Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1680 - 1681 - 1682
1 6 8 0 - 1 6 8 1 - 1 6 8 2
Қаңтар-наурыз
1 қаңтар – Моғол императоры Ауранзебтің ұлы Мұхаммед Акбар Үндістанда азаматтық соғыс бастайды. Раджпут мемлекеттерінің қолдауымен Акбар өзін жаңа Моғол императоры деп жариялайды және әкесімен күресуге дайындалады, бірақ соңында жеңіледі. 3 қаңтар – Осман империясының вассалы Қырым хандығы мен Ресей империясы арасында Бахысарай шартына қол қойылады. 18 қаңтар – Англия королі Карл II қазан айында шақырған "Шығарылым заң жобасы парламенті" үш айдан кейін таратылады, жаңа сайлау өткізу және наурыз айында Оксфордта жаңа парламент шақыру туралы тапсырма беріледі. 2 ақпан – Үндістанда Маратха империясының әскерлері Маратха императоры Чатрапати Самбхаджидің бұйрығымен Моғол империясының Бурханпур қаласын (қазіргі Үндістанның Мадхья-Прадеш штатында) тонап, олжалайды. Генерал Хамбиррао Мохите үш күн бұрын олжалауды бастаған еді. 4 наурыз – 16 000 фунт стерлинг қарызын өтеу үшін Англия королі Карл II Уильям Пеннге Америкадағы Делавэр өзенінің батысындағы 40° солтүстік және 42° солтүстік градустар аралығындағы, кейін Пенсильвания деп аталатын аумаққа жер берген жарлыққа қол қояды. 21 наурыз – Англияда король Карл II "Оксфорд парламентін" шақырады, ол Вестминстерде емес, Оксфордта өтеді, бірақ жеті күннен кейін таратылады. Карл 1685 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана парламенттің келесі сессиялары өткізіледі.
January 1 – Prince Muhammad Akbar, son of the Mughal Emperor Aurangzeb, initiates a civil war in India. With the support of troops from the Rajput states, Akbar declares himself the new Mughal Emperor and prepares to fight his father, but is ultimately defeated. January 3 – The Treaty of Bakhchisarai is signed, between the Ottoman vassal Crimean Khanate and the Russian Empire. January 18 – The "Exclusion Bill Parliament", summoned by King Charles II of England in October, is dissolved after three months, with directions that new elections be held, and that a new parliament be convened in March in Oxford. February 2 – In India, the Mughal Empire city of Burhanpur (now in the Indian state of Madhya Pradesh) is sacked and looted by troops of the Maratha Empire on orders of the Maratha emperor, the Chhatrapati Sambhaji. General Hambirrao Mohite began the pillaging three days earlier. March 4 – In order to settle a debt of £16,000, King Charles II of England grants a land charter to William Penn, for territory west of Delaware River in America between 40° N and 42° N, later to be called Pennsylvania. March 21 – The "Oxford Parliament" is summoned in England by King Charles II and meets in Oxford rather than in Westminster, but is dissolved seven days later. No further sessions of parliament are held until after the death of Charles in 1685.
Сәуір-маусым
11 сәуір – Соңғы графының қайтысынан кейін Пфальц Ландсберг Швеция короліне өтеді. 15 мамыр – Франциядағы Канал дю Миди ресми түрде ашылды, оны Канал Рояль де Лангедок деп атады. 23 маусым – Месопотамиядағы (қазіргі Ирак) Шығыс православиелік обряды бар Шығыс шіркеуі, бұрын Ильяс және Шимун желісіндегі екі патриархқа бөлінген, Рим католик шіркеуі үшінші желі бойынша бөліп жіберді. Амид архиепископиясының Мар Юсипі (қазіргі Түркиядағы Диярбакыр) Папа Иннокентий XI-дің жариялауымен Иосиф I деп жарияланды, ол "патриархынан айырылған Халдей ұлтының патриархы" атанды, осылайша Халдей католик шіркеуінің "Иосип желісі" құрылды.
April 11 – Following the death of its last count, the Palatinate Landsberg passes to the King of Sweden. May 15 – The Canal du Midi in France is opened officially, as the Canal Royal de Languedoc. June 23 – The Church of the East, an Eastern Orthodox rite in Mesopotamia (now Iraq), already split between two patriarchs in the Eliya line and the Shimun line, is split along a third line by the Roman Catholic Church when Mar Yousip of the Archdiocese of Amid (now Diyarbakır in Turkey) is proclaimed by Pope Innocent XI as Joseph I, "Patriarch of the Chaldean nation deprived of its patriarch", creating the "Josephite line" of the Chaldean Catholic Church.
шілде-қыркүйек
1 шілде – Оливер Планкетт, Рим-католик Армағ архиепискобы және Бүкіл Ирландияның приматы, маусым айында опасыздық жасады деп жалған айыпталып, Лондонның Тайберн қаласында асылып, сүйретіліп, төртке бөлінді – Англияда шейіт болған соңғы католик; ол 1975 жылы қасиетті деп жарияланды. 23 шілде – Француз Триполитания соғысы (1681–1685) кезінде Хиос қаласына жасалған бомбалау шабуылы, 1680 жылдары Францияның Барбария қарақшыларына қарсы кең ауқымды науқанының бір бөлігі болды. 10 тамыз – Шығыс Үндістан компаниясының ағылшын теңіз капитаны Роберт Нокс өзінің басынан өткен оқиғалары, 20 жылдық түрме жазасы және Цейлоннан қашуы туралы «Сейлон аралының тарихи суреттемесі» атты кітабын жариялады. 12 тамыз – Тай есімі Супаатфаа болған Ахом патшасы Гададар Сингха (немесе Гадапани) таққа отырды. 31 тамыз – Ағылшын жалған куәгер Титус Оутс Уайтхоллдағы мемлекеттік пәтерлерінен кетуге міндеттелді; оның даңқы төмендеп, жақын арада ол бүлік жасады деген айыппен тұтқындалып, түрмеге қамалды. 30 қыркүйек – Франция бұрын Киелі Рим империясының еркін императорлық қаласы болған Страсбург қаласын (немісше: Страсбург) аннексиялады.
July 1 – Oliver Plunkett, Roman Catholic Archbishop of Armagh and Primate of All Ireland, falsely convicted in June of treason, is hanged, drawn and quartered at Tyburn, London, the last Catholic martyr to die in England; he is canonised in 1975. July 23 – The Bombardment of Chios during the French Tripolitania War (1681 1685) is part of a wider campaign by France against the Barbary Pirates in the 1680s. August 10 – English sea captain Robert Knox of the East India Company publishes his book An Historical Relation of the Island Ceylon, about his adventures, 20 years imprisonment and escape from Ceylon. August 12 – Ahom King Gadadhar Singha (or Gadapani), who takes the Tai name Supaatphaa, ascends the throne. August 31 – English perjurer Titus Oates is told to leave his state apartments in Whitehall; his fame begins to wane, and he is soon arrested and imprisoned for sedition. September 30 – France annexes the city of Strasbourg (German: Strassburg), previously a free imperial city of the Holy Roman Empire.
Қазан-желтоқсан
27 қазан – Англияның сэр Джон Чайлд Бомбей провинциясының жаңа губернаторы болып тағайындалды және ресми емес түрде Үндістандағы Шығыс Үндістан компаниясының барлық иеліктерінің генерал-губернаторы атанды. 1684 жылы капитан Ричард Кейгвиннің бүлік көтергенінен басқа, Чайлд британдықтардың билігін кеңейте берді, соның салдарынан британдықтар Моғол империясымен соғысқа қатысты. 20 қараша – Испаниядан шамамен 10 айлық сапардан кейін Дон Мелхор де Наварра, Палата герцогы Лимаға келді және 1678 жылдан бері аймақты басқарып келген Лима архиепискобы Мелхор Линьян и Циснерос орнына Перудің жаңа вице-королі болды. 25 қараша – Нидерландының Корнелис Спильман Голланд Шығыс Үндістанының (қазіргі Индонезия) жаңа генерал-губернаторы болып тағайындалды және Ява аралында Матарам сұлтандығының сұлтан Амангкурат II-мен одақ жасады, содан кейін голланд армиясын сұлтанның жартылай бауыры, Пюгер ханзадасы бастаған көтерілісті басу үшін пайдаланды. Пюгер 28 қарашада жоғары ранкті голланд офицері Якоб Куперге бас иді. 29 қараша – Дауыл Панама тасмуына соқтығысып, испан флотының "Флота де Тьерра Фирма" флотилиясын басып, "Нуэстра Сеньора де Энкарнасьон" кемесін Шагрес өзенінде батырды. "Энкарнасьон" кемесінің қирандылары шамамен 340 жылдан кейін, 2011 жылы табылған, көбінесе зақымдалмаған және көп бөлігі жүкпен толы болды. 3 желтоқсан – "Флота де Терра Фирма" флотилиясының тағы бір кемесі, "Нуэстра Сеньора де ла Соледад", Шагрес өзенінде батып, 280 экипаж мүшесі қаза тапты. 7 желтоқсан – Қытай генералы Ву Сангуйдің немересі Ву Шифан Юньнань провинциясындағы Куньмин қаласында өз-өзіне қол жұмсады, бұл Қытайдағы Канси императоры мен Цин әулетіне қарсы 8 жылдық Үш феодалдық бүлікке нүкте қойды. 22 желтоқсан – Англия королі Карл II Лондонда жарақат алған және зейнеткерлікке шыққан әскерлерге арналған Челси корольдік ауруханасын салуға жарлыққа қол қойды.
October 27 – Sir John Child of England becomes the new Governor of Bombay province and, unofficially, Governor General of all of the settlements of the East India Company in India. With the exception of a rebellion by Captain Richard Keigwin during the year 1684, Child expands British control until involving the British in a war with the Mughal Empire. November 20 – Don Melchor de Navarra, Duke of Palata arrives in Lima after a voyage of almost 10 months from Spain and becomes the new Viceroy of Peru, succeeding the Archbishop of Lima, Melchor Liñán y Cisneros, who had administered the area since 1678. November 25 – Cornelis Speelman of the Netherlands becomes the new Governor General of the Dutch East Indies (now Indonesia) and concludes an alliance with the Sultan Amangkurat II of the Mataram Sultanate on the island of Java, then uses the Dutch Army to suppress the rebellion started by the Sultan's half brother, Prince Puger. Puger surrenders on November 28 to the ranking Dutch officer, Jacob Couper. November 29 – A storm strikes the Isthmus of Panama and overwhelms the Spanish Navy's Flota de Tierra Firma, sinking the ship Nuestra Señora de Encarnación in the Chagres River. The Encarnación wreckage is not found until almost 340 years later, in 2011, mostly intact and still loaded with most of its cargo. December 3 – Another ship in the Flota de Terra Firma, Nuestra Señora de la Soledad, sinks in the Chagres River with the loss of its 280 crew. December 7 – Wu Shifan, grandson of Chinese general Wu Sangui, commits suicide at Kunming in Yunnan province, ending the 8 year Revolt of the Three Feudatories against the Kangxi Emperor and the Qing dynasty in China. December 22 – King Charles II of England signs a warrant for the building of the Royal Hospital Chelsea in London for wounded and retired soldiers.
Күні белгісіз
Англияда мұқтаж француз босқындарына көмек жиналады. Хавертаун мен Брин-Маур Пенсильванияда Уэльс квакерларымен құрылды. Париждегі Нотр-Дам соборындағы Эммануэль қоңырауы қайта құйылды. Францияның Хонфлер портын Абрахам Дюкен жаңартты. 1631 жылы Балдассаре Лонгена жобалаған Венециядағы Санта-Мария-делла-Салют базиликасы салтанатты түрде ашылды. Додо жойылып кетті.
Collections are made in England for needy French refugees. Havertown and Bryn Mawr are founded in Pennsylvania by Welsh Quakers. The bell Emmanuel in Notre Dame de Paris is recast. The Port of Honfleur, France, is re modelled by Abraham Duquesne. The basilica of Santa Maria della Salute in Venice, designed by Baldassare Longhena in 1631, is dedicated. Dodo becomes extinct.
Туылғандар
24 наурыз – Георг Филипп Телеман, неміс композиторы (1767 ж. қайтыс болды)
26 маусым – Хедвиг София, Швеция ханшайымы (1708 ж. қайтыс болды)
5 тамыз – Витус Беринг, Данияда туған орыс саяхатшысы (1741 ж. қайтыс болды)
11 қыркүйек – Иоганн Готлиб Хайнеччиус, неміс құқықшысы (1741 ж. қайтыс болды)
28 қыркүйек – Иоганн Маттесон, неміс композиторы (1764 ж. қайтыс болды)
1 қазан – Джулия Лама, итальян суретшісі (1747 ж. қайтыс болды)
17 қараша – Пьер Франсуа ле Курейер, француз діншісі (1776 ж. қайтыс болды)
28 қараша – Жан Кавалье, француз протестанттарының көтерілісші басшысы (1740 ж. қайтыс болды)
March 24 – Georg Philipp Telemann, German composer (d. 1767)
June 26 – Hedvig Sophia of Sweden, Swedish princess (d. 1708)
August 5 – Vitus Bering, Danish born Russian explorer (d. 1741)
September 11 – Johann Gottlieb Heineccius, German jurist (d. 1741)
September 28 – Johann Mattheson, German composer (d. 1764)
October 1 – Giulia Lama, Italian painter (d. 1747)
November 17 – Pierre François le Courayer, French theologian (d. 1776)
November 28 – Jean Cavalier, French Protestant rebel leader (d. 1740)