Кіріспе

Ирландиядағы католиктер, одақты қолдағандар – Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігін құрған одақты қолдаған Ирландиядағы католиктерді тарихи түрде атайтын термин, содан кейін Солтүстік Ирландия мен Ұлыбритания арасындағы одақты қолдаған католиктерді сипаттау үшін пайдаланылды. Католиктік унионист термині 1970-1998 жылдардағы қақтығыстар басталғаннан бері Ольстер унионизмінің протестантизммен тығыз байланысына байланысты даулы мәселеге айналды. Соңғы сауалнамалар көрсетіп тұрғандай, Солтүстік Ирландиядағы католиктердің көпшілігі техникалық тұрғыдан одақты қолдайды, яғни Солтүстік Ирландияның Ұлыбритания құрамында қалуын жақтайды, бірақ өте азы өзін унионист деп атайды немесе нақты унионисттік саяси партияны қолдайды. Бұл өзін-өзі католиктік унионист деп танығандарға, болмаса жаратылысқа ұқсастығы бойынша, «бір мүйізді аттар» деген лақап ат беруге әкелді. Олар Ұлыбританиядан бөлінуді жақтаған протестант ұлтшылдарынан ерекшеленеді.

Тарихи негіздер

Ирландия Корольдігіне Рим католиктерінің қолдауы (1542–1800) 1555 жылдан бастап Паптық тақтан толық қолдау алды, оның бастауы Папа Павел IV-нің Мэри патшайым тұсында шығарған Ilius per quem паптық бұйрығы болды. Одан кейін бір ғана монарх католик болды – Джеймс II (1685–89), ол 1689 жылғы Парламентті шақырды. Корольдік Якобыттар тарапынан кең қолдауға ие болды, олар католик монархиясының соңында билікке келетініне үміттенді. Жалпы алғанда, Паптық тақ Еуропа монархияларымен, әсіресе Испания, Австрия, Франция және Португалиямен жақсы қарым-қатынаста болды және консервативті күш ретінде қарастырылды. Ирландия католик шіркеуінің басшылары, әсіресе архиепископ Трой, католик депутаттары сайланады деп күтіп, 1800 жылғы Одақ актісін қабылдауды қолдады, бірақ бұл үш он жылға кешіктірілді.

Жергілікті биліктен еркін мемлекетке дейін

Ирландиялық католиктер католицизмнің «нағыз мүдделеріне зиян келтіретін революциялық рухты» тудырады деген негізде 1893 жылғы Ирландия үкіметі заң жобасына қарсы петиция берді. Ольстердің Үйде басқару дағдарысы кезіндегі қарсылығына көңіл білдіргенімен, олар децентрализацияға қарсы емес еді, ал кейбіреулері Біріккен Корольдікте үйде басқарылатын біріккен Ирландияны қалаған. Көптеген католик шенеуніктер мен заңгерлер үшін британдық жүйеге адалдық саяси жағдайға байланысты болды – мансап үшін қажетті болуы мүмкін, кейіннен тоқтатылуы мүмкін, мысалы, Джордж Гаван Даффи. Джон О’Коннор саяси өмірін фениандық белсенді ретінде бастады, кейіннен парламент депутаты және Король кеңесшісі болды. Басқалары, мысалы, генерал Булфин мен Антони МакДоннелл адал болуды жөн көрді. 1918 жылғы сайлауда Синн Фейннің табысынан бастап, ирландиялық католиктердің одақтастығы үшін республикашылдар тарапынан физикалық шабуылға ұшырап, қорқытуларға тап болды, ирландиялық ақын Эдвард Дауден атап өткендей: «Католиктердің пікірін еркін білдіруі қорқыту және терроризм жүйесімен шектеледі». Ең танымал қылмыс 1922 жылдың маусым айында болды, сол кезде жергілікті судья Джеймс Вулф Фланаган Ньюри соборынан шығып бара жатқанда отбасының алдында атып өлтірілді. 1916 және 1922 жылдары Ватикан сақтық танытып, Сеан Т. О’Келлидің шұғыл тілегіне қарамастан, 1919-1922 жылдардағы революциялық Ирландия Республикасын мойындамады. Ирландия еркін мемлекетін құру туралы келісімге қол жеткізілгеннен кейін, монсеньор Луцио 26 ирландиялық епископпен сұхбаттасып, оларды елге оралғанда «26 Папа» деп сипаттады. Сол кезде Ватиканға британдық дипломат Джон Фрэнсис Чарльз, 7-ші граф де Салис Соглио болды, ол Лимерик және Армагта кең аумақты жерлерге иелік етті. 1920-жылдардан бастап Франк Пакенхэм, Лонгфордтың 7-ші графы (1905-2001) сияқты бірқатар адамдар Дублин мен Лондон арасындағы мәдени және саяси байланыс ретінде қызмет етті. 1921-1922 жылдары Ирландияның бөлінуі кезінде бірнеше бұрынғы католиктердің одақтастары алғашқы Ирландия еркін мемлекетінің сенатына тағайындалды.

Солтүстік Ирландия (1921 жылдан кейін)

Эндрю Бонапарт Уайс (1870-1940) Солтүстік Ирландия Білім министрлігінің тұрақты хатшысы. Г. Б. Неу (1907-1982), Солтүстік Ирландия Премьер-Министрі кеңсесінің Мемлекеттік министрі, 1971-1972 жылдары Брайан Фолькнер тағайындады. Ричард Доэрти, автор, әскери тарихшы және Лондондерри округінің RUC резервисі. Сэр Джон Горман, 1998 жылдан 2003 жылға дейін Солтүстік Даун округінен UUP депутаты. Сэр Денис Генри 1864 жылы Лондондерри графтығында дүниеге келген. Ол өркендеген католик бизнесменнің ұлы, 1916 жылы Оңтүстік Лондондерри округінен парламент депутаты болып сайланды, кейін Ирландияның бас прокуроры, содан кейін Солтүстік Ирландияның бірінші бас судьясы болды. Тина Маккензи, бұрынғы төраға, кеңеске үміткер және одақтас NI21 саяси партиясының және кәсіпкер Еуропалық парламентке үміткер. Ол - уақытша ИРА-ның бұрынғы мүшесі Гарри Фитцсимонстың қызы. Конор Бернс, 2010 жылдан бері Консервативтік партиядан Боурнмут-Вест округінің депутаты, 2019-2020 жылдары сауда саясаты жөніндегі Мемлекеттік министр, 2021 жылдан бастап Солтүстік Ирландия жөніндегі Мемлекеттік министр. Солтүстік Ирландияның Альянс партиясының көптеген көрнекті мүшелері католиктер болды, оның ішінде оның көптеген бұрынғы басшылары (Джон Кушнахан, Оливер Нейпир және Сеан Нисон сияқты), оның кейбір орынбасарлары (Сеймус Клоуз және Айлин Белл сияқты), бұрынғы депутат (Солтүстік Ирландия Парламенті) Томас Колумба Гормли, сондай-ақ оның жеті қазіргі Ассамблея мүшесінің арасында. Альянс партиясы, формальды түрде, одақтас партия емес, өйткені оның одаққа қолдауы Солтүстік Ирландия халқының көпшілігінің тілегіне ғана негізделген.

Ирландия Республикасы

Стен Геблер Дэвис (1943–1994) – «Ирланд Индепендент» газетінің журналисі, 1987 жылы Дайлға одақтастық партиядан кандидат болған. Эдвард Хоуги (1944–2014), OBE. Дундалк қаласындағы ирландтық христиан бауырластарының білім беру мекемесінде оқыған, өзінің күшімен фармацевтикалық магнат атанған. Альберт Рейнольдс және Берти Ахерн тарапынан Сенатқа ұсынылып, 1993 жылдан 2002 жылға дейін қызмет еткен, «Фианна Фейл» партиясының бас сауаткері болған. 2004 жылы ол Ольстер Юнионисттік партиясы үшін Лордтар палатасының өмірлік пэрі атанды, Баллиедмонд бароны, Даун графтығындағы Морн аймағынан. Конор Круз О'Брайен (1917–2008), Лейборист партиясының TD (1969–1977) және сенатор (1977–1979), кейіннен 1996 жылы Ұлыбритания Юнионисттік партиясынан Солтүстік Ирландия форумына сайланды; алайда, ол «Мемуар: Өмірім және тақырыптарым» атты кітабындағы Синн Фейнді жеңу үшін біріккен Ирландияның артықшылықтарын қарастыруға шақырғаннан кейін Ұлыбритания Юнионисттік партиясынан кетті. Кеңесші Мария Гатланд (туған Магуайр), Дублинде туған, бұрынғы ИРА мүшесі және қару-жарақ жеткізуші, қазір Англияның Кройдон қаласында Консервативтік және Юнионисттік партияның жергілікті кеңесшісі.

Дауыс беру үрдісі

Ольстер одағы партиясының католик жақтастары, 1970 жылға дейін Солтүстік Ирландияның басым саяси күші болған, реформашы премьер-министр Теренс О’Ниллді, жаңадан пайда болған қатал протестанттық одақтастық партиясына (кейін DUP) қарсы қолдады. Кейіннен UUP өзі де қатал бағытқа бұрылды, ал католиктердің одақтастық партияларға қолдауы күрт азайды. Бүгінде Одақты қолдайтын католиктер орташа әлеуметтік-демократиялық және лейбористік партияға (SDLP Біріккен Ирландияны қолдауына қарамастан), немесе Солтүстік Ирландияның партиялық емес Альянс партиясына, немесе негізгі партиялардың ешқайсысына дауыс бере алады. Солтүстік Ирландияның Life and Times Survey 2014 жылғы сауалнама нәтижесі бойынша, Солтүстік Ирландия католиктерінің жартысы Солтүстік Ирландияның Ұлыбритания құрамында қалуын жақтайды. NILT нәтижелері сондай-ақ католиктердің 6%-ы номиналды одақтастық Альянс партиясына дауыс беретінін, ал тек 1%-ы негізгі немесе "қатал" одақтастық партияларды қолдайтынын көрсетіп тұр. Сондай-ақ, сауалнама нәтижесі бойынша протестанттардың 7%-ы Альянс партиясына, ал протестанттардың 1%-ы орташа ұлтшыл SDLP партиясына дауыс береді. 2011 жылы Солтүстік Ирландияның Life and Times зерттеуінің қорытындысы бойынша, Солтүстік Ирландия католиктерінің 52%-ы Солтүстік Ирландияның Біріккен Корольдік құрамында қалуын, Біріккен Ирландия құрамында болудан артық көреді.