Кіріспе

Николай Герасимович Кузнецов (Никола́й Гера́симович Кузнецо́в, ; 24 шілде 1904 – 6 желтоқсан 1974) – Кеңес Одағының Флот Адмиралы дәрежесіне жеткен және Қысқы соғыс пен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Әскери-теңіз флотының халық комиссары қызметін атқарған советтік теңіз офицері. Н. Г. Кузнецов атындағы Әскери-теңіз академиясы және Ресейдің "Адмирал Кузнецов" авианосеці, сондай-ақ "Кузнецов" класындағы авианосецтер оның құрметіне аталған.

Алғашқы жылдары және мансабы

Кузнецов Сербияның Медведки ауылында, Великий Устьужский уезі, Вологда губерниясы, Ресей империясы (қазіргі Архангельск облысының Котлаский ауданы, Ресей) серб шаруа отбасында дүниеге келген. 1919 жылы Кузнецов Солтүстік Двина теңіз флотилиясына қосылды, осы үшін жасына екі жыл қосып, қызмет етуге жарамды екенін дәлелдеді. 1920 жылы Петроградқа бекітілді, ал 1924 жылы әскери-теңіз бөлімшесінің құрамында Владимир Лениннің қоштасу рәсіміне қатысты. Сол жылы Коммунистік партияға мүше болды. 1926 жылы Фрунзе атындағы жоғары теңіз мектебін бітіргеннен кейін Кузнецов «Червона Украина» крейсерінде қызмет етті, бастапқыда вахта бастығы, кейін бірінші офицер болып. 1932 жылы теңіз колледжін бітіріп, операциялық тактиканы оқыды. Бітірген соң оған екі мүмкіндік ұсынылды: бас штабта кеңседе жұмыс істеу немесе кемеде командалық лауазым. Кузнецов «Красный Кавказ» крейсеріндегі борт офицері лауазымына сәтті үміткер болды. Бір жылдың ішінде жас офицер кезекті дәрежеге көтерілді. 1934 жылы «Червона Украина» крейсеріне қайта оралды, бұл жолы оның командирі болып. Кузнецовтың басшылығымен кеме үлгілі тәртіп пен ұйымдастырылғандықпен көзге түсті, бұл жас капитанға назар аударды. 1936 жылдың 5 қыркүйегінен 1937 жылдың 15 тамызына дейін Кузнецов Кеңес теңіз атташесі және Испания Республикасының бас теңіз кеңесшісі қызметін атқарды. 1936-1939 жылдардағы Испания азамат соғысының басында фашизмге қарсы күшті ұстанымдар білдірді. 1938 жылдың 10 қаңтарында елге оралғаннан кейін, 2-ші рангтағы флагман офицері атағына ие болды және Тынық мұхиты флотының басшылығына тағайындалды. Осы қызметте Сталиннің әскери тазалауларымен бетпе-бет келді. Кузнецовтың өзі іс-әрекетке тартылмады, бірақ оның бағынышты офицерлерінің көпшілігі тазалаулардың құрбаны болды. Кузнецов тазалауларға қарсы тұрып, көптеген кеңес офицерлерінің өмірін сақтап қалды. 1939 жылдың 28 сәуірінде, он жеті ғана жасында Кузнецов Әскери-теңіз флотының халық комиссары (министрі) болып тағайындалды, осы лауазымды екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін, 1946 жылға дейін атқарды. 1939 жылы Николаев инженерлік академиясына Сталиннің теріс көзқарасына қарамастан, Николай Герасимович Кузнецов Теңіз инженерлік факультетін Мәскеуден Ленинградқа қайтаруға бұйрық берді және теңіз базаларын салу үшін инженерлерді даярлайтын Әскери инженерлік-техникалық университетін құрды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Кузнецов соғыстың алғашқы сағаттарында шешуші рөл атқарды. Осы тарихи сәтте оның нық қажыр-қайраты мен бұйрықтарды елемеуі Кеңес теңіз флотының құрылуын сақтап қалды. 1941 жылдың 21 маусымында Кузнецов нацистік Германиямен соғыс болатынына толық сенімді болды. Сол күні Семен Тимошенко мен Георгий Жуков совет командирлеріне "неміс шақыруларына" жауап бермеуге тыйым салатын директива шығарды. Алайда, Әскери-теңіз флоты жеке наркомат (министрлік) болғандықтан, Кузнецов техникалық тұрғыдан тікелей басшылық тізбегінен тыс лауазымда болды. Ол осы мүмкіндікті өте батыл қадам ретінде пайдаланды. 22 маусым күні, таңертеңгі сағат 00:00-ден кейін Кузнецов барлық совет флотына жауынгерлік дайындыққа көшуге бұйрық берді. Сол күні сағат 03:15-те Вермахт "Барбаросса" операциясын бастады. Кеңес теңіз флоты – неміс шабуылы басталғанда ең жоғары жауынгерлік дайындық деңгейінде болған жалғыз әскер түрі болды. Келесі екі жылда Кузнецовтың басты назарында Кавказды неміс басқындығынан қорғау мәселесі тұрды. Соғыс жылдарында Қара теңіз Кеңес теңіз флотының негізгі операциялық аймағы болып қала берді. Соғыс кезінде Кузнецов совет десанттық операцияларын жүргізу әдістерін жетілдірді. Қара теңізде және Азов флотилиясын басқарған маңызды қолбасшы – С.Г. Горшков болды, ол кейіннен Әскери-теңіз флотының Бас қолбасшысы болып тағайындалды. 1944 жылдың мамыр айында оған Флот адмиралы атағы берілді – бұл жаңадан құрылған шен, бастапқыда төрт жұлдызды генерал шенімен теңестірілді. Сол жылы Кузнецовқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. 1945 жылдың 31 мамырында оның шені Совет Одағының маршалы шенімен теңестірілді. 1945 жылдың тамызында ол Қиыр Шығыстағы "Тамыз даулы" операциясына қатысып, Қиыр Шығыстағы КСРО күштерінің Бас қолбасшысы маршал Александр Василевскийге Кеңес Әскери-теңіз флотының жұмысын ұйымдастыруға көмектесті.

Бірінші құлау

1946-1947 жылдары КСРО Қарулы Күштері министрінің орынбасары және Әскери-теңіз күштерінің Бас қолбасшысы болды. 1947 жылы Сталиннің бұйрығымен қызметтен алынып, 1948 жылы ол және тағы бірнеше адмиралдар Әскери-теңіз сотының алдына тартылды. Кузнецов вице-адмирал шеніне төмендетілді, ал қалған адмиралдар әртүрлі мерзімге түрмеге кесілді. 1951 жылы Сталин Кузнецовтың жазаланған статусын аяқтап, оны қайтадан Әскери-теңіз күштеріне (КСРО Әскери-теңіз күштері министрі ретінде) басшылыққа тағайындады, бірақ әскери шенін қалпына келтірмеді, ол 1953 жылы Сталиннің қайтысымен қайтарылды. Сол жылы ол КСРО Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары болды. 1955 жылы Кузнецов Әскери-теңіз күштерінің Бас қолбасшысы болып тағайындалды. Оның шені Кеңес Одағының Әскери-теңіз флотының адмиралы деңгейіне көтеріліп, Маршал жұлдызымен марапатталды.

Екінші құлдырау және зейнеткерлікке шығу

Жаңадан танымал болған ол соғыс жылдарында қақтығысқа түскен, қазіргі Қорғаныс министрі Маршал Жуковпен тікелей қақтығысқа келді. 1955 жылдың 8 желтоқсанында, советтік "Новороссийск" крейсерінің қазасына сылтау ретінде пайдаланып, Жуков адмиралды лауазымынан шеттетуге тырысты. Кеменің жоғалуын тексерген комиссияны Вячеслав Малышев басқарды, ал оның қорытындыларын Жуков Кузнецовты кінәлау үшін пайдаланды. 1956 жылдың ақпанында ол қайтадан вице-адмирал шенінен төмендетіліп, зейнетке шығарылды және "теңіз күштерімен байланысты кез келген жұмысқа" қатаң тыйым салынды. Зейнеткерлікте ол көптеген очерктер мен мақалалар, сондай-ақ бірнеше толыққанды еңбектер, оның ішінде өзінің естеліктері мен ресми түрде мақұлданған "Жеңіс жолымен" кітабын жазды, ол Отан соғысы туралы айтатын. Оның естеліктері, көптеген басқа көрнекті басшылардың естеліктерінен айырмашылығы, жеке өзі жазылған және ерекше стильмен ерекшеленеді. Кузнецов соғыс, Сталиннің репрессиялары және теңіз күштері туралы бірнеше кітаптың авторы болды, олар авторының өлімінен кейін жарық көрді. Онда ол партияның әскери ішкі істеріне араласуын қатаң сынап, "мемлекет заңмен басқарылуы тиіс" деп талап етті.

Оңалту және мұра

1957 жылы Жуков, ал 1964 жылы Хрущев зейнетке шыққаннан кейін, теңізшілердің бір тобы Кузнецовтың шені мен барлық артықшылықтарын қалпына келтіру және оны Қорғаныс министрлігінің Бас инспекторларының бірі етіп тағайындау үшін Совет басшылығына үндеу жасады. Алайда, бұл өтініштерге жауап келмеді. 1988 жылдың 26 шілдесінде, Андрей Громыко басшылығымен КСРО Жоғарғы Кеңесінің Президиумы Кузнецовты бұрынғы Совет Одағының Флоты Адмиралы шеніне қайта орнатты. Қазір Кузнецов Совет және қазіргі Ресей Теңіз күштері тарихындағы ең көрнекті тұлғалардың бірі ретінде танылды. Осы құрметтің нышаны ретінде Ресей Теңіз күштерінің ең ірі әскери кемесі, жалғыз ұшақ тасымалдағышы оның атымен аталады.

Өлім

Кузнецов 1974 жылдың 6 желтоқсанында Мәскеуде 70 жасында қайтыс болды және Новодевичье бейістігінде толық әскери салтанатпен жерленді.

Дәйексөздер

Менің өмірімнің бәрі Кеңес теңіз күштеріне арналды. Жастығымда таңдау жасап, оған ешқашан өкінген емеспін.