Кіріспе

Американдық ұшқыш (1889–1916)

Антони Хаберсак Яннус, көбінесе Тони Яннус (22 шілде 1889 – 12 қазан 1916) деп танылатын, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі авиация дәуірінде кеңінен жарияланған алғашқы американдық ұшқыш. 1912 жылы ол парашютпен алғашқы секіруді жасаған ұшақты ұштырды. Яннус сондай-ақ, 1914 жылдың 1 қаңтарында Санкт-Петербург – Тампа әуе желісінің алғашқы рейсін орындаған алғашқы әуе тасымалдаушы ұшқышы болды – ауыр ұшақтарды пайдаланған әлемдегі алғашқы жоспарлы коммерциялық авиарейс. Оның есімін сақтау үшін құрылған Тони Яннус сыйлығы жоспарлы коммерциялық авиация саласындағы ерекше жеке жетістіктерді таниды және 1963 жылы Флорида штатының Тампа қаласында құрылған Тони Яннус атындағы көрнекті авиация қоғамы тарапынан жыл сайын табыс етіледі.

Алғашқы жылдар

Янус Вашингтон қаласында дүниеге келді, оның әкесі Франкланд Янус патенттік адвокат болған, ал оның арғы атасы Роджер К. Вейтман 1824 жылдан 1827 жылға дейін қала әкімі қызметін атқарған. 1910 жылы 21 жастағы Янус қайық қозғалтқыштарын жөндеуші болып жұмыс істеді. 1910 жылдың қараша айында Мэриленд штатының Балтимор қаласында өткен әуешоуда болғаннан кейін ол ұшуға қызығушылық танытты және сол жылы Мэриленд штатындағы Колледж-Парк әуежайында ұшқышқа оқуға түсті. 1911 жылы Янус Балтиморда салынған Лорд Балтимор II десанттық ұшағын Балтимор қаласының Кертис шығанағынан ұшқан алғашқы ұшқыш болды. Сол жылдың соңында Янус Миссури және Миссисипи өзендері арқылы Омахадан (Небраска штаты) Нью-Орлеанға дейін 1900 миль (3058 км) су үстінен ұшу рекордын орнатты, ол Benoist Land Tractor Type XII ұшағында, суға түсірілген қондырғылармен жабдықталған. 1913 жылы Янус New York Times газеті демеушілік еткен әуе көрмесіне қатысты. Ол актриса Джулия Брансты 1913 жылдың 12 қазанында Стейтен аралынан 4000 фут биіктікте 20 минут бойы Болдуин Red Devil ұшағымен ұшырды. Келесі күні ол Манхэттен үстіндегі әуе жарысына қатысты, ал Times газеті "Әсем Benoist бипланы әйгілі Тони Янус басқарып, тегіс жүзіп өтті" деп жазды. Фэнслер Санкт-Петербург Таймс газетіне былай деді: "Санкт-Петербург жағажайы – ұшу үшін өте қолайлы орын, себебі Тампаға және кері саяхат елдегі ең әдемі саяхаттардың бірі болады. Су бетінен бірнеше фут биіктікте 75 а.к. қозғалтқыштың шуы, минутына жүздеген рет айналатын винттің дыбысы, салқын тұзды ауаның серпіні және Тампа шығанағындағы күннің сәулесі – одан жақсы саяхат жоқ". 1914 жылдың 1 қаңтарында Санкт-Петербург қалалық пирсінің жанындағы (Екінші даңғыл) жерден ұшып, Янус пионерлік авиакомпанияның Benoist XIV ұшу қайығымен 23 минуттық алғашқы рейсін жүзеге асырды. Сағат 10-да пирстің жанына 3000 адам жиналды және Фэнслер оларға "Кеше мүмкін емес болған нәрсе бүгін орындалды, ал ертең – ең керемет нәрсе болады" деді. 2010 жылы Флорида штаты Янусты "Ұлы Флоридалық" деп таныды. Санкт-Петербургтегі концерт алаңы Янус Лэндинг (қазіргі Jannus Live) оның құрметіне аталған.