Кіріспе
1748 - 1754 жылдар аралығында Моғол императоры болған. 1748 жылы Манупур шайқасында Әхмет Шах Абдалиді жеңген ханзада ретінде Әхмет Шах Бахадур алты жыл императорлық таққа отырып, өте әлсіз Моғол мемлекетін мұраға алды, бірақ мемлекеттік істердің барлығын қарсыласатын топтардың қолына қалдырды. Ол уәзір Имад әл-Мүлк тарапынан тақтан түсіріліп, анасымен бірге көзі жойылды. Өмірінің соңғы жылдарын түрмеде өткізіп, 1775 жылы қайтыс болды.
As a Prince, he defeated Ahmed Shah Abdali in the Battle of Manupur in 1748, Ahmed Shah Bahadur inherited a much weakened Mughal state as emperor for six years, but left all affairs of state to rivalling factions. He was deposed by the Vizier Imad ul Mulk and later blinded along with his mother. He spent the remaining years of his life in prison and died in 1775.
Ерте өмір
Ол 1725 жылы Моғол императоры Мұхаммед Шах пен оның әйелі Кудсия Бегумнің ұлы ретінде дүниеге келді. Әкесінің билігі кезіндегі орталықсыздану, Маратха соғыстары және Надир Шахтың басып кіруі Моғол империясының құлдырауын бастады. Жас Ахмед ханзада әйелдерге құмар болды, бірақ бұл әкесінің қатаң бақылауында болды. Ол сауатсыз болған және әскери оқудан ешқашан өтпеген, көбінесе оның қисық мінезді әкесінің салдарынан, оны үнемсіреп, қорқытып, тіпті императорлық ханзадаларға қажетті қаражатты да бермеген, ал сол кезде императорлық үйдің қаржысы жеткілікті болған. Оны биологиялық баласын жоғалтқаннан кейін өгей анасы Бадшах Бегум өз баласы ретінде қабылдап, оған зор қолдау көрсетті, бұл оның таққа отыруына себеп болды. Сондай-ақ, оның анасы, патшалық кезінде харемнің бас евнухі Жавед хан Наваб Бахадурмен бірге мемлекеттік істерді басқарды, себебі ол империяға деген міндеттерінен гөрі харемге көбірек қызығушылық танытты.
Ахмад Шах Дурранидің Үндістанға алғашқы шабуыл жасауы
Лахордың моғол вице-падишасы Закария хан Бахадур қайтыс болғаннан кейін, оның екі ұлы – Яхья хан Бахадур және Мултан әмірі Миан-шах Наваз хан, мұрагерлік үшін күресті. Ағасы Миан-шах Наваз ханды жеңгеннен кейін, ол өзін Пәнджабтың моғол вице-падишасы деп жариялады. Бұл әлсіздікті Ахмад Шах Дуррани дереу пайдаланып, Яхья ханның қайын атасы, Қамар-уд-Дин ханның қарсылығына тап болған және моғол императорлық сарайында салықтан қашқандығы үшін кінәланған Шах Наваз ханға көмек көрсету үшін 30 000 атты әскермен тағы бір жорықты бастады. 1748 жылдың сәуір айында Ахмад Шах Абдали мен Шах Наваз хан Инд өзенінің аңғарына басып кірді. Бұл оқиғаға жауап ретінде, Синд субедары Мұратхан Калхоро, өзен жағалауында моғол әскеріне көмек көрсету үшін қосымша күштер жіберді. Мұхаммед Шах, Ахмад ханзадасы мен Қамар-уд-Дин хан, Хафиз Рахмат хан, Сафдаржунг, Интизам-уд-Даула, Газни мен Кабулдың бұрынғы субедарлары Насыр хан, Яхья хан және Әли Мұхаммед ханды 75 000 сарбаздан тұратын үлкен армияны 12 000 Дуррани әскеріне қарсы жіберді. 1748 жылғы Манупур шайқасында, Сырхиндте, Сутледж өзенінің жанында екі тарап шешуші шайқасқа түсті. Дуррани әскеріне тиесілі, оқ-дәріге толы бір шатқал жарылып, Ахмад ханзадасы номиналды түрде жеңіске жетті, содан кейін оған Бахадур атағы берілді. Бұл жеңіске қарамастан, Мұхаммед Шах, шайқаста адасқан артиллериялық снарядтан қаза тапқан Қамар-уд-Дин ханның қазасына қатты қайғырды.
Сафдаржунның фаворитизмге қарсылығы
Құдсия Бегум Жавед ханға берілген жоғары мәртебені қорғау үшін бар күшін жұмсады және оған қарсылық білдіргендерге күш қолдануға рұхсат берді, олар оған да, өзіне де наразылық білдірді. 1749 жылы Сафдаржунгқа жасалған қастандықтан (Жавед ханның қатысуымен) кейін, оның жауап қайтары Моғол сарайында шиеленіске ұшырады. Ол бұрынғы Ұлы визирлерінің туыстарын заңды емес деп жариялауға тырысты. Сондай-ақ, евнухтан алатын жалақыларына байланысты императорлық Ауған фракциясының барлық мүшелерін билік лауазымдарынан қуғысы келді. Бұл саясат Сафдаржунгты Турани фракциясының жетекші мүшелерімен, әсіресе Жавед ханмен қақтығысқа алып келді.
Салабат ханның тұтқындалуы және Моғол армиясындағы тәртіпсіздік
1750 жылы Жавед хан Марварға қарсы жорықты аяқтағаннан кейін Делиге шақырылған 18 мың сарбазына жалақы талап еткен моғол қолбасшысы Сәйід Салабат ханды қамауға алды. Түрмеде отырғанда Салабат хан әскерлеріне ақы төлеу үшін барлық мүлкін сатып, болашақ көтерілістің алдын алу үшін дервиштей кедейлікте өмір сүрді.
Сафдаржунгтың Рохилхандтағы Жавед ханның одақтастарына қарсы аттануы
Ұлы везирдің саясатынан ашуланған Ахмад хан Бангаш Ауадтағы Сафдаржунның иеліктеріне шабуыл жасады, осы шабуылда Сафдаржун мойнынан жараланды. Сафдаржун жат және маратха жалдамалы әскерлерін қоса, әскер жинады. Ол Рохилхандта Кудсия Бегумның адалдарына жеңіс сыйлады, содан кейін Ахмад Шах жаулықты дереу тоқтатуды талап етті. Сафдаржун бұйрыққа бағынды, бірақ Мұхаммед Әли Джерчи бастаған түрік жасақтарына 1752 жылдың тамызында Жавед ханның осы іске қатысқандығы үшін оны өлтіруді бұйырды. Сафдаржунның бұл әрекеті Жавед ханның тобындағы Интизам уд Даула сияқты Кудсия Бегумнің қарсыластарының билікке жол ашуына себеп болды.
Маратхалар протектораты
1752 жылы Маратха конфедерациясы Делідегі Моғол империясының сарайына бір жақты қорғаушылық орнатты. Бұл қадам 1754 жылы императордың және оның халқының Пешуаға қарсы шара қолдануына әкеп соқты.
Имад-ул-Мұлк
1753 жылы мамыр айында Ахмад Шах Бахадур Сафдаржунның күшейіп бара жатқан ықпалына тойтарыс беру үшін 18 жасар Газиуддин Хан Фироз Джунг III-ті, қаза тапқан Интизамуд Дауланың ұлы, Имад-ул Мөлк ретінде танымал болған шақырып алды. Имад-ул Мөлк Сафдаржунға қарсы оппозиция ұйымдастырды, оған Хафиз Рахмат Хан Бареч, Қудсия Бегум және Ахмад Шах Бахадурдың өзі қосылды. Сафдаржунг жеңіліп, иеліктерінен және билігінен айырылды, бірақ Сураж Малдың және Делиді басып алудың (1753) нәтижесінде оның жақтастарының ықпалымен кешіріліп, Авадқа қайтаруға рұқсат берілді. Делинің тонау оқиғасынан және одан кейін Маратхалармен жасалған одақтан соң, Имад-ул Мөлк жаңа регент ретінде көзге шықты. Алайда, Ахмад Шах Бахадур оның күшінен қорқып, Имад-ул Мөлк 1 500 000 бөгет жинағаннан кейін, бірақ Моғол әскері мен императорлық шенеуніктерге жалақы төлеуден бас тартқаннан кейін одан алыстады. Ахмад Шах Бахадур Сафдаржунгты өзінің Ұлы визирі етіп қайта тағайындауды жариялады. Ол Имад-ул Мөлкті император сарайынан қуғысы келді, бұл Имад-ул Мөлкті императорды тұтқындау үшін Ақабат Махмұдты жіберуге және Пешва Нанасахаб I-нің ағасы Рагхунатрао бастаған Маратхалармен одақ құруға итермеледі.
Сикандарабадта жеңіліс
Пілдерге оқ-дәрі мен мергендер тиелгенімен, император Сикандарабадта Маратха империясынан жеңіліске ұшырады. Маратхалардың мәлімдемесінше, 8000 жауынгер (көбінесе әйелдер) тұтқынға алынды және императорлық үй қорланды. Ахмад Шах анасы, әйелдері және 8000 әйелді қалдырып, Делиге қашып кетті. Имад-ул-Мулк, Рагхунатраоның қолдауымен Делиге барып, императорды және оның анасын түрмеге қамады. Ал Сикандарабад шайқасынан кейін, ауырып қалған Сафдаржунг Ауадқа қашып кетті, ал моғол генералы Сурайж Мал мен оның Джат көтерілісшілері бақылап отырған Бхуртпорды қоршады. Ұлы визир лауазымына қайта тағайындалғаннан кейін, Имад-ул-Мулк Делиден лейтенантына жаңа оқ-дәрі жеткізу үшін аттанды. Осы қақтығыс кезінде Имад-ул-Мулк Ахмад Шах Бахадурдың Сурайж Малға құпия хаттар жіберіп, оны күресуге шақырғанын және жаттарға көмектесуге уәде бергенін мәлімдеді. Ол хаттарды ұстап алып, Сурайж Малмен келісімге келді және Делиге оралып, Ахмад Шахты соқыр қылды. Бұл жайтты естіген Сафдаржунг ауырып қайтыс болды.
Моғол империясының бөлшектенген саясаты
Әлсіз, бірақ ықпалды Ахмад Шах Бахадур алыс жердегі адал вассалдар мен Навабтар, мысалы Чанда Сахиб, Тинневелли Навабы (оның ең оңтүстік поддандысы) және Музаффар Джунгтан хат алмасып тұрды. Мұхаммед Шах оған Насыр Жунг атағын берді, ал кейін келесі моғол императоры Ахмад Шах Бахадур оны Деканның Субедары етіп тағайындап, Насыр уд Даула атағын тақты. Ол 1750 жылы сатқын Химмат Ханның қолынан қаза болды.
Бірінші Карнатик соғысы (17461748)
1749 жылы Жозеф Франсуа Дюплекс Чанда Сахиб пен Музаффар Юнгпен одақтасып, оларды Декканның екі күшті моғол әкімшілері етіп тағайындады және оларды тиісінше аймақтарында билікке әкелуге тырысты. Гейдер Али сияқты басқа да көшбасшылар француздардың жағына қосылды. Көп ұзамай Чанда Сахиб, Музаффар Юнг және Патиссиер мен Де Бусси бастаған француздар Амбур шайқасында Карнатиктің алаңдаған Навабы Анваруддин Мұхаммед Ханды жеңіп алуға қол жеткізді. Декканның моғол поддандылары арасындағы билік күресіне жауап ретінде Мұхаммед Әли Хан Уаллажа және Насыр Юнг 1750 жылы ағылшындармен одақтасты. Насыр Юнг Гинги бекінісін қайтарып алуға тырысқанда, Де Бусси оны тоқтатып, жеңіліске ұшыратып, Қадапа Навабы Химмат Ханның әскерімен өлтірді. Наследниктердің артындағы нақты билікке ие болған Дюплекс көп ұзамай өз одақтастарына зор билік жүктеді: Музаффар Юнг шығыс Декканның моғол жерлерінің низамы деп жарияланды, ал Чанда Сахиб Карнатиктің жаңа Навабы деп жарияланды. Француздар Моғол империясының барлық аймақтарында күшті аристократтар ретінде танылды; алайда олардың ағылшын әріптестері Аурангзеб заманынан бері жалғасқан пираттық әрекеттерге байланысты беделін жоғалтты.
Моғол армиясының Марварға қарсы жорығы
Мұғұл армиясының қолбасшысы және Мир Бакши Салабат хан Марварда Рам Сингх пен Ишвари Сингх әскерлеріне қарсы Бхакт Сингхпен бірікті. Екі тарап 1750 жылы Раона шайқасында соғысты. Шайқастан кейін Ишвари Сингх дереу Салабат ханмен келісіп, қақтығыс тоқтатылды. Одан немесекей Маратха конфедерациясы Джайпурге шабуыл жасады, ал Ишвари Сингх өз-өзіне қол жұмсады.
Ахмад Шах Абдалидің екінші және үшінші шабуылдары
1749 жылы Ахмад-шах Абдали Үндістанға екінші рет шабуыл жасады. Шабуылдың себептері алғашқы шабуылмен бірдей болды: ол Кабулдың кедей Субасын қолдау үшін Пәнджабтың 4 ауданынан (Саркар) түсетін кірісті талап етті. Бұл тәртіп бұрын Моғол дәуірінде болған және 1739 жылы Моғолдар Субаны Надир Шахқа өткізгеннен кейін оларға таңылған еді. Абдалидің әскерлері Пәнджабтың моғол губернаторы Моин-ул-Мулкпен шайқасты, бірақ ол Абдалидің талаптарын қабылдауға мәжбүр болды. 1749 жылғы келісім шарттары орындалмағандықтан, Абдали 1752 жылы үшінші рет Үндістанға шабуыл жасап, Лахор қақпаларына дейін барлық жерді басып алды. Мұнда қызу шайқас болды, соның салдарынан Моин-ул-Мулктің батыл лейтенанты Раджа Корамал қаза тапты. Моин-ул-Мулк тұтқындалды, бірақ Абдали оны соғыстағы батылдығы үшін кешіріп, Суба губернаторы қызметіне қайта тағайындады. Моғол сарайы 1739 жылғы оқиға қайталанбауы үшін үлкен қорқынышқа ұшырады. Ұлы уәзір Сафдар Жунг 50 мың маратханың көмегін алуға тырысты, оларға үлкен ақшалай сыйлық уәде етті. Бірақ ол ештеңе істеуге үлкермей, император анасының сүйіктісі, евнух Жавед хан Наваб Бахадурдың кеңесімен Абдалимен бейбітшілік шарты жасасты. Шарты бойынша, Пәнджаб (Мултан мен Синдті қоса алғанда) және Кашмир Абдали император атынан басқаратын еді, ал император тағайындаған Суба губернаторы Абдалидің келісімін алуға тиіс болды. Бұл тек сыртқы көрініс үшін жасалған қадам болды, шындығында Субалар ауғандарға өткен еді. Олар 1757 жылы Имад-ул-Мулктің оларды Моғол бақылауына қайтаруға жасаған сәтсіз әрекетінен кейін ресми түрде қосылды.
Гуджарат пен Ориссаның Маратха конфедерациясына жоғалуы
Маратха конфедерациясының әртүрлі сәрдарлары Ахмад Шах Бахадурдың Гуджарат және Одишадағы қарауындағы адамдарын жеңіске бұйырды. 1753 жылға дейін Гуджарат Моғол империясының бір бөлігі болып келді, бірақ сол жылы Маратхалар императорлық әкімшіні қызметтен шеттетуге мәжбүр етті, және осы шатақ кезінде Радж Боври мешіт кешені ірі қақтығыста қиратылды. Гуджаратты қосып алуға жауап ретінде Моғол императоры Ахмад Шах Бахадур Джунагарх Навабы Мұхаммед Бахадур Ханжиді тағайындап, оның билігін күшейтті, сондай-ақ аймақтағы Моғол империясына адал түрлі тұлғалар мен ұйымдарға түрлі атақтар мен өкілеттіктер берді. Ахмад Шах Бахадур мен Сафдаржунг сондай-ақ Салабат Ханды және 18 мыңдық әскерді Раджпут аймақтарындағы бүлікшілерді басу және аймақтың гарнизондарына көмек көрсету үшін жорыққа жіберді.
Әливарди хан Ориссаны жеңіп алды
1751 жылы шамамен 11 жыл бойы Маратхалардан өз территориясын қорғағаннан кейін, Бенгалияның навабы Аливарди Хан мен Патна, Дакка және Орисса сияқты аймақтардан келген фауждарлар Рагходжи I Бхонсле бастаған Маратхалардың зор күшіне ұшырады. Нәтижесінде, Маратха конфедерациясы Одишаны өз құрамына қосты. Тек Миднапур ғана Моғолдардың қолында қалды, ал Бенгалияның моғол губернаторы Аливарди Хан, марқұм император Мұхаммед Шахтың бұйрығымен, Маратхаларға чаут салық төлеуге мәжбүр болды.
Екінші Карнатик соғысы (17491754)
1751 жылы Чанда Сахиб және оның қолбасшылары Реза Сахиб пен Мұхаммед Юсуф Хан Аркот шайқасында Мұхаммед Әли Хан Уаллажа мен Клайвтан жеңіліске ұшырады. Кейін Мұзаффар Жұң Құрңол, Куддапа және Саванур навабтарының қарсылығына тап болды, олар бірігіп Мұзаффар Жұңның 3000 сарбаздан тұратын лагеріне шабуыл жасады. Соқтығысу кезінде Саванур навабы қаза табады, Құрңол навабы атылып жараланады, бірақ бейжай Һиммат Хан, Кадапа навабы, Мұзаффар Жұңды жекпе-жекке шақырды. Олар бір-біріне Howdah-тарымен шабуылдап, шайқаста өзара жойылды.
Француз-Низам Альянсы
Мұзаффар Жунгтың қазасы туралы жаңалық моғолдар арасында зор дүрбелең мен үрей туғызды, ал француздар да осы күтпеген оқиғаға қатты әсер етті. Де Басси жағдайға лайықты әрекет етті және Ахмад Шах Бахадурдың келісімінсіз ағасы Салабат Жунгты Деканның жаңа субедары етіп тағайындағанда императорлық сарайдың ашуына тікелей қала жаздады. Олар 12 сәуірде Хайдарабадқа кірді, содан кейін 18 маусымда Аурангабадтағы моғол гарнизонын нығайту үшін Маратхаларға қарсы жорық жасады. Бауырының билікке ие болуына жол бермеу үшін, моғол әскерінің ықпалды генералы Интизам уд Даула лауазымынан бас тартып, 150 000 әскермен Деканға шабуыл жасап, Маратха қарсыласы Баладжи Баджираоның көмегімен Салабат Жунгты құлатумен қорқытты. Дюплекс жауапты күтудің орнына Маратхаларға қарсы тұрып, 1751 жылдың желтоқсан айында болған айдың толуынан пайдаланып, олардың басшысы Баладжи Баджираоға жеңіліс сыйлады. Де Басси мен Салабат Жунгтың одағы тиімді түрде Пунаға қарай жорық жасап, Маратхалар мен олардың одақтастарына ондаған жылдарда алғаш рет ауыр жеңіліс сыйлады. Келесі жылы Де Басси Маратхаларға Ахмаднагар бейбіт шартын таңды. Балажи Баджираомен одақтасқандығы үшін Интизам уд Даула өз әскерлерімен уланды. Карнатик Науабы Чанда Сахиб 1752 жылы Мұхаммед Әли Хан Валаджа мен Клайвтан жеңілгеннен кейін бүлік кезінде қаза тапты. Мұхаммед Әли Хан Валаджа негізінен Ахмад Шах Бахадурдың қолдауына ие болып, Карнатик Науабы ретінде мойындалды. 1753 жылы Де Басси солтүстік циркарларды басып алу үшін одағын басқарды, бұл әрекет 1754 жылы Маратха басшысы Рагходжи I Бхонслеге қарсы тағы бір жеңіске әкелді. Бұл науқан 1757 жылға дейін жалғасты, ал Салабат Жунг пен Де Басси Маратхаларға Пуна маңындағы бекіністерінің айналасында бірнеше шабуылдар жасады. Француздармен жасалған бұл одақ Салабат Жунгтың әскерлерінің күшеюіне үлкен үлес қосты. 1756 жылы Салабат Жунгтың әскерлері жерге орнатылған ауыр мылтықтарды – «катыоктарды» пайдаланды, олардың қанатыннан оқ ату жылдамдығы зеңбіректерден жоғары болды.