

Рождественский өмірінің соңғы жылдарын Санкт-Петербургте жалғыз өмір сүрді. Ол 1909 жылы жүрек талмасынан қайтыс болды және Александр Невский лаврасына жерленді.

Марапаттар

Георгий ордені, 4-дәреже
Владимир ордені, 3-дәреже және лентасы бар 4-дәреже
Анна ордені, 2-дәреже және 3-дәреже
Станислав ордені, 1-дәреже, 2-дәреже және 3-дәреже