Кіріспе

Эндрю Ллойд Веббердің мюзиклі

1976 жылы Кен Хиллдің мюзиклі

"Операның арбауы" – Кен Хиллдің сөздері мен либреттосы бар мюзикл. Ол Гастон Лерудың 1910 жылғы "Операның арбауы" романы негізінде құрастырылған. Хилл Джузеппе Верди, Шарль Гуно, Жак Оффенбах, Вольфганг Амадей Моцарт, Карл Мария фон Вебер, Гаэтано Доницетти және Ариго Боитоның музыкасына түпнұсқа әндерін жазған. Ол 1976 жылы Англияның Ланкашир графындағы Ланкастер қаласында тұңғыш рет көрсетілді, ал 1991 жылы Вест-Эндте қойылды, содан кейін халықаралық аренада да қойылымдар болды.

Бірінші акт

Әңгіме Париж операсының жаңа менеджері Ричардпен (бұрын Солтүстік темір жолының президенті және Қор биржасы хорының мүшесі) басталады, ол суретшілер мен қызметкерлердің құшақтап қарсы алуымен ("Келдіңіз, мырза, қатты қуаныштымын") күшінде. Париж операсының бұрынғы менеджерлері опера әуесінің құпиясына байланысты проблемаларға байланысты ұзаққа созылмады, ол айына 20 000 франк және жеке ложа талап етеді. Ричард осы талаптарға қарсы тұрады, тікелей және ақылсыз, Фантомның талаптарын қабылдамаса қандай хаостың болатынын білмейді. Ложа күзетшісі мадам Жири Ричардты "Фантомды" ренжіткен болуы мүмкін деп ескертеді. Ол Ричард Бесінші ложаны (Фантомның ложасы) пайдалануды талап еткенде қорқып кетеді. Ол "Фантомның" Ричард талаптарын орындамайынша, тыныш отырмайтынын біледі. Ричардты қорқынышты оқиғалар күтіп тұрғанын ескертеді. Кешкі қойылым басталады ("Жердегі ләззатты іздеудің барлық ақымақтығы"). Фантом Мефистофельдің өлтіруі арқылы алғашқы ескертуін береді. Қойылымнан кейін Ричардтың әдемі (бірақ ақылсыз) ұлы Рауль, хор қызы Кристин Даэге ғашық, оның гримерлік бөлмесіне барады, бірақ оның басқа бір ер адаммен сөйлескенін естиді. Қызғанышпен Рауль бөлмеге кіреді, ол бос екенін көреді. Бұл "Фантом" өте нақты, оның Кристинге деген махаббаты да сондай, және оның жолына келетін кез келген адамға қиындықтар туады ("Неге осылай істедің?"). Бір шабандоз Ричардтың кеңсесіне келіп, Цезарь есімді жылқының жоғалуы туралы айтады ("Түн ортасында мен жертөледемін"). Ричард оның ақымақ екенін түсініп, дереу жұмыстан шығарады. Рауль өзін опасыздыққа ұшыраған сезінеді, жергілікті зиратта Кристинмен кездеседі ("Барлық арманым бірден жойылды"). Содан кейін ол "Музыка періштесі" ("Жоғарыда қалықтап жүргенде") періштелік дауысымен танысады. Кристин кетеді, ал Фантом Раульды тұншықтыруға тырысады, бірақ қабір қазушы оны тоқтатып, қашып кетеді. Опера театрына оралғанда, бақытсыз Ричард ұлының хор қызы Кристин Даэге қызығушылығын көріп, енді дивасы Карлоттаны сендіруі керек, ол өзін нашар сезінеді және кешкі қойылымда өнер көрсету үшін ән салуы керек, қызметкерлерінің көмегімен ("Оның түйіндері бар дейді"). Келісім бойынша Кристин Дей рөлді орындайды, ал Карлотта оны мимикалайды. Бұл Фантомның жоспарында болған жоқ. Ол "апаттарды" тудыруды тоқтатпайды және өнер көрсетуді бұзу үшін бар күшін жұмсайды, тіпті жетекші әншіні де жоюға дейін. Кешкі қойылымда Карлотта рөлді дұрыс емес және Кристинмен синхронды емес орындайды ("Мен не көріп тұрмын?"). Кристин қойылым аяқталғанға дейін есінен танып, Карлотта бақадай дауыстап, қойылымды тоқтатуға мәжбүрлейді. Ақымақтың күлкісімен Фантом бүкіл сахнаға Карлоттаның шамшырақты құлатып отырғанын жариялайды. Бірақ шам дұрыс емес екенін біліп, оны шам қойғышқа ауыстырып, Карлоттаға түсіреді. Қойылымнан кейін Кристин мен Рауль Опера үйінің төбесінде кездесіп, Опера үйінен және Фантомнан бірге қашу туралы сөйлеседі. Бірақ Фантом алыс емес. Ол Аполлон мүсінінің артынан шығып, олардың үстінен биіктейді ("Жүрегімді ауыртып, өзімшілдікпен мені айыптады"). Кристин мен Рауль төбеден шығып, Фантомды жалғыз қалдырады. Бір қарт кісі келіп, опера үйінің төбесіндегі көгершіндерге құс тұқымын шашады. Фантомтың реніші ашуға айналып, бақытсыз адамды ғимараттан лақтырып тастайды. Ол Кристин өзіне тиесілі екенін айқайлайды, сонда бірінші акт аяқталады.

ІІ акт

Фауст қойылымы Кристиннің Маргаританың басты рөлін орындауымен басталады ("Ах! Сүйіктімнің дауысын естіп тұрмын ба?"). Бірақ ән орындалып жатқанда күтпеген қараңғылық түсіп, жарық қайта жанғанда Кристин жоғалып кетеді. Көрсетілім дереу тоқтатылады, ал актерлер Опера үйінің барлық жерінде оны іздейді, көрермендер қатарына шамдарымен кіреді ("Ешқандай белгі жоқ! Мен ешқандай белгіні көрмеймін!"). Бірақ іздестірулер нәтижесіз аяқталады. Сцена Фантомның жер астындағы патшалығына ауысады, онда ол Кристинды қайығына отырғызып алып кетеді, тұманға оранылған докқа байлап, Кристинді қалдырып, баяу қараңғылыққа қайтып оралады ("Күннің үстінде бір жерде жарқырайды"). Осы уақытта, жер үстіндегі іздеу тобы қазандық бөлмесіне жиналады, ал парсы өз кімдігін ашып, Фантомның тарихын айтады ("Қорқынышты сырт көрініспен дүниеге келген"). Рауль Опера үйінің төменгі қабаттарына, жертөлелерге түсу жолын іздейді ("Қараңғыда, сұмдық және көңілсіз"). Ол сәттілікке жетеді және топпен бірге қазандық бөлмесіне сығады. Бірақ жағдай тез шиеленіседі, тіпті ыстықтанады, өйткені Фантом оларды ішке қамап қояды. Бұл топ үшін соңғы сағаттар сияқты көрінеді, олар хормен ("Қайда осындай қорқынышты жолмен өлуге?") ән салады. Соңғы көрініс Фантомның шіркеуінде өтеді, оның органы мен шашыраңқы ноталар жиынтығы орталық орынды иеленеді. Ол Кристинге үйленуге бекінгендей көрінеді және оған деген махаббатын білдіреді ("Ne'er Forsake Me, Here Remain"). Ән аяқталғанда Кристин оның маскасын жұлып алады, ал Фантом ашу мен ұяттан айқайлайды, Кристиннен бетін жасырады. Оның зарлы еңіреуі басылып, ол қайта бұрылады, көзінде қаһарлы және зорлық-зомбылық көрінеді, және оны Кристинмен мәжбүрлі некеге куәлік ету үшін дін қызметкері мен хордан бір қызды шақырады. Бірақ дәл сол сәтте Рауль, парсы және топтың қалған бөлігі кіріп келеді, қазандық бөлмесінен қашып, Фантомның тұзақтарынан өтеді. Фантом кенеттен қиын жағдайға түсіп, пышақ шығарып, Кристинді өзіне тартады. Кристинге деген махаббатының белгісі ретінде Фантом өзін-өзі пышақтап, Кристиннің құшағында көз жұмады ("Ne'er Forsake me, Here Remain"). Кристин Фантом әрқашан музыканың періштесі болғанын айтады ("He Will Not Go Without A Friend").

Бастапқы нұсқасы

Кен Хилл қолданылған кітап дүкенін аралап жүріп, "Операның арбауы" романын алып, одан кейін оны сахналық мюзикл ретінде қойды. Бұл қойылым алғаш рет Морекэмб Пирсінде сахналық музыкалық нұсқа ретінде қойылды, содан кейін Хилл Ньюкасл ойын үйінің өндіріс директоры болып жұмыс істеген кезде жалғасты. Алғашқы қойылым 1976 жылдың 26 шілдесінде Ланкастердегі The Duke’s Playhouse театрында өтті және сәтті болды. Оны Джон Блэкмор режиссерлік етті, Клэр Лайт декорациясын жасады, ал музыкалық жетекшісі Гэрри Ершон болды. Бұл қойылым Кен Хиллдің кейінгі мюзикл нұсқасынан Иан Армиттің (ол Хиллмен бірге "Кісі қасқырдың қарғысы" мюзиклінде де жұмыс істеген) заманауи музыкалық қосымшаларымен және Шарль Гуноның "Фауст" операсынан алынған үзінділермен ерекшеленді.

1984 жылғы нұсқа және Ллойд Вебермен тоқтатылған ынтымақтастық

1984 жылы Хилл өзінің "Опера арбауы" музыкалық нұсқасын қайта жаңғыртты. Бірақ бұл жолы ол 19 ғасырдың соңында Гарнье операсында естілетін музыканы қосуды қалады. Осының салдарынан Армиттың партитурасын қабылдамай, Верди, Гуно, Оффенбах, Моцарт, Вебер, Доницетти және Боитоның опералық арияларымен Лерудың әңгімесін баяндайтын түпнұсқа ағылшын тіліндегі мәтіндерді жазды.

Кейінгі туындылар

Хиллдің «Операның арбауы» операсының премьерасы 1987 жылы Америкада Сент-Луис қаласындағы Репертуарлық театрда өтті. Бұл қойылымда Сал Мистретта Фантом рөлін сомдады; оның өнері оған Сент-Луис театр сыншыларының сыйлығын әкелді. Екінші американдық қойылым 1988 жылы Сан-Францискодағы «Театр алаңында» Джонатан Рейнис продюсерлігімен қойылды. Сент-Луис және Сан-Францискодағы қойылымдардың сәттілігі Хиллге Америка Құрама Штаттары бойынша ұлттық турне ұйымдастыруды тапсыруға себеп болды. Джонатан Рейнис (кейіннен Лондонда Кен Хиллдің «Көрінбейтін адам» операсын продюсерлік етті) Phantom Touring Company компаниясын құрды, ол Electric Factory Concerts компаниясымен бірлесіп турдың продюсері болды. Тур 1989 жылы басталды, музыкалық аранжировкалар мен декорацияларын бастапқы Ньюкасл Playhouse командасы жасады. Ол бірнеше жыл бойы Американың барлық аймандарында толып жатқан залдарда ойнады, шамамен 110 қалаға сапар шекті және жалпы сомасы 72 миллион доллар табыс әкелді. 1991 жылы «Операның арбауы» Ұлыбританияға оралды, онда Стюарт Макферсон продюсерлігімен ұлттық турне ұйымдастырылды, содан кейін Лондонның Вест-Эндінде қойылды. 1991 жылдың 18 желтоқсанында Шафтсбери театрында 1984 жылғы қойылымның актерлік құрамына ұқсас актерлермен ашылды: Питер Стракер Фантом рөлінде, ал Кристина Коллиер Кристина рөлінде ойнады. Бірақ жағымды пікірлерге қарамастан, Вест-Энд қойылымы IRA бомбалау кезінде кассада үлкен табыс таппады және күтілгеннен бұрын, 1992 жылдың 11 сәуірінде жабылды. Дегенмен, бұл қойылым «Жылдың үздік жаңа музыкалық туындысы» және «Жылдың үздік музыкалық режиссері» номинацияларында екі Оливье сыйлығына ие болды. 1992 жылдан бері «Операның арбауы» Жаңа Зеландия, Австралия, Италия, Германия, Жапония және Корея сияқты елдерде, әлемнің түкпір-түкпірінде қойылды. 2013 жылы Жапонияның Токио қаласында 19-29 желтоқсан аралығында өткен қойылымды Стюарт Макферсон продюсерлік етті, ол 1991 жылы Вест-Энд қойылымын да продюсерлік еткен еді. Токиодағы басқа қойылымдардың ішінде 2018 жылғы қойылым да бар. Тағы бір Токио қойылымы 2024 жылдың қаңтарында өтеді, онда Бен Форстер Фантом рөлінде, ал Пол Поттс Фауст рөлінде ойнайды.

Жазу

Шоудың ресми актерлік құрамының жазбасы 1993 жылы D Sharp Records компаниясымен шығарылды. Онда Вест-Эндтің толық актерлік құрамы болды. Кейіннен ол тағы екі жазба компаниясымен шығарылды: Stetson Records (The Stetson Group бөлімшесі) және BMG. CD-нің кейінгі нұсқалары негізінен Жапонияда (жапон тіліндегі қаптамада), Австралияда және Жаңа Зеландияда, сондай-ақ ұлттық гастрольдерде сатылды.