Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тихи (польшаша айтылуы: ; Тихау; ) – Польшаның оңтүстігіндегі Силезиядағы қала. Катовицеден шамамен оңтүстікке қарай орналасқан. Жоғарғы Силезия өнеркәсіптік ауданының оңтүстік шетінде орналасқан қала солтүстікте Катовицемен, батыста Миколовпен, шығыста Биеруньмен және оңтүстікте Кобиормен шектеседі. Висла өзенінің саласы – Гостиня өзені Тихи қаласынан ағып өтеді. 1999 жылдан бері Тихи Силезия воеводиясының құрамына кіреді, бұл воеводия 71 аймақтық қаладан тұрады. Тихи Жоғарғы Силезия Митрополиттік Ассоциациясының негізін қалаушы қалаларының бірі болып табылады, бұл ең көп халқы бар Силезия аймақтарын біртұтас әкімшілік басқаруға бағытталған, Силезияның барлық аймақтарын қамтитын экономикалық және саяси одақ. Тихи сыра қайнату өнеркәсібімен және 17 ғасырдан бастау алған Tyskie сыра тағасымен әйгілі. 1950 жылдан бастап Тихи қарқынды өсті, бұл негізінен соғыстан кейінгі социалистік жоспарлау саясатының нәтижесінде, өнеркәсіптік Жоғарғы Силезияның халқын тарату мақсатымен жүзеге асты.
Tychy (Polish pronunciation: ; Tichau; ) is a city in Silesia in southern Poland, approximately south of Katowice. Situated on the southern edge of the Upper Silesian industrial district, the city borders Katowice to the north, Mikołów to the west, Bieruń to the east and Kobiór to the south. The Gostynia river, a tributary of the Vistula, flows through Tychy. Since 1999, Tychy has been located within the Silesian Voivodeship, a province consisting of 71 regional towns and cities. Tychy is also one of the founding cities of the Metropolitan Association of Upper Silesia, a pan Silesian economic and political union formed with the eventual aim of bringing the most populous Silesian areas under a single administrative body. Tychy is well known for its brewing industry and the Tyskie brand of beer, which dates back to the 17th century. Since 1950, Tychy has grown rapidly, mainly as a result of post war socialist planning policies enacted to disperse the population of industrial Upper Silesia.
Этимология
Тихи деген ат поляк тіліндегі "тыныш" немесе "салмақты" мағынасын беретін "cichy" сөзінен шыққан. Тихи қаласының тарихының көп бөлігіне сай болғанымен, 1950 жылдан бергі қаланың қарқынды өсуіне байланысты бұл ат енді біршама ирониялы болып көрінеді.
The moniker Tychy is derived from the Polish word cichy, meaning "quiet" or "still". Although appropriate for most of Tychy's history, the name is now somewhat ironic considering the growth of the city from 1950 onwards.
Шығуы мен дамуы
Бастапқыда Ошвицким мен Миколов арасындағы ортағасырлық сауда жолындағы шағын ауыл шаруашылығы қонысы ретінде құрылған Тихи алғаш рет 1467 жылы жазбада кездеседі. 1629 жылы Ксижэци сыра зауыдының құрылысымен алғашқы экономикалық қызметтің бастамы болды, ол бүгінде Польшадағы ең ірі сыра зауыттарының бірі. 1526 жылдан бастап Тихи орналасқан аймақ Австрия-Габсбург монархиясының құрамына кірді. 1742 жылы Пруссия бірінші Силезия соғысында Австрия-Габсбург монархиясын жеңіп, осы жерді өзіне қосып алды. 1871 жылы аймақ Германия империясының бөлігіне айналды, ал 1918 жылы, 1918 мен 1921 жылдар аралығында Тихи жаңа құрылған Веймар Республикасының шекарасына жақын орналасып, әлі де Германияның Силезия провинциясының бір бөлігі болды. 1919 жылдың 16-17 тамызында Папроканы шайқасы (қазіргі Тихи ауданы) Силезия көтерілістерінің (1919-1921) алғашқы шайқастарының бірі ретінде болды. Көтерілістен кейін Тихи қайта құрылған Польша мемлекетімен біріктірілді. 1921 жылы Тихиде және оның маңындағы ауылдарда поляктар басымдық танытқандықтан, халықтың 84% Польшаға қосылу үшін дауыс берді. Польшаға қосылғаннан кейін Тихи шағын қалалық елді мекенге айнала бастады, аурухана, өрт сөндіру станциясы, пошта бөлімі, мектеп, бассейн, боулинг залы, сондай-ақ көптеген дүкендер мен мейрамханалар салынды. 1922 жылы қалаға соғыстар аралық Польшаның басшысы Юзеф Пилсудский келді. Көптеген тұрғындары қуылмаған немесе жойылмаған, олар нацистік Германияның нәсілшіл саясатына сәйкес келу үшін ұлтын неміс деп өзгертті. 1939 жылдың қыркүйек айында оккупацияның алғашқы күндерінде польшалық белсенділер мен 1919-1921 жылдардағы бұрынғы польшалық көтерілісшілер жаппай тұтқындалып, өлімге кесілді. 1939 жылдың 3 қыркүйегінде немістер қала тұрғындарының бірнеше поляктарын өлтірді, олардың 13-і кейін анықталды, ең кішісі 16 жаста болды. Немістер Тихи мен Миколов арасындағы орманда жасырынған польшалық көтерілісшілерді іздеді, қалада поляктар үшін мәжбүрлі еңбек лагерін (Polenlager) және қазіргі Чулув ауданындағы Stalag VIII B/344 әскери тұтқын лагерінің E701 еңбек бөлімшесін құрды. Соңғы рет 1944 жылдың 22 қыркүйегінде Польшаның астыртын қарсылық қозғалысының бес мүшесі өлімге кесілді. Тихиге басып кірген кезде көп зақым келтірмеді, өйткені жақын маңдағы шайқастардың көп бөлігі Миколов-Выры ауданында болды. Тихи 1945 жылдың 28 қаңтарында азат етілді.
Originally established as a small agricultural settlement on the medieval trade route between Oświęcim and Mikołów, Tychy was first documented in 1467. In 1629 the first trace of serious economic activity was recorded in the shape of the Książęcy Brewery, which is now one of the largest breweries in Poland. From 1526 onwards the area on which Tychy is built was part of the Austrian Habsburg monarchy. Then in 1742 Prussia annexed the land after winning the First Silesian War against the Austrian Hasburg monarchy. In 1871 the territory became part of the German Empire until in 1918, for a short period between 1918 and 1921 Tychy was just inside the border of the newly formed Weimar Republic and still a part of the German Province of Silesia. On 16–17 August 1919 the Battle of Paprocany [pl] (present day district of Tychy) was fought as one of the first battles of the Silesian Uprisings (1919–1921). After the uprisings Tychy was reintegrated with the re established Polish state. Additionally, due to the Polish majority in 1921 in Tychy and the few Germans, 84% of the inhabitants voted for joining Poland during the plebiscite. Shortly after its cession to Poland, Tychy began to develop into a small urban settlement, acquiring a hospital, a fire station, a post office, a school, a swimming pool, a bowling hall and a number of shops and restaurants. In 1922 it was visited by leader of interwar Poland, Józef Piłsudski. while many of its inhabitants who were not expelled or exterminated were forced to change their nationality to German in order to comply with the racist policies of Nazi Germany. Mass arrests and executions of Polish activists and former Polish insurgents of 1919–1921 were carried out in the first days of the occupation in September 1939. As early as September 3, 1939, the Germans murdered several Polish residents of the city, of whom 13 were later identified, the youngest was 16 years old. The Germans also carried out manhunts of Polish insurgents who were hiding in the forest between Tychy and Mikołów, and established and operated a Polenlager forced labor camp for Poles in the city, and the E701 labor subcamp of the Stalag VIII B/344 prisoner of war camp in the present day Czułów district. The last public execution was carried out on September 22, 1944, when five members of the underground Polish resistance movement were killed. Tychy received minimal damage during the invasion because most of the nearby fighting took place in the Mikołów Wyry area. Tychy was liberated on January 28, 1945.
Жаңа Тихи
"Жаңа қала" 1950 жылы Польша үкіметімен белгіленді және Катовицеге жақын орналастырылды, оның мақсаты – өзімен-өзі қамтамасыз ете алмайтын қала болуы еді. 1951 жылы қала құқығы берілді, ал 1973 жылы Cielmice, Urbanowice, Jaroszowice жаңа аудандар ретінде қосылды. Қазіргі таңда жаңа Fiat 500 және Lancia Ypsilon машиналары шығарылуда. Бұл орын Fiat Panda екінші буынының 2012 жылға дейін, өндіріс тоқтағанға дейін, сондай-ақ екі өндіруші арасындағы OEM келісімі бойынша Ford Ka екінші буынының 2016 жылдың мамырына дейін эксклюзивті өндіріс орны болды. Тихи қаласында Opel автомобильдері үшін қозғалтқыштар өндіретін қозғалтқыштар зауыты да орналасқан. Бұл зауыт 1996 жылы Isuzu компаниясы Isuzu Motors Polska (ISPOL) ретінде ашқан, 2002 жылы General Motors компаниясы оның 60 пайызына, ал 2013 жылы қалған 40 пайызына ие болды.
The "New City" was designated by the Polish government in 1950 and deliberately located near to Katowice with the intention that it would not be a self sustaining city. It was granted town rights in 1951. and Cielmice, Urbanowice, Jaroszowice (in 1973) as new districts. It produces the new Fiat 500 and the Lancia Ypsilon. It was the exclusive manufacturing site for the second generation Fiat Panda until 2012, when it ended production, and of the 2nd generation Ford Ka (under an OEM agreement between the two manufacturers) until May 2016. Also located in Tychy is a powertrain factory producing automobile engines for Opel cars. This plant was opened by Isuzu as Isuzu Motors Polska (ISPOL) in 1996; in 2002 General Motors took a 60% interest in that company, and in 2013 the remaining 40%.
Көлік
Тихи қаласында Польшадағы қалған үш троллейбус жүйесінің біреуі жұмыс істейді.
In Tychy operates one of three remaining trolleybus systems in Poland.
Спорт
Тихиде екі ірі спорт командасы бар, екеуі де GKS Tychy деп аталады. GKS – бұл Górniczy Klub Sportowy деген сөздің аббревиатурасы, ол Польшаның кендерге жақын немесе кен өндіру аймақтарында орналасқан спорт командалары үшін қолданылатын кең таралған префикс.
Tychy is home to two major sporting teams, both named GKS Tychy. GKS stands for Górniczy Klub Sportowy, , which is a common prefix for Polish sports teams situated near mines or in mining regions.
Мұз үстіндегі хоккей
GKS Tychy шайбалы хоккей клубы Польшадағы ең табысты клубтардың бірі және оның жоғары лигасында, Экстралигада ойнайды. 1971 жылы құрылған бұл команда 2005, 2015, 2018, 2019 және 2020 жылдары Польша чемпионатында жеңіске жетті, сондай-ақ Польша кубогын сегіз рет ұтып алды. Клуб жаңадан жөнделген Тычий мұз сарайында (Stadion Zimowy w Tychach) орналасқан, оның сыйымдылығы 2700 адамға дейін. Клубтың бірнеше ойыншысы американдық және канадалық НХЛ лигасында ойнады, соның ішінде Мариуш Черковский және Кшиштоф Олива.
The GKS Tychy ice hockey club is among the most successful in Poland and plays in its premier league, the Ekstraliga. Established in 1971, the team won the Polish Championships in 2005, 2015, 2018, 2019 and 2020 and has won the Polish Cup eight times. The club is housed in the newly refurbished Tychy Winter Stadium (Stadion Zimowy w Tychach), which seats 2,700 people. Several players from the club have gone on to play in the American and Canadian NHL. These include Mariusz Czerkawski and Krzysztof Oliwa.