Кіріспе

Адам парагриппін тудыратын вирустар. Адам парагриппі вирустары (АПВ) – адам парагриппін тудыратын вирустар. АПВ – Paramyxoviridae тұқымдасына жататын, төрт түрлі, бір тізгілі РНК вирустарының парафилетикалық тобы. Бұл вирустар адам және ветеринариялық аурулармен тығыз байланысты. Вириондардың мөлшері шамамен 150–250 нм-ге жетеді және геномы шамамен 15 000 нуклеотидті қамтитын, теріс сезімді РНК-ны қамтиды. Вирустарды жасуша мәдениеті, иммунофлуоресценттік микроскопия және ПТР арқылы анықтауға болады. АПВ 5 жасқа дейінгі балаларда тыныс алу ауруларынан ауруханаға түсудің екінші негізгі себебі болып табылады (тек тыныс алу синцитиалды вирусы (RSV) осы жас тобында ауруханаға түсудің көбірек себебін тудырады).

Вирустың енуі және көбеюі

Вирустың көбейісі тек вирус пен жас тінді клетканың липидтік мембранасы арасындағы жабысу және бірігу арқылы клеткаға сәтті енгеннен кейін ғана басталады. Вирустық РНК (vРНК) бастапқыда нуклеопротеинмен (NP), фосфопротеинмен (P) және үлкен ақуызбен (L) байланысты болады. Гемагглютинин-нейраминидаза (HN) вирус жасушаға жабысуына, содан кейін гемасорбция мен гемагглютинацияға қатысады. Бұдан бөлек, синтез (F) ақуызы жас тінді клетка мен вирус клеткалық мембраналарының бірігуіне көмектеседі, нәтижесінде синцития пайда болады. Бастапқыда F ақуызы белсенді емес күйде (F0) болады, бірақ протеолиз арқылы белсенді формалары F1 және F2-ге айналады, олар дисульфидтік байланыс арқылы біріктірілген. Толыққаннан кейін, HPIV нуклеокапсиді клетка цитоплазмасына еніп, геномдық транскрипция вирустың өзіндік «вирустық РНК-ға тәуелді РНК полимеразасы» (L ақуызы) арқылы жүзеге асады. Содан кейін жасушаның рибосомалары вирустық мРНК-дан вирустық ақуыздарды синтездеуге кіріседі. Жұққан жасушаларда байқалатын морфологиялық өзгерістерге цитоплазманың ұлғаюы, митоздық белсенділіктің төмендеуі және көп ядролы жасушалардың (синцития) пайда болу мүмкіндігі бар «ошақтық дөңгелектеу» жатады. HPIV-ның патогенділігі вирусқа тән, интерферонға қарсы қасиеттерді тудыра алатын қосалқы ақуыздарының болуымен тікелей байланысты. Бұл аурудың клиникалық маңыздылығының маңызды факторы болып табылады. HPIV 1, HPIV 2 және HPIV 3 инфекциялары осы инфекциялардың үштен біріне дейін жауап береді. Жоғарғы тыныс алу жолдарының инфекциялары (ЖЖИ) HPIV контекстінде де маңызды, бірақ вирус оларды аздаған жағдайда тудырады. Ауыр HPIV ауруларының ең жоғары көрсеткіштері кішкентай балаларда байқалады, ал зерттеулер 5 және одан үлкен жастағы балалардың шамамен 75%-ында HPIV 1-ге қарсы антиденелер бар екенін көрсетті. Сәбилер мен кішкентай балаларда шамамен 25%-ында «клиникалық маңызды ауру» дамиды деп есептеледі. Жұқпаның өмір бойы қайталауы жиі кездеседі, ал кейінгі ошақтың белгілеріне жоғарғы тыныс алу жолдарының аурулары, мысалы, суық тию және тамақ ауруы жатады. Иммундығы нашарлаған адамдарда парагрипп вирусы жұқпасы ауыр пневмонияға әкелуі мүмкін, бұл өлімге соқтыруы мүмкін. HPIV 1 және HPIV 2 вирустық ауру – круп (ларинготрахеобронхит), жоғарғы тыныс жолдарының ауруы, 6 мен 48 айлық балаларда көбінесе проблема тудырады. Күзде басталатын екі жылдық эпидемиялар HPIV 1 және 2-мен байланысты, бірақ HPIV 2 жыл сайын да жағдайларды тудыруы мүмкін. HPIV 4 сирек анықталады. Қазір бұл бұрынғыдан гөрі жиі кездеседі деп есептеледі, бірақ ауыр ауруға себеп болмайды. 10 жасқа толған балалардың көпшілігі HPIV 4 инфекциясына серопозитивті болады, бұл симптомсыз немесе жеңіл инфекциялардың үлкен үлесін көрсетеді. HPIV және неврологиялық аурулар арасындағы байланыс белгілі. Мысалы, кейбір HPIV жұққандарды ауруханаға жатқызу қызбалы ұстамалармен байланысты. HPIV 4b ең күшті байланысқа ие (62%-ға дейін), содан кейін HPIV 3 және 1, сондай-ақ Гийен-Барре синдромы.

Иммунология

Денеге ВПВ инфекциясына қарсы негізгі қорғаныс – адаптивті иммунитет, ол гуморальды және жасушалық иммунитетті қамтиды. Гуморальды иммунитет кезінде HN және F вирустық белоктарына байланысатын антиденелер келесі инфекциядан қорғайды. Жасушалық иммунитеті бұзылған пациенттерде инфекция ауыррақ өтеді, бұл Т-жасушаларының инфекцияны жоюда маңызды екенін көрсетеді. HPIV және созылмалы обструктивті өкпе ауруы (ХОББ) сияқты аурулардың арасындағы нақты байланыстар әлі де зерттелуде. Әлемнің дамушы аймақтарында мектепке дейінгі жастағы балалар өлім-жітімге ұшырау қаупі ең жоғары топ болып табылады. Өлім-жітім негізгі вирустық инфекцияның немесе бактериялық инфекция сияқты екіншілік проблемалардың салдарынан болуы мүмкін. Дұрыс тамақтанбау және басқа да кемшіліктер сияқты жағдайлар инфекциямен байланысты өлім-жітімге ұшырау мүмкіндігін одан әрі арттыруы мүмкін.

Алдын алу

Онжылдықтар бойы жүргізілген зерттеулерге қарамастан, қазіргі уақытта вакциналар жоқ. Дегенмен, рекомбинантты технология HPIV 1, 2 және 3 вирустарына қарсы вакцина жасау үшін қолданылды және бірнеше тірі, әлсіздетілген интраназалды вакциналар құрылды. Бірінші кезеңдегі сынақтарда екі вакцина HPIV 3 вирусына қарсы иммуногендік екені және жақсы қабылданатыны анықталды. HPIV 1 және 2 вакциналарының үміткерлері әлі де дамудың бастапқы сатысында. Аналық антиденелер ана сүтіндегі алғашқы сүт арқылы өмірдің алғашқы кезеңдерінде HPIV вирустарына шамалы қорғаныс бере алады.

Дәрі-дәрмектер

Рибавирин – HPIV 3-ті емдеуде жақсы нәтижелер көрсеткен дәрілердің бірі, соңғы in vitro сынақтарында (in vivo сынақтарында нәтижелер әртүрлі). Жұғудың көп бөлігі тығыз байланыс арқылы жүреді, әсіресе аурухана ішінде жұққан инфекцияларда. Созылмалы күтім көрсету орталықтары мен дәрігерлік кабинеттер де жұғудың "ошақтары" ретінде белгілі, жұғу аэрозольдар, ірі тамшылар және ластанған беттер (фомиттер) арқылы таралады. Жұқпалы дозаның нақты мөлшері әлі белгісіз.

Экономикалық жүктеме

Әлемнің экономикалық тұрғыдан қиын жағдайдағы аймақтарында адам папиллома вирусының (HPV) жұқпасы өлім-жітім көрсеткіштерімен өлшенуі мүмкін. Дамыған елдерде, мұнда өлім-жітім сирек кездеседі, жұқпаның экономикалық салдарына баға беруге болады. АҚШ деректеріне сүйенсек, (экстраполяциялық есептеулер бойынша) бұл шығын жылына шамамен 200 миллион долларды құрайды.