Кіріспе

Енджеёв (Jędrzejów) – Польшаның оңтүстігінде орналасқан қала, Кильцеден оңтүстік-батысқа қарай шамамен жатыр, Свентокшиське воеводствосының құрамында. Ол Енджеёв ауданының орталығы болып табылады. 2011 жылғы мәлімет бойынша, қаланың халқы 16 139 адамды құрайды. Қала атауының шығу тегі белгісіз. Дегенмен, қала ақсүйек Лис әулетінің мүшесі, Анджей (Енджей) есімді адамның құрметіне аталған болуы мүмкін, ол бұл аймақта тұрған.

Орналасу және тасымалдау

Қала Кіші Польшаның тарихи провинциясында, Кильцеден және Краковтан орналасқан. Ендржеев Кіші Польшаның жотасында, Ясионка және Бжезница өзендерінің жанында орналасқан. Аймақ төбелі, ең биік нүктесі – Гадж төбесі (теңіз деңгейінен жоғары). 2010 жылдың 31 желтоқсанында қаланың ауданы 14,14 км², халық тығыздығы 1419 адам/км² құрады. Ендржеев Еуропалық E77 тас жолының, сондай-ақ 78 (Chałupki-Chmielnik) нөміріндегі ұлттық тас жолының жанында орналасқан, екі жергілікті тас жол – 728-ші және 768-ші де бұл жерден өтеді. Қала сонымен қатар Краковтан Люблин мен Варшаваға дейінгі маңызды теміржол бағытында жатыр. Ендржеев теміржол стансасының (Dworzec PKP) жанында тарихи тар теміржол стансасы бар, онда 750 мм енді теміржол (Świętokrzyska Kolej Dojazdowa) Пиньчувқа дейін жүреді (бұл өңірдегі бір кезде кең таралған тар теміржол желісінің бір бөлігі). Бұрын стандартты енді желімен байланыс болған, және екі стансаның ауласында бұрылу үшбұрышының іздері әлі де сақталған.

Тарих

Польша Корольдігінің алғашқы жылдарында Бжезница елді мекені Жендрежов орнында болған. Ол 1153 жылы Гнезнен архиепискобы Яниктің құжатында алғаш рет айтылған. Құжатта цистерциан монастырының негізі, қазіргі кезде Блаженный Винсент Кадлубек шіркеуі деп аталады. Монастырь 1143 және 1153 жылдар аралығында Моримонд абаттығынан Жендрежовқа келген француз цистерциандарымен құрылған. Монастырь орналасқан жер Бжезница ауылы болғандықтан, Бжисинч деп жазылған. 12 ғасырда ауылдың атауы Жендрежов болып өзгерді, бірақ жергілікті өзендердің бірі әлі күнге дейін Бжезница деп аталады. 1166 жылы Пьяст әулеті герцогтары мен епископтарының кеңесі Цистерциандар қайта жаңғыртқан Праганың әулие Адальберт шіркеуінің батасын беру үшін Жендрежовта ұйымдастырылды. Бұл оқиға туралы жазылған құжатта Анджейов, Андреев және Андреов есімдері кездеседі. Жендрежов Кіші Польшаның екі провинциясы – Краков және Сандомир жерлерінің шекарасында орналасқан. Шекарасы Нида өзенімен белгіленді. 1195 жылы Польшаның ортағасырлық фрагментациясы кезінде (Пиастар әулеті кезінде Польша тарихы), Лешек Ақ Краков және Сандомирж герцогтары мен Миешко Ескі Познань герцогі арасында шайқас болды. 1218 жылы епископ Винсент Кадлубек қызметінен кетіп, 1223 жылы қайтыс болған Жендрежов монастырына қоныстанды. Уақыт өте келе қажылар оның қабірін аралай бастады, мұнда дұға еткендердің арасында король Иоанн III Собиески Вена шайқасына бара жатқанда болды. 1271 жылдың 16 ақпанында князь Болеслав V Магдебург құқығын берді. Қала жарғысын бірнеше польша патшалары бекітті, соның ішінде 1510 жылы апта сайынғы жәрмеңкелер мен жылына үш базарға рұқсат берген Зигмунд I Ескі. 15-16 ғасырларда Польшаның алтын ғасырында қала әкімдігі мен басқа да қоғамдық ғимараттар салынды. 1581 жылы қалада 77 қолөнерші болды, оның ішінде 20 аяқ киім жасаушы, 10 нан пісіруші және 5 қасапшы. Жендрежов Краков қаласымен сауда-саттық жасады, онда жергілікті өнімдерді, мысалы, ара балауызы, бал және шайыр сатты. 1576 жылдың қаңтар айында Степан Баторийдің жақтастары Жендрежов қаласында кеңес шақырды, өйткені қала маңызды әкімшілік орталықтардың бірі болды, онда сеймиктер өтті. Ұлы Солтүстік соғысы кезінде король Карл XII швед әскері Жендрежовты басып алып, тонады және қиратты. Сонымен қатар, 18 ғасырдың ортасында монастырьдың үлкен бөліктері өртеніп, барокко стилінде қайта салынды. 1790 жылдары Костюшко көтерілісі кезінде Тадеуш Костюшко Шчекоцинь шайқасынан бұрын мұнда орналасты, Жозеф Пониатовскиймен кездесті (27 маусым 1794). Польшаның үшінші бөлінісінен кейін (1795), Жендрежов Австрияға қосылды және жаңадан құрылған Батыс Галиция провинциясына кірді. 1809 жылғы Польша-Австрия соғысынан кейін поляктар оны қайтарып алды және қысқа өмір сүрген Варшава герцогтігіне кірді, ал оның таратылуынан кейін 1815 жылдан 1915 жылға дейін Ресей бақылауындағы Польша Конгресінің құрамына кірді. 1819 жылы аббаттық жабылды, бірақ монахтар 1855 жылға дейін кешенде тұрды, сонда соңғы цистерциан монахы Вильгельм Улавски қайтыс болды. 1858 жылы францискандар қоныс аударды, бірақ 1870 жылы ресейліктер оларды қуды, монастырда мұғалімдер колледжі ашты. Цистерциандар 1945 жылға дейін қайтып келмеді. Жендрежов тұрғындары қараша көтерілісін белсенді қолдады, монастырьдың жертөлелерінде 400 төсектік поляк әскери ауруханасы ашылды. Қала аумағы қаңтар көтерілісінің орталықтарының бірі болды, мұнда 30-дан астам шайқастар мен ресейліктермен шайқастар болды. 1867 жылы Жендрежов округтің орталығы болды, бірақ 1870 жылы Ресей үкіметі оны қала жарғысынан айырып, Жендрежовты ауылға айналдырды (ол 1916 жылға дейін солай болды). 1915 жылдың 3 наурызында Жендрежовқа Юзеф Пилсудский келді, бұл оқиға мармарлы тақташамен еске алынды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Польша тәуелсіздігін қайтарып, қаланы өз бақылауында ұстады. Екінші Польша Республикасы кезінде қала Кильце воеводиясына қарады. 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғысты бастаған Польшаға Германияның совет шабуылы кезінде Жендрежов қираған жоқ. Қала неміс оккупациясына ұшырады, алайда поляк қарсылық қозғалысы қалада белсенді болды. Жендрежов Отандық армияның маңызды орталығы болды (сонымен қатар Пинецов республикасын қараңыз). Батыс елдерінің жер асты университеті құпия дәрістер оқыды. Польшаның қарсылық күштері құрған "Жегота" еврейлерге көмек көрсету жөніндегі құпия Польша кеңесі қалада жұмыс істеді. 1942 жылдың қарашасынан 1943 жылдың наурызына дейін немістер қалада еврейлер үшін мәжбүрлі еңбек лагерін ұстады. Жергілікті еврей халқы Холокост кезінде немістер тарапынан қырғынға ұшырады. 1943 жылы поляк қарсыластары жергілікті гестапо бөлімінің командирі Хельмут Капты сәтті өлтірді. 1945 жылдың 14 қаңтарында Кеңес әскері қалаға кірді, содан кейін ол Польшаға қайтарылды.

Экономика және туризм

Еңджейу – жергілікті қызмет көрсету және цемент өнеркәсібінің орталығы. Қалада 18 ғасырдың соңына дейін тарихы бар сыра зауыты бар. Еңджейу өзінің 1962 жылы ашылған Przypkowscy сағат мұражайымен танымал, онда әлемдегі үшінші ең ірі күн сағаттары коллекциясы бар – Чикагодағы Адлер планетарийынан және Оксфордтағы Ғылым тарихы мұражайынан кейін. Мұражайда студенттер үшін де пайдаланылатын бір қонақ үйі бар. Қалада екі тарихи шіркеу бар, олардың ішінде Винсент Кадлубек шіркеуі 12 ғасырға дейін сақталған. Монастырь 12 ғасырдың ортасында Грифита әулетімен құрылған. Ол бірнеше рет қайта жаңартылған – 1166 жылы, 15 ғасырдың ортасында және 18 ғасырдың соңында. Еңджейудің оңтүстігінде радиорелейлік байланысқа арналған 100 метрлік торлы мұнара орналасқан. Жаз айларында Пинечувке дейін тар темір жол қатынайды.