Кіріспе

Оңтүстік Каролинадағы бұрынғы бекініс. Форт Вагнер немесе Батарея Вагнер – Оңтүстік Каролина штатындағы Моррис аралында орналасқан, Чарльстон портының оңтүстік кіреберісін қорғаған жағажай бекінісі. 1863 жылы «Чарльстон қорғанысына қарсы операциялар» атты науқанда осы фортты басып алуға тырысқанда АҚШ әскері ауыр қаза тапқан екі Америка Азамат соғысы шайқасы осы жерде болды.

Құрылыс

Қайтыс болған лейтенант-полковник Томас М. Вагнердің есімімен аталған Форт Вагнер, шығысында Атлантика мұхиты және батысында өткісіз батпақ арасында орналасқан кең аумақты қамтитын қамал болды. Құм мен топырақтан тұрғызылған қабырғалары жағажайдан 9 метр биіктікке көтеріліп, пальметто ағаштары мен құм қаптарымен нығайтылған. Форттың арсеналында он төрт зеңбірек болды, олардың ең ірісі – 128 фунттық снаряд атып шығаратын Колумбиад. Бұл қамал 1700 адамдық гарнизонының шамамен 1000-ын паналата алатын үлкен құрылым еді және теңізден оқ жаудырудан қорғаныс беретін маңызды бекініс болды. Құрлыққа қараған жағында 3 метр ені және 2 метр тереңдігі бар, сумен толтырылған ор қазылған, оның айналасына жерленген миналар мен ұштар пальметто қадалары орнатылған. Форттың өзі Моррис аралындағы басқа да қорғаныс құрылымдарымен байланысты болды.

Тарих

Форт Вагнердің бірінші шайқасы 1863 жылдың 11 шілдесінде болды. Конфедерация армиясынан бар болғаны 12 сарбаз қаза тапты, ал АҚШ тарапы 339 сарбазбен шығынға ұшырады. Фортты тастаудың басты себебі – артиллериялық оқтардан гарнизонның жоғалу қаупі және жақын арада шабуыл болатын болжам болды. 6 қыркүйекте гарнизон командирі, полковник Китт жоғары жақтағыларына былай деп жазды: «Гарнизон қараңғы түскеннен кейін дереу эвакуациялануы керек, әйтпесе олар жойылған немесе тұтқынға алынған болар еді. Ауыр «Паротт» снарядтары қабырғаларды бұзып, бомбадан қорғау құрылыстарын қиратқанын жоққа шығаруға болмайды. Адамдарды алып кету үшін Каммингс Пойнтқа қараңғы түскеннен кейін дереу қайықтар жіберіңіздер. Гарнизонды құрбан етуге болмайды, осыны міндетті түрде жасау керек. Жараланғандар мен науқастарды Каммингс Пойнтқа жіберіп жатырмын, мүмкіндігі болса, барлығы кеткенше жалғастыра беремін. Қазірдің өзінде онда бірнеше адам бар. Гарнизонда артиллерияны қоса алғанда, 400-ге жуық тиімді сарбаз жоқ. Инженерлердің пікірі менікімен сәйкес келеді, немесе, дұрыс айтқанда, менің пікірімді қалыптастырады. Басқа ештеңе айтпаймын». Шарльстондағы 4 күні өткен соғыс кеңесі де осы қорытындыға келді, және эвакуация жоспарланғандай жүзеге асырылды. Азамат соғысынан кейін жиырма жыл ішінде форттың қалдықтары Моррис аралындағы эрозия салдарынан жойылды. 1885 жылдың мамыр айында үш бұрынғы әскери қызметкер фортқа сапар шегіп, форттың барлық бөліктері мен оған жақын жолдар мұхитқа шайылып кеткенін хабарлады. Вагнер батареясының құлауы зор стратегиялық маңызға ие болды. Оның және Форт Греггтің құлауымен Моррис аралы да АҚШ-тың бақылауына көшті. Чарльстон көтерілісшілердің қолында болғанымен, оның порты тиімсіз жабылды. Жыл соңында Әскери-теңіз министрі Гидеон Уэллс «Чарльстонның саудасы тоқтады» деп хабарлады. Бұл әсер көтерілісшілердің кедендік түсімдерінде де көрінді, ол 1863 жылдан 1864 жылға дейін күрт төмендеді. АҚШ әскерлерінің дауылдар мен қоршау кезіндегі еңбегі мен құрбандықтары нәтижесінде көтеріліс үшін маңызды өмірлік жол тоқтатылды.

54-ші Массачусетс

Форт Вагнер шайқасында Одақ үшін шайқасқан ең танымал полк – 54-ші Массачусетс полкі болды, ол соғыстағы алғашқы афроамерикандық полктердің бірі еді. 54-ші полк Солтүстікте көп дау тудырды, онда көптеген адамдар құлдықты жоюды қолдағанмен, африкалық американдықтарды ақтардан кем немесе төмен санады. Кейбіреулер қара нәсілділер ақтардай жақсы шайқаса алмайды деп мәлімдегенімен, 54-ші Массачусетс полкінің іс-әрекеттері бұл пікірдің жаңылыстығын тағы бір рет көрсетті, өйткені қара нәсілділер бұрын да соғыста, тіпті АҚШ үшін де шайқасқан болатын. 54-ші полктің афроамерикандық сержанты Уильям Карни, Форт Вагнердегі ерлігі үшін Американың туын алып, Одақ шебіне қайтарғаны үшін Құрмет медаліне ие болған алғашқы қара нәсілді адам саналады. Вагнер батареясында жоғалып, қаза болған деп есептелгендердің саны 391 болды, оның ішінде 10 полк қатысты. 54-ші полк ең көп шығынға ұшырады – 146 адам. 100 NY – 119, 48-ші NY – 112 адам. Бофорттағы 1870 жылдардағы азаматтық ескерткіштегі белгісіздердің саны – 174. Бұл белгісіздер үш Оңтүстік штатынан жиналған. Олардың ішінде Шығыс Флорида, Миллен және Лоутон (Джорджия штаты) және Хилтон Хед сияқты жерлер бар. Сондай-ақ, екі Конфедерация әскери тұтқындарының орналасқан жерлері де кірді. Моррис аралындағы жоғалғандардың саны Бофорт ұлттық зиратындағы белгісіздердің санынан екі есе көп болғандықтан, көптеген денелер табылмаған және теңізге кеткен болуы мүмкін.

Танымал мәдениетте

Бұл қамал "Даңқ" фильмінде маңызды рөл атқарады. Фильмнің соңғы көрінісінде Шоу және 54-ші Массачусетс полкінің әскерлері шабуылға көтеріліп, қамалға сәтті шабуыл жасай алмайды.