Кіріспе

Киттим – Кипр аралының шығыс жағалауындағы қазіргі Ларнакадағы ежелгі елді мекен, б.з.д. дәуірінде Китион (латын тілінде Citium) деп белгілі болған. Осыған байланысты, еврей тілінде бүкіл арал «Киттим» деп аталды, соның ішінде Еврей Киелі кітабында да кездеседі. Дегенмен, еврей әдебиетінде бұл атау белгілі бір икемділікпен қолданылған сияқты. Көбінесе ол Эгей теңізінің барлық аралдарына, тіпті «жалпы батысқа, әсіресе теңізшілердің батысына» қатысты айтылған. Флавий Иосиф (шамамен 100 ж.б.д.) «Еврейлердің көнелігі» еңбегінде былай деп жазады:

Кетим [Яванның ұлы] Кетима аралын иеленген, қазір ол Кипр деп аталады; және осыдан бастап еврейлерде барлық аралдар мен теңіз жағалауларының көп бөлігі Кетим деп аталды: және Кипрде өз атауын сақтап қалған бір қала бар, грек тілінде сөйлейтіндер оны Цитиус [немесе Citium/Κίτιον] деп атады, және осы тілді қолдану арқылы ол Кеттим деген атаудан құтылмады. Еремия 2:10 және Езекиел 27:6 кітаптарындағы «Киттим аралдары» деген сөз тіркесі Иосиф Флавийден бірнеше ғасыр бұрын осы атауның Жерорта теңізі аралдарына қатысты жалпылама сипаттама ретінде қолданылғанын көрсетеді. Кейде бұл атау римдіктерге, македониялықтарға немесе Селевкидтік гректерге де қатысты қолданылған. Septuaginta (Қырымдық кітап) Даниял 11:30-дағы «Киттим» сөзін Ῥωμαῖοι («Римдіктер») деп аударған. 1 Маққабилер 1:1-де «Македониялық Ұлы Александр» «Киттим елінен» келгені айтылады. Өлі теңізден табылған «Нұр ұлдарының қараңғылық ұлдарына қарсы соғысы» құжаттарында Киттим «Ассурдан» шыққан деп көрсетілген. Элазар Сукеник бұл сілтемені сол кезде бұрынғы Ассирия империясының аумағын бақылаған Селевкид империясымен байланыстыру керек деп саққан, бірақ оның ұлы Игаэль Ядин бұл фразаны римдіктерге жасалған жасырын сілтеме деп түсіндірген. «Жауаптар кітабы» грек құдайы Кроносты Яванның ұлы Киттиммен теңестірсе, ал басқалары (оның ішінде Дүниежүзілік Құдай шіркеуі) Киттимнің Шығыс Азияның түрлі халықтарының атасы болғанын ұсынады.

Этимология

Кейбір авторлар бұл сөздің "басқыншылар" деген мағынаны білдіретін аккад тілінен шыққандығын болжайды. Басқалары (Макс Мюллерді ұстанғандар) Китимді Хатти (Хатти) жерімен теңестірді, себебі Хетт империясы осылай аталған.

Еврей Киелі кітап

Китим (ивритше: כִּתִּים, сондай-ақ Киттим немесе Кеттим деп те транслитерацияланады) – еврей Киелі кітабындағы Жаратылыс кітабының 10-шы тарауындағы генеалогияда Яванның ұлы, Яфеттің немересі және Нұхтың шөпшесі болып көрсетілген.

Йосиппондағы шот

Орта ғасырлық раввиндер жинағы "Йосиппон" Киттим туралы толыққанды мәлімет береді. Халықтар тарағанда, Киттимлер Кампанияда орналасып, "Посоманга" деп аталатын қала салды. Ал Тубалдың ұрпақтары көршілес Тосканада қоныстанып, "Сабино" қаласын тұрғызды, олардың шекарасы Тибр өзені болды. Бірақ, Киттимдердің сабиндерді зорлауынан кейін, олар арасында тез арада соғыс басталды, ал Киттимдер римдіктермен байланысты болды. Бұл соғыс Киттимдер Тубал ұрпақтарына ортақ шыққандарын көрсеткенде аяқталды. Содан кейін олар Порто, Альбано және Ареса қалаларын салды. Кейіннен олардың жерін Карфаген патшасы Агния басып алады, бірақ Киттимдер Елифаздың ұлы, Есаудың немересі Сефоны патша етіп тағайындап, оған Янус Сатурн атағын берді. Римнің бірінші патшасы Ромул осы әулеттің алыс ұрпақы ретінде көрсетіледі. Осы оқиғаның қысқа, шатасқан нұсқасы кейінірек жазылған "Сефер ха-Яшар" кітабында да табылады.