Кіріспе

Форт Морган – Мобил шығанағының аузында орналасқан тас қаланған, бесбұрышты бастиондық форт. Америка революциялық соғысының батыры Дэниел Морганның құрметіне аталған, ол 1812 жылғы соғыстың соңғы құрлықтағы шайқастарына қатысқан, топырақтан және қоршаудан тұратын Бойер фортының орнында салынған. Құрылысы 1834 жылы аяқталды және сол жылдың наурыз айында алғашқы гарнизоны орналастырылды. Форт Морган Мобил Пойнт мүйісінде, Алабама штатының 180-шы тас жолының батыс соңында орналасқан. Ол және Форт-Гейнс орналасқан Дофин аралы Мобил шығанағын қоршап тұрады. Алабама тарихи комиссиясы осы нысанды күтіп ұстайды.

1812 жылғы соғыс

1813 жылы сәуірде испандықтар Мобилден кеткеннен кейін, Америка Құрама Штаттары Мобил Пойнтта жер мен ағаштан жасалған бекініс салды, оны полковник Джон Бойердің құрметіне Форт Бойер деп атады. Полковник Бойер 1814 жылы кетіп бұрын құрылысты аяқтаған болатын. 1814 жылдың қыркүйегінде форт британдық теңіз және құрлық шабуылдарына қарсы тұрып, Форт Бойердің бірінші шайқасы ретінде танылды. Британдықтар 1815 жылдың ақпанында Нью-Орлеан шайқасында жеңілгеннен кейін қайта оралып, Форт Бойердің екінші шайқасы деп аталған жаңа шабуылды бастады. Бұл жолы олар жеңіске жетті, американдық гарнизон фортты тапсырды. Британдықтар Мобил, Алабамаға шабуылды жалғастыра алмай, соғысты аяқтаған Гент шартының 1814 жылғы Рождество қарсаңында қол қойылғанын естіді. Шартының ратификацияланғаны туралы хабар біршама уақыттан кейін жеткенде, британдықтар шегінді. Бұл орын құрлықтан қорғанып, шығанаққа кіретін жерді қорғай алатын, Форт Бойерден гөрі мықтырақ форт салуға ыңғайлы болды, нәтижесінде Форт Морган пайда болды.

Құрылыс

1812 жылғы соғыстан кейін АҚШ теңіз жағалауын қорғауды күшейту бағдарламасын бастады. Осы бағдарламаның бір бөлігі ретінде 1818 жылы АҚШ армиясы Вермонт штатының Бенджамин Хопкинспен келісімшарт жасасты. Ол Наполеонның әскери инженері болған Саймон Бернардтың жобасы бойынша Мобиль Пойнтта үлкен қамал салуға келісімшарт жасады. Бірақ Хопкинс бір жыл өткен соң сары қызба эпидемиясында, көп ештеңе істемей қайтыс болды. Келесі мердігер, Нью-Йорк тұрғыны Сэмюэл Хокинс 1821 жылы жобаны аяқтамай қайтыс болды. АҚШ армиясы бұл жұмысты капитан Рене Эдвард Де Русси басқаратын инженерлер корпусына тапсырды. Де Русси құлдарды пайдалана отырып, 1825 жылы ауырып, жұмысын өзінің орынбасары лейтенант Корнелиус Огденге тапсырғанға дейін қандай да бір прогреске қол жеткізді. Огден 1834 жылғы наурыз айында жұмысты аяқтады және фортты 2-ші АҚШ артиллериясының B ротасының командирі капитан Ф. С. Белтонға тапсырды. Бұл бөлім Флоридаға Екінші Семинол соғысына көмектесу үшін жөнелтілгенге дейін шамамен бір жарым жыл фортта қызмет етті. Форт Морганның қабырғаларына Америка Азамат соғысының басталысынан бүгінгі күнге дейін бірнеше бетон аркалар орнатылған.

Азаматтық соғыс

Алабама штаты АҚШ-тан бөлінуді жариялағаннан сегіз күн бұрын полковник Джон Б. Тодд Алабама еріктілерінің төрт ротасымен фортқа шабуыл жасап, 1861 жылдың 3 қаңтарында таң атқанға дейін оны басып алды. Содан кейін Конфедерация Мобил шығанағының қорғанысын күшейтуге кірісті. Басты мәселе – Форт Морганның қарсы жағындағы Басты Кеме Арнасы болды, себебі бұл терең сулы жалғыз жол болатын, ол ірі соғыс кемелерінің өтуіне мүмкіндік беретін. Осы аймақты қорғау үшін Конфедерация форттың ең ауыр 18 зеңбірегін (ішінде екі 7 дюймдік Брук винтовкасы және екі британдық 8 дюймдік Блейкли винтовкасы) арнаға бағытталған етіп орналастырды. Олар сондай-ақ форттың шығыс жағында шабуылды қиындату үшін редуттар мен орлар салды. Соңында, олар құрлықтағы қорғанысты CSS Tennessee тарауы және CSS Morgan, CSS Gaines және CSS Selma үш канонерлік кемесінен тұратын шағын флотпен толықтырды, барлығы адмирал Франклин Бьюкененнің басқаруында болды. Форт Морган соғыс кезінде блокаданы бұзуға тырысқан кемелерге оқпен көмектесті. Шығанақтан шыққан барлық 17 кеме қолға түспеді, ал кіруге тырысқан 21 кемеден 19-ы қашып кетті. Конфедерация әскерлері АҚШ әскерлерінің Сэнд Айленд маягында Форт Морганды барлауын байқағаннан кейін, форт аралға оқ атқылап, маяқты қиратты. 1864 жылдың 5 тамызындағы Мобил шығанағы шайқасы кезінде адмирал Дэвид Г. Фаррагут басқарған АҚШ Әскери-теңіз күштері Форт Морганды асып өтіп, Мобил шығанағына енді. Фаррагут Tennessee және Selma кемелерін басып алды, Gaines кемесін жағаға тікелей шығарып, өртеп жіберді және Форт Gaines-ты басып алды. Бұл АҚШ армиясының генерал-майоры Гордон Грэйнджердің басқаруындағы бөлімшелеріне Форт Морганды қоршауға мүмкіндік берді. Қайтадан АҚШ бақылауына өткеннен кейін, АҚШ армиясы оны барлау шабуылдары үшін база ретінде, содан кейін Испан форты және Форт Блейкли шайқастары үшін жиын орыны ретінде пайдаланды, бұл шайқастар генерал Роберт Э. Ли Аппоматтокс соты шайқасында капитуляциялағаннан бірнеше күн бұрын өтті.

XIX ғасырдың аяғы

1870 жылдары жаңарту жұмыстары кезінде фортқа 12 200 фунттық Parrott жүзгіш зеңбіректер берілді. Көп ұзамай АҚШ үкіметі фортты тастап, оның құлауына рұқсат берді. Содан кейін Гровер Кливленд президенттігі кезінде Соғыс министрі Уильям Эндикотт Эндикотт комиссиясына төрағалық етті, бұл жаңа бетонды батареялар салу бағдарламасына әкелді. 1895-1900 жылдар аралығында Форт Морганға отты басқару, электр қуаты және байланыс құралдарымен жабдықталған бес бетонды батарея жеткізілді. Бірінші батарея, Бойер батареясы, испан-американ соғысы кезінде қолданысқа енді. Онда жоғалып кететін платформаларда орналасқан төрт 8 дюймдік зеңбірек болды. 1917 жылы батарея жабылып, зеңбіректер Бірінші дүниежүзілік соғыста Еуропада қолдану үшін теміржол зеңбіректерге айналдырылды. Испан-американ соғысының басында Форт Морган сегіз 10 дюймдік Родман зеңбірегін де алды, олар 8 дюймдік зеңбіректерге өзгертілді. Бұл уақытша шешім болды, кейін АҚШ армиясы зеңбіректерді Азамат соғысының ескерткіштері ретінде қалаларға сыйлады. Екінші батарея, 1900 жылы аяқталған Дирборн батареясы, генерал-майор Генри Дирборнның құрметіне аталды. Батареяда екі төрт зеңбіректік орналасқан сегіз 12 дюймдік жағалау қорғаныс минометтері болды. Жау кемелері жақындағанда, минометтердің жау кемелерінің нашар қорғалған палубаларына снарядтар жаудыруы тиіс болды. Үшінші батарея, сондай-ақ 1900 жылы аяқталған Дюпортейл батареясы, генерал-майор Луи Лебег Дюпортейлдің құрметіне аталды. Оның қарулануы жоғалып кететін платформаларда орналасқан екі 12 дюймдік зеңбіректерден тұрды. Батарея 1923 жылы қолданыстан шығарылды. Армия зеңбіректерден құлыптарды алып тастап, зеңбіректерді тастап кетті. Армия 1940 жылдардың басында зеңбіректерді жарамсыз етіп жіберді. Төртінші батарея, Томас батареясы, 1873 жылы Модок соғысы кезінде Сэнд-Бут шайқасында қаза тапқан капитан Эван Томасқа аталды. Бұл батареяның қарулануы екі британдық 4,7 дюймдік жылдам ату Армстронг зеңбірегінен тұрды. Батареяның міндеті – форттың алдындағы кеме жолынан кіші жау кемелерінің өтуіне жол бермеу болды. 1917 жылы батарея деактивацияланды және оның зеңбіректер алынып тасталды. Бесінші батарея, Шенк батареясы, 1900 жылы Филиппин-Америка соғысы кезінде Лусон аралында қаза тапқан лейтенант Уильям Т. Шенктің құрметіне аталды. Батареяда бастапқыда екі, кейіннен үш 3 дюймдік жылдам ату зеңбірегі болды. Ол сонымен қатар кеме жолын қорғады.

20 ғасыр

1906 жылы және 1916 жылдың шілдесінде болған дауылдар Форт-Моргандағы ағаш үйлерге зор зиян келтірді. Жазда ғимараттарды салқындатуға көмектесетін кең верандалар ерекше осал болды. 1915 жылы АҚШ Жағалау артиллерия корпусы (CAC) Форт Морганнан шамамен бір шақырымдай жерде «Батарея сынағы» деп аталатын тәжірибелік батарея салды. Батареяда жоғалып кететін платформада 10 дюймдік бір ғана зеңбірек орналастырылған. 1916 жылы Әскери-теңіз күштері «Нью-Йорк» және «Арканзас» есімді екі линкорды батареяны екі күн бойы оққа тосуға жіберді, оның қаншалықты төзімді екенін сынап көрді, нәтижесінде ол өте аз зақыммен сақталды. Сынақтан кейін зеңбірек алынып тасталды. 1917 жылдың сәуір айында АҚШ Германияға соғыс жариялағаннан кейін, фортта CAC әскерлері заманауи қару-жарақпен оқытылды. Форт сонымен қатар жердегі зениттік батареяларды да даярлады. 1920 жылы форт төрт британдық 9,2 дюймдік гаубица алды. Бұл зеңбіректер армия фортты тастап кеткенде 1924 жылы тасталып, жаратылды. Содан кейін база құлдырап кетті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде армия Форт-Морганда бүкіл ел бойынша Морзе кодымен байланыс желісінің бөлігі ретінде радио хабар тарату және қабылдау стансасын құрды. Жібергіштің WUR шақыру белгілері болды. Форт Морганды тастап кеткеннен кейін шақыру белгілері Алабама штатындағы Форт Макклелланға берілді. 1942 жылдың сәуір айында армия фортты қайта басып алып, оның жанында әуежай салды. Бастапқыда CAC фортты жабдықтау үшін бес 1918 жылғы 155 мм (6,1 дюйм) зеңбірек әкелді. Армия екі зеңбіректі Форт-Морганның үстіне 360 градусқа айналуға мүмкіндік беретін платформаларға орнатты. Қалған үш зеңбірек форттың парад алаңында тұрды. 1946 жылы АҚШ Соғыс министрлігі Форт Морганды Алабама штатына тапсырды, ал армия фортты 1947 жылы толығымен тастап кетті.

Соңғы өзгерістер

Форт Морган 1960 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. 2007 жылы "Тарих қоршауда: Американың ең қауіпті Азамат соғысы шайқас алаптарына нұсқаулық" кітабында Азамат соғысын сақтау қоры оны елдегі 10 ең қауіпті шайқас орнының бірі деп тізімдеді. 2008 жылдың маусым айында қазба жұмыстары кезінде осы жерде 90 фунт салмақтағы, АҚШ теңіз күштеріне тиесілі, жарылғыш снаряд табылған. Снаряд 1864 жылдың жазында фортқа атылған "Паротт" мылтығынан ұшырылған. Бұл жарықтарды жөндеу жобасы аясында жүргізілген қазба жұмыстары барысында орын алды.