Сіражуддин Даула: Бенгалдың соңғы тәуелсіз нәуәбы (1756-1757). Мир Джафардың сатқылығынан жеңіліс, Ұлыбританияның Ост-Индия компаниясының билігі басталды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бенгалияның 1756-1757 жылдар аралығындағы соңғы тәуелсіз науабы (билеушісі). Мирза Мұхаммед Сираж-уд-Даула (1733 – 2 шілде 1757), көбінесе Сираж-уд-Даула немесе Сираж-уд-Даула деп аталатын, Бенгалияның соңғы тәуелсіз науабы болды. Оның билігінің аяқталуы Шығыс Үндістан компаниясының Бенгалияны, содан кейін бүкіл Үндістан субконтинентін билеуінің басталуын белгіледі. Сирадж 1756 жылдың сәуір айында 23 жасында анасының әкесі Әливарди ханнан кейін Бенгалияның науабы болды. Наваб әскерінің қолбасшысы Мир Джафардың сатқындығынан соң Сирадж 1757 жылдың 23 маусымында Пласси шайқасында жеңіліске ұшырады. Роберт Клайв басқаратын Шығыс Үндістан компаниясының әскерлері басып кірді және Бенгалияның басқаруы компанияның қолына өтті.
Last independent Nawab (ruler) of Bengal from 1756 to 1757
Mirza Muhammad Siraj ud Daulah (1733 – 2 July 1757), commonly known as Siraj ud Daulah or Siraj ud Daula, was the last independent Nawab of Bengal. The end of his reign marked the start of the rule of the East India Company over Bengal and later almost all of the Indian subcontinent. Siraj succeeded his maternal grandfather, Alivardi Khan as the Nawab of Bengal in April 1756 at the age of 23. Betrayed by Mir Jafar, the commander of Nawab's army, Siraj lost the Battle of Plassey on 23 June 1757. The forces of the East India Company under Robert Clive invaded and the administration of Bengal fell into the hands of the company.
Ерте өмірі және өмірбаяны
Сирадж 1733 жылы Мирза Мұхаммед Хашим мен Әмина Бегум отбасында дүниеге келді. Оның туғаннан кейін көп ұзамай анасының әкесі Аливарди хан Бихардың вице-губернаторы болып тағайындалды. Әмина Бегум – Аливарди хан мен Мир Жафардың әкесінің әпкесі, принцесса Шарфуннисаның кіші қызы еді. Оның әкесі Мирза Мұхаммед Хашим – Аливарди ханның ағасы Хажи Ахмедтің кіші ұлы болды. Сирадждың арғы атасы Мирза Мұхаммед Мадани, араб немесе түрік тегінен шыққан, ол Моғол императоры Ауранзебтің асырап алған бауырының ұлы еді; Мадани өзінің мансабын соңғысының ұлы Азам Шахтың кезінде тостаған ұстаушы ретінде бастады. Оның арғы әжесі Хорасанның түркілік афшар тайпасынан шыққан. Ол арқылы Сирадж, Шужауддин Мұхаммед ханның шөбересі болды, екеуінің ортақ атасы Наваб Ақил хан еді. Сирадж отбасының «бақыт баласы» ретінде есептелді. Ол әкесінің ерекше қамқорлығын көрді және болашақ навабқа лайық барлық қажетті білім мен тәрбие алып, Наваб сарайында өсті. Жас Сирадж 1746 жылы Мараттарға қарсы әскери жорықтарында Аливардиге де ілесіп жүрді. 1750 жылы Сирадж әкесіне қарсы көтеріліп, Патнаны басып алды, бірақ тез беріліп, кешірілді. 1752 жылдың мамыр айында Аливарди Сираждың өзінің мұрагері екенін жариялады. Ол 1756 жылдың 9 сәуірінде сексен жасында қайтыс болды.
Siraj was born to the family of Mirza Muhammad Hashim and Amina Begum in 1733. Soon after his birth, Alivardi Khan, Siraj's maternal grandfather, was appointed the Deputy Governor of Bihar. Amina Begum was the youngest daughter of Alivardi Khan and Princess Sharfunnisa, the paternal aunt of Mir Jafar. His father, Mirza Muhammad Hashim was the youngest son of Haji Ahmad, the elder brother of Alivardi Khan. Siraj's great grandfather was Mirza Muhammad Madani, who was of either of Arab or Turkic ancestry, the son of a foster brother of the Mughal emperor Aurangzeb; Madani himself began his career as a cup bearer under the latter's son Azam Shah. His great grandmother belonged to the Turkic Afshar tribe of Khorasan. Through her, he was a grandnephew of Shuja ud Din Muhammad Khan, the two having shared a common ancestor in Nawab Aqil Khan. Siraj was regarded as the "fortune child" of the family. He received the special affection of his grandfather and was raised at the Nawab's palace with all necessary education and training suitable for a future Nawab. Young Siraj also accompanied Alivardi on his military ventures against the Marathas in 1746. In 1750, Siraj revolted against his grandfather and seized Patna, but quickly surrendered and was forgiven. In May 1752, Alivardi declared Siraj as his successor. The former later died on 9 April 1756 at the age of eighty.
Наваб ретінде билік ету
Сирадж-уд-Дауланың Наваб лауазымына тағайындалуы оның аналық әпкесі Гасети Бегум (Мехар-ун-Ниса Бегум), Мир Джафар, Джагат Сет (Мехтаб Чанд) және Шәүкат Жангтың (Сирадждың туысы) қызғанышы мен аділетсіздігін тудырды. Гасети Бегум зор байлыққа ие болған, ол оның ықпалы мен күш-қуатының көзі болды. Одан күшті қарсылық күте отырып, Сирадж-уд-Даула Мотихиль сарайынан оның байлығын тәркілеп алып, оны үй қамауына алды. Наваб жоғары лауазымдарды да өз жақындарына беріп, өзгертіп ретке келтірді. Мир Джафардың орнына Мир Мадан Бақши (армияның жалақы төлеушісі) тағайындалды. Моханлал оның Деван ханасының пешкар (сот хатшысы) дәрежесіне көтеріліп, басқаруда үлкен ықпалға ие болды. Соңында Сирадж Пурния губернаторы Шәүкат Жангты басып тастады, ол қақтығыста қаза тапты.
Siraj ud Daulah's nomination to the Nawab ship aroused the jealousy and enmity of his maternal aunt, Ghaseti Begum (Mehar un Nisa Begum), Mir Jafar, Jagat Seth (Mehtab Chand) and Shaukat Jang (Siraj's cousin). Ghaseti Begum possessed huge wealth, which was the source of her influence and strength. Apprehending serious opposition from her, Siraj ud Daulah seized her wealth from Motijheel Palace and placed her under confinement. The Nawab also made changes in high government positions by giving them to his own favourites. Mir Madan was appointed Bakshi (paymaster of the army) in place of Mir Jafar. Mohanlal was elevated to the rank of peshkar (courtclerk) of his Dewan khane and he exercised great influence in the administration. Eventually, Siraj suppressed Shaukat Jang, governor of Purnia, who was killed in a clash.
Пласси шайқасы
Пласси (немесе Палаши) шайқасы субконтинент тарихындағы шешімді кезең болып саналады, ол Үндістанда британдық үстемдіктің бастауын белгіледі. Сирадж-уд-Дауланың Калькуттаны басып алғаннан кейін, британдықтар Мадрастан қосымша әскер жіберіп, бекіністі қайтарып алып, шабуылға жауап қайырды. Сирадж-уд-Даула шегіне бастағанда Плассиде британдықтармен кездесті. Ол Муршидабадтан 27 шақырым қашықтықта лагерь құрды. 1757 жылғы 23 маусымда Сирадж-уд-Даула, шайқаста өте жақын досы болған Мир Марданның күтпеген құлауына қайғырып, Мир Жафарға жүгінді. Наваб Мир Жафардан көмек сұрады. Мир Жафар Сиражға сол күні шегінуге кеңес берді. Наваб шайқасты тоқтатуға бұйрық беріп, қателік жасады. Осы бұйрық бойынша Навабтың әскері лагерьлеріне қайта оралды. Сол сәтте Роберт Клайв әскерімен сарбаздарға шабуыл жасады. Мұндай күтпеген шабуыл Сирадж әскерін дезориентацияға түсіріп, қалай қарсы тұруға болатынын білмей қалдырды. Әскердің көп бөлігі шегінді. Жагат Сет, Мир Жафар, Кришна Чандра, Омичунд және т.б. жасаған қастандықтан алданған Сирадж шайқаста жеңіліп, қашуға мәжбүр болды. Ол Муршидабадқа, атап айтқанда, Мансургандж қаласындағы сарайына, Хираджихилге немесе Мотижихилге атпен бет бұрды. Ол өзінің бас қолбасшыларына өзінің қауіпсіздігі үшін әскерді дайындауға бұйрық берді, бірақ Плассидегі жеңілістен кейін билігін жоғалтқандықтан, олар толыққанды қолдау көрсетуге құлшынбады. Кейбіреулері оған өзін британдықтарға тапсыруды ұсынды, бірақ Сирадж мұны опасыздық деп есептеді. Басқалары әскерге үлкен сыйлықтар беруді ұсынды, ол бұл ұсынысқа келіскендей болды. Дегенмен, оның жанындағы адамдардың саны едәуір азайды. Біраз уақыттан кейін ол хареміндегі әйелдердің көп бөлігін Моханлалдың күзетімен, алтын мен пілдермен бірге Пурнеаға жіберді. Содан кейін өзінің сүйікті әйелі Лутф ун Ниса және бірнеше қызметшілерімен Сирадж Патнаға қайықпен қашып кетті, бірақ ақырында Мир Жафардың әскері оны тұтқындады.
The Battle of Plassey (or Palashi) is widely considered the turning point in the history of the subcontinent, marking the start of British rule in India. After Siraj ud Daulah's conquest of Calcutta, the British sent fresh troops from Madras to recapture the fort and avenge the attack. A retreating Siraj ud Daulah met the British at Plassey. He had to make camp 27 miles away from Murshidabad. On 23 June 1757 Siraj ud Daulah called on Mir Jafar because he was saddened by the sudden fall of Mir Mardan who was a very dear companion of Siraj in battles. The Nawab asked for help from Mir Jafar. Mir Jafar advised Siraj to retreat for that day. The Nawab made the blunder in giving the order to stop the fight. Following his command, the soldiers of the Nawab were returning to their camps. At that time, Robert Clive attacked the soldiers with his army. At such a sudden attack, the army of Siraj became undisciplined and could think of no way to fight. Much of the army retreated. Betrayed by a conspiracy plotted by Jagat Seth, Mir Jafar, Krishna Chandra, Omichund, etc., Siraj lost the battle and had to escape. He rode away and went first to Murshidabad, specifically to Heerajheel or Motijheel, his palace at Mansurganj. He ordered his principal commanders to engage their troops for his safety, but as he was bereft of power due to the loss at Plassey, they were reluctant to offer unquestioning support. Some advised him to deliver himself up to the English, but Siraj equated this with treachery. Others proposed he should encourage the army with greater rewards, and this he seemed to approve of. Yet the numbers in his retinue were considerably diminished. Soon he dispatched most of the women of his harem to Purneah, under the protection of Mohanlal, with gold and elephants. Then, with his principal consort Lutf un Nisa and very few attendants, Siraj began his escape towards Patna by boat, but was eventually arrested by Mir Jafar's soldiers.
Өлім
Сирадж-уд-Даула 1757 жылғы 2 шілдеде Мир Джафардың ұлы Мир Миранның бұйрығымен Мұхаммед Әли Бегтің қолынан Намак Харам Деорхиде, Мир Джафар мен Британдық Шығыс Үндістан компаниясы арасындағы келісімнің бір бөлігі ретінде атқыланды. Сирадж-уд-Дауланың қабірі Муршидабадтағы Хушбагта орналасқан. Ол қарапайым, бірақ әсем бір қабатты мазармен белгіленген, айналасында бақтар бар.
Siraj ud Daulah was executed on 2 July 1757 by Mohammad Ali Beg under orders from Mir Miran, son of Mir Jafar in Namak Haram Deorhi as part of the agreement between Mir Jafar and the British East India Company. Siraj ud Daulah's tomb is located at Khushbagh, Murshidabad. It is marked with a simple but elegant one storied mausoleum, surrounded by gardens.
Мұра
Сирадж-уд-Дауланың билігінің аяқталуы Бенгал автономиясын жойды және Үндістанда британдық биліктің басталуын белгіледі. Оның билігінің соңы туралы Бенгал нұсқасында Мир Джафар мен Роберт Клайв жаулап алушылар, ал Сирадж – құрбандық болған адам ретінде бейнеленеді. Ол көрікті тұлға ретінде сирек суреттелсе де, күнә жасаған адам емес, оған жасалған күнәнің жертвасы деп есептеледі. Үндістан тәуелсіздігі үшін күрес күшейген сайын, Сирадж, Типу Сұлтан және Үндістанның Бірінші Тәуелсіздік соғысының батырлары, соның ішінде соңғы Моғол императоры Бахадур Шах II, империялық агрессияға қарсы тұрған адамдар ретінде танымал болды. Бангладеште ол 1971 жылы Пәкістаннан тәуелсіздік алғанға дейін шейх Мүжибур Рахман көшбасшылыққа келгенге дейін соңғы заңды билеуші деп саналады, арада шамамен екі жүз он төрт жыл өткен. Сираджтың мұрасы батыстық империализмді өркениеттік миссия ретінде қорғауға тырысушылар мен отаршылдық кезеңді күштілердің әлсіздерді пайдалануы ретінде қарастыратындар арасындағы мәдени күрестің нысанына айналды. Олар Еуропаның мәдениет тұрғысынан Үндістанға көп нәрсе ұсына алатыны немесе еуропалықтар моральдық тұрғыдан жоғары тұрды деген пікірді жоққа шығарады. Сумен Жананың трагикалық өміріне негізделген "Чайаманав" (2022) бенгал романы жазылған.
The end of Siraj ud Daulah's reign also ended Bengali autonomy and marked the beginning of British power in India. In the Bengali version of the end of his rule, Mir Jafar and Robert Clive are the villains and Siraj is the victim. Even though he is rarely if ever depicted as an attractive person, he is regarded as having been sinned against, rather than as a sinner. As the movement for Indian independence gathered strength, Siraj along with Tipu Sultan and the heroes of the First War of Indian Independence including the last Mughal Emperor, Bahadur Shah II, gained iconic status as people who resisted the imperial aggression. In Bangladesh, he is regarded as the last legitimate ruler until Sheikh Mujibur Rahman emerged as leader following independence from Pakistan in 1971, a gap of some two hundred and fourteen years or so. Siraj's legacy has become the subject of cultural war between those who want to offer some moral defense for Western imperialism as a civilizing mission and those who see the colonial period as one in which the strong exploited the weak, and reject the contention that Europe had much to offer India in terms of culture or that Europeans conducted themselves in a morally superior way. Chayamanab (2022) is a Bengali novel has been written by Soumen Jana based on his tragic life.