Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Стандартталған шамалар мен бірліктер
Standardized quantities and units
ISO 31-0 – шамалар мен бірліктерге арналған ISO 31 халықаралық стандартының кіріспе бөлігі. Ол физикалық шамаларды, шама және бірлік таңбаларын, сондай-ақ біркелкі бірлік жүйелерін, әсіресе СИ-ді қолдану жөніндегі нұсқауларды ұсынады. Ол ғылым мен техниканың барлық салаларында қолдану үшін жасалған және ISO 31 стандартының басқа бөлімдерінде белгіленген мамандандырылған ережелермен толықтырылған. ISO 31-0 2009 жылдың 17 қарашасында күшін жойды. Оның орнына ISO 80000-1 келді. ISO 31 стандартының басқа бөлімдері де күшін жойды және ISO 80000 стандартының бөлімдерімен алмастырылды.
ISO 31 0 is the introductory part of international standard ISO 31 on quantities and units. It provides guidelines for using physical quantities, quantity and unit symbols, and coherent unit systems, especially the SI. It was intended for use in all fields of science and technology and is augmented by more specialized conventions defined in other parts of the ISO 31 standard. ISO 31 0 was withdrawn on 17 November 2009. It is superseded by ISO 80000 1. Other parts of ISO 31 have also been withdrawn and replaced by parts of ISO 80000.
Қолданылу аясы
ISO 31 физикалық құбылыстарды сандық сипаттауға қолданылатын физикалық шамаларды қамтиды. Бұл – стандартта келтірілген егжей-тегжейлі нұсқаулар мен мысалдардың қысқаша шолуы.
ISO 31 covers physical quantities used for the quantitative description of physical phenomena. The presentation here is a summary of some of the detailed guidelines and examples given in the standard.
Көлемдер үшін белгілер
Сандар әдетте латын немесе грек әліпбиінің бір әріпінен тұратын символмен белгіленеді. Сандарды білдіретін символдар мәтіннің қалған бөлігінде қолданылған шрифттен тәуелсіз, курсивпен жазылады. Егер мәтінде әртүрлі сандар бірдей әріп символын қолданса, оларды төменгі индекс арқылы ажыратуға болады. Төменгі индекс тек санның немесе айнымалының символынан тұрса ғана курсивпен жазылады. Басқа төменгі индекстер тік (роман) шрифтпен жазылады. Мысалы, "номиналды көлем" үшін Vn деп жазыңыз (мұнда "n" сөзі "номиналды" сөзінің аббревиатурасы), ал n – реттік индекс болса Vn деп жазыңыз.
Quantities are generally represented by a symbol formed from single letters of the Latin or Greek alphabet. Symbols for quantities are set in italic type, independent of the type used in the rest of the text. If in a text different quantities use the same letter symbol, they can be distinguished via subscripts. A subscript is only set in italic type if it consists of a symbol for a quantity or a variable. Other subscripts are set in upright (roman) type. For example, write Vn for a "nominal volume" (where "n" is just an abbreviation for the word "nominal"), but write Vn if n is a running index number.
Бөлшектердің атаулары мен белгілері
Егер бірлік үшін халықаралық стандартталған символ болса, тек сол символ ғана қолданылуы керек. Халықаралық жүйеде анықталған стандартты символдардың тізімін SI мақалаларында қараңыз. SI бірліктерінің символдары үшін үлкен және кіші әріптердің айырмашылығы маңызды. Мысалы, "k" – кило префиксін, ал "K" – кельвин бірлігін білдіреді. Адам немесе орынның атымен аталған барлық SI бірліктерінің символдары үлкен әріппен басталады, мегадан бастап барлық префикстердің символдары да солай. Қалған барлық символдар кіші әріптермен жазылады; жалғыз ерекшелік – литр, онда l және L екеуі де қолданылады. Дегенмен, CIPM екі символдың біреуін жою мүмкіндігін қарастырып жатыр. Бірліктердің символдары тік (роман) шрифтпен басылуы тиіс.
If an internationally standardized symbol exists for a unit, then only that symbol should be used. See the SI articles for the list of standard symbols defined by the International System of Units. The distinction between uppercase and lowercase letters is significant for SI unit symbols. For example, "k" is the prefix kilo and "K" stands for the unit kelvin. The symbols of all SI units named after a person or a place start with an uppercase letter, as do the symbols of all prefixes from mega on upwards. All other symbols are lowercase; the only exception is litre, where both l and L are allowed. However, it is stated that the CIPM will examine whether one of the two may be suppressed. Symbols for units should be printed in an upright (roman) typeface.
Сандар
Стандарт мәтінінің 3.3-бөлімін қараңыз. Сандар тік (роман) шрифтпен басылуы керек. ISO 310 (2-толықтырудан кейін) «ондық белгі – жолдағы үтір немесе жолдағы нүкте» деп көрсетеді. Бұл 2003 жылғы 22-ші Халықаралық салмақтар мен өлшемдер бюросының (КГМК) 10-қаулысына сәйкес келеді. Мысалы, бірді екіге бөлгенде (бір жартысы) 0,5 немесе 0,5 деп жазуға болады. Ұзын цифр тізбектерінен тұратын сандарды оқуды жеңілдету үшін оларды топтарға бөлуге болады, әсіресе үштен тұратын топтарға, оларды кішкентай бос орынмен бөліп. Осы себепті ISO 310 мұндай цифр топтарын ешқашан үтірмен немесе нүктемен бөлуге болмайды, себебі олар ондық белгі ретінде қолданылады. Мысалы, бір миллион (1000000) 1 000 000 деп жазылуы мүмкін. 1-ден кішкентай шамадағы сандар үшін ондық белгінің алдында нөл болуы тиіс. Көбейту белгісі крест немесе жартылай биіктіктегі нүкте болуы мүмкін, бірақ егер нүкте ондық бөлгіш ретінде қолданылса, соңғысын пайдалануға болмайды.
See Sect. 3.3 of the Standard text. Numbers should be printed in upright (roman) type. ISO 31 0 (after Amendment 2) specifies that "the decimal sign is either the comma on the line or the point on the line". This follows resolution 10 of the 22nd CGPM, 2003. For example, one divided by two (one half) may be written as 0.5 or 0,5. Numbers consisting of long sequences of digits can be made more readable by separating them into groups, preferably groups of three, separated by a small space. For this reason, ISO 31 0 specifies that such groups of digits should never be separated by a comma or point, as these are reserved for use as the decimal sign. For example, one million (1000000) may be written as 1 000 000. For numbers whose magnitude is less than 1, the decimal sign should be preceded by a zero. The multiplication sign is either a cross or a half height dot, though the latter should not be used when the dot is the decimal separator.
Математикалық белгілер мен символдар
Халықаралық стандартталған математикалық символдар мен белгілердің толық тізімін ISO 31-11 стандартында табуға болады.
A comprehensive list of internationally standardized mathematical symbols and notations can be found in ISO 31 11.