Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1712-1713 жылдар аралығында Моғол императоры болған Мырза Мүизз уд-Дин Бег Мұхаммед хан (10 мамыр 1661 – 11 ақпан 1713), көбінесе Жахандар Шах (, ) деген атпен танымал, 1712-1713 жылдар аралығында Моғол империясының тоғызыншы императоры болды. Ол император Бахадур Шах I-нің ұлы және император Аурангзебтің немересі еді. Жахандар Шах Моғол әулетінің алғашқы қуыршақ билеушісі болды, оны құдіретті ақсүйек Зұлфиқар хан таққа отырғызды. Оның билеу мерзімі қысқа және алабақұйлы болды, бір жылға да жетпеді. Ол Сейид әулеті тарапынан тақтан түсіріліп, оның туысы Фаррухсияр оның орнына келді.
Mughal emperor from 1712 to 1713
Mirza Mu'izz ud Din Beg Muhammad Khan (10 May 1661 – 11 February 1713), better known by his title Jahandar Shah (, ), was briefly the ninth Mughal emperor from 1712 to 1713. He was the son of emperor Bahadur Shah I, and the grandson of emperor Aurangzeb. Jahandar Shah was the first puppet ruler of the Mughal dynasty, having been placed on the throne by powerful noble Zulfiqar Khan. His reign was short and turbulent, lasting less than a year. He was deposed by the Sayyid brothers and succeeded by his nephew Farrukhsiyar.
Ерте өмір
Мүғиз уд-дин 1661 жылдың 10 мамырында Деккан Субасында Мүғәззам ханзаданың отбасында дүниеге келді. Оның анасы Низам Бай, Фатехьявар Жангтың қызы, Хайдарабадтан шыққан ақсүйек әйел болды. Ол Мүғәззамның үлкен ұлы және билеуші император Аурангзебтің үлкен немересі еді. Мұғұл дәстүріне сәйкес, оның тууы Мұғұл сарайында зор той-думандармен аталып өтті. Аурангзебтің билігі тұсында ол үш жыл бойы Деккан өңіріндегі әскери науқандарға қатысты, содан кейін ол Солтүстік Үндістанға көшірілді. Аурангзебтің қайтысынан кейін, Мүғәззам ханзада мұрагерлік күресте жеңіске жетіп, 1707 жылдың маусым айында Бахадур Шах болып таққа отырды. Әкесі таққа отырғаннан кейін Мүғиз уд-дин Жахандар Шаһ атағын алды және Тхатта мен Мултанның губернаторы болып тағайындалды. Бахадур Шаһтың билігі барысында Жахандар Шаһ, Бахадур Шаһтың басқа ұлдары сияқты, императорлық сарайда болды, себебі император қарт жасқа келгенде таққа отырды және ханзадалар оның қайтысы жағдайында таққа жақын болуға ниеттенді.
Prince Mu'izz ud din was born on 10 May 1661 in Deccan Subah to Prince Mu'azzam. His mother Nizam Bai, the daughter of Fatehyawar Jang, was a noble from Hyderabad. He was Muazzam's eldest son, and eldest grandson of reigning emperor Aurangzeb. Following Mughal tradition, his birth was grandly celebrated by the Mughal court. During Aurangzeb's reign, he participated in military campaigning in the Deccan for three years, after which he was permanently shifted to northern India. After Aurangzeb's death, Prince Mu'azzam won the ensuing succession struggle and in June 1707, ascended the throne as Bahadur Shah. Upon his father's accession, Mu'izz ud din was awarded the title Jahandar Shah, and made governor of Thatta and Multan. Through the course of Bahadur Shah's reign, Jahandar Shah would stay at the imperial court, like the other sons of Bahadur Shah, because the emperor had ascended the throne at an old age, and the princes wanted to be within close reach of the throne in case of his demise.
Мұрагерлік соғыс
1712 жылы Бахадур Шах өлім төсегінде жатқанда, оның орнына билік алу үшін соғыс басталды. Өлген кездегі ең күшті ханзада – оның екінші ұлы Әзим-ұш-Шан болды, ол Бенгалияның субадары ретінде көптеген ресурстар жинаған еді. Жахандар Шах ең әлсізі болды, оның әскери күші де, қаржысы да аз еді. Бұрынғы Моғол мұрагерлік соғыстарынан өзгеше, осы соғыстың нәтижесін жоғарғы дәрежелі Зұлфиқар хан, мир бахши және Моғол империясының ең ықпалды тұлғаларының бірі шешті. Ол Жахандар Шах пен оның кіші ағалары Рафиғ-ұш-Шан мен Жахан Шах арасында одақ құрып, жеңіске жеткен жағдайда империяны бөлісіп алуды ұсынды (Зұлфиқар хан олардың ортақ мир бахшиі қызметін атқаратын еді). Әзим-ұш-Шан жеңіліп, қаза тапты, содан кейін Жахандар Шах одақты бұзып, ағаларына қарсы шықты, Зұлфиқар ханның көмегімен оларды жеңіп, өлтірді, осылайша мұрагерлік күресінде жеңіске жетті. Оның билікке келуі империяда кең қолдау таппады, сондықтан ол заңсыз билеуші деп есептелді. Сондықтан Жахандар Шах таққа отырғаннан кейін өзінің жақтастарын марапаттап, оларды жоғары лауазымдарға тағайындап, билігін нығайта бастады. Ол мұрагерлік жолындағы ағаларын қолдаған ақсүйектерді қатаң жазалап, олардың бірнешеуін өлімге кесті, бұл бұрынғы Моғол мұрагерлік дәстүрінен айқын ерекшеленді. Жеңілген ханзадалардың денелерін бірнеше күн бойы ашық жерде шірітіп, кейін жерледі, бұл бұрынғы императорлардың дұрыс жерлеуге талап еткенінен өзгеше болды. Жахандар Шахтың таққа отыруымен Зұлфиқар хан уәзір лауазымын иеленді. Жахандар Шахтың оған толық тәуелділігі және таққа отыруының мән-жайларына байланысты, билік императордың емес, Зұлфиқар ханның қолында болды. Бұл Моғол тарихында империяның абсолютті билігін династиядан тыс адамның иеленген алғашқы жағдайы еді. Жахандар Шаһтың билігі кезінде Зұлфиқар хан раджпуттармен, сикхтермен және маратхалармен достық қарым-қатынас орнатуға және империяда бейбітшілік орнатуға тырысты. Алайда империяның қаржылық жағдайы нашарлап, Жахандар Шаһтың алдыңғылары бастаған тенденция жалғасты, бұл империяның әскери күшін әлсіретті. Зұлфиқар ханның тым көп билігі Жахандар Шаһты оған қарсы қастандық жасауға итермеледі, нәтижесінде саяси хаос туды.
A war of succession began as Bahadur Shah lay on his deathbed in 1712. The most powerful prince at the time of his death was his second son Azim us Shan, who had amassed significant resources as the subahdar of Bengal. Jahandar Shah was the weakest, with little to no military power or funds. Unlike previous Mughal wars of succession, the outcome of this war was engineered by a noble, Zulfiqar Khan, the mir bakhshi and one of the most powerful figures in the Mughal empire. He built an alliance between Jahandar Shah, and his younger brothers Rafi us Shan and Jahan Shah, proposing to them that they could divide the empire between them upon victory (with Zulfiqar Khan serving as their common mir bakhshi). Azim us Shan was defeated and killed, following which Jahandar Shah broke the alliance and turned on his brothers, defeating them and killing them with the help of Zulfiqar Khan, emerging as the victor of the succession struggle. His accession was not well supported in the empire, and he was viewed as an illegitimate ruler. Hence, upon his coronation, Jahandar Shah moved to consolidate his authority by rewarding and promoting his supporters. He departed from previous Mughal succession practices by severely punishing the nobles who had supported his brothers in the succession, with several of them being executed. He also let the bodies of the defeated princes rot in the open for several days before their entombment, unlike previous emperors who had insisted on a proper burial. With Jahandar Shah's accession, Zulfiqar Khan assumed the post of wazir. Due to Jahandar Shah's complete dependence on him, and the circumstances of his accession to the throne, effective power was wielded not by the emperor but by Zulfiqar Khan himself. This was the first occurrence in Mughal history that absolute power over the empire was wielded by an outsider to the dynasty. As the effective ruler during Jahandar Shah's reign, Zulfiqar Khan sought to establish amicable relationships with the Rajputs, Sikhs, and Marathas, and bring back peace in the empire. However, the empire's finances were deteriorating, continuing a trend that had begun with Jahandar Shah's predecessors, which decreased the empire's military effectiveness. The excessive power enjoyed by Zulfiqar Khan caused Jahandar Shah to conspire against him, creating political chaos.
Депозит беру
Жахандаршахтың таққа отыруына Бенгалияда орналасқан оның туысы Фаррухсиярдың қарсылығы себеп болды, ол Әзим-ус-Шанның ұлы еді. Көзге көрінбейтін қаражаты болмағандықтан, ол өз ниетін іске асыру үшін қолдау іздеуге сәтсіз тырысты. Ақырында, ол Хусейн Әли Хан мен Абдулла Хан деген Сейид ағайындарынан күшті қолдау тапты, олар Әзим-ус-Шанның әкімшілері болған және Жахандаршах оларды лауазымдарынан шеттетуге мәжбүр болған еді.
Jahandar Shah's accession invited the challenge of his nephew Farrukhsiyar, the son of Azim us Shan, who was based in Bengal. With little independent resources, he unsuccessfully attempted to find backing for his bid. He eventually found powerful support in the Sayyid brothers, Husain Ali Khan and Abdullah Khan, administrators of Azim us Shan who had been removed from their postings by Jahandar Shah.
Өлім
Жахандар шаһ жеңілгеннен кейін Делиге қашып, Зұлфиқар хан мен оның әкесі Асад ханның үйіне паналады. Бірақ, екеуі оны тұтқынға алып, Фаррухсиярдың құрметін алу үшін оған тапсырды. Фаррухсияр 1713 жылғы 11 ақпанда Жахандар шаһ пен Зұлфиқар ханның өлімін бұйырды, Жахандар шаһты сабап өлтіріп, содан кейін басын шапты. Жахандар шаһтың денесі екі пілден төмен қарап ілініп, бөлік-бөлік етіп Дели қаласымен аралатылды. Ол Хумаюн мазарында жерленді. Ол 1699 жылғы 6 маусымда туған Мұхаммед Әзиз әд-Дин Мирзаның анасы болды. Ол 1735 жылғы 17 сәуірде Делиде қайтыс болды, ал оның ұлы Әләмгир II патша болардан он тоғыз жыл бұрын. Оның төртінші әйелі Лал Кунвар – Хасусият ханның қызы еді. Жахандар шаһ оны өте жақсы көріп, таққа отырғаннан кейін оған "Имтияз Махал" атағын берді. Ол оның билігіне зор ықпал етіп, императорды дұрыс жолға салумен белгілі болды.
Upon defeat, Jahandar Shah fled to Delhi and sought refuge at the house of Zulfiqar Khan and his father Asad Khan. However, the two imprisoned him and turned him over to Farrukhsiyar, in hopes of securing his favour. Farrukhsiyar had both Jahandar Shah and Zulfiqar Khan executed, with Jahandar Shah being beaten to death and then beheaded on 11 February, 1713. Jahandar Shah's body was paraded around Delhi in parts, hanging upside down from two elephants. He was buried in Humayun's tomb. She was the mother of Prince Muhammad Aziz ud din Mirza, born on 6 June 1699. She died at Delhi on 17 April 1735, nineteen years before her son's accession to the throne as Emperor Alamgir II. His fourth wife, Lal Kunwar, was the daughter of Khasusiyat Khan. Jahandar Shah was very fond of her, and after his accession to the throne, he gave her the title Imtiyaz Mahal. She was influential in his reign and was famous for guiding the emperor.
Толық атауы
Оның толық атағы Шаханшах и Гази Әбу'л Фатх Му'изз уд Дин Мұхаммед Джахандар Шах Сахиб и Киран Падшах и Джахан (Хулд Арамгах) болды.
His full title was Shahanshah i Ghazi Abu'l Fath Mu'izz ud Din Muhammad Jahandar Shah Sahib i Qiran Padshah i Jahan (Khuld Aramgah).
Монеталар
Жахандар шах өлең жолдарын қайта енгізіп, алтын, күміс және мыс монеталар шығарды. Әбу әл-Фатех және Сахаб Қиран деген екі өлең жолы қолданылды. Мыс монеталар 20 грамм және 14 грамм салмақ стандарты бойынша шығарылды.
Jahandar Shah reintroduced couplets and issued coins in gold, silver, and copper. Two couplets i. e. Abu al Fateh and Sahab Qiran were used. Copper coins were issued in both weight standard i. e. 20 grams and 14 grams.