Кіріспе

КГБ-ның "Кембридж бестігіне" жауапты қызметкері (1922 – 2007)
Юрий Иванович Модин (8 қараша 1922 жылы Суздаль қаласында дүниеге келген, 2007 жылы Мәскеуде қайтыс болған) 1948 жылдан 1951 жылға дейін "Кембридж бестігіне" жауапты КГБ қызметкері болды. Осы кезеңде Дональд Дюарт Маклиннің атомдық құпияларды кеңестіктерге бергені айтылады. 1951 жылы Модин Маклин мен Гай Берджестің елден кетуіне көмектесті. Модиннің бұрынғы Кембридж шпиондық желісін басқарған адамдары Сталиннің Ұлы тазалауы кезінде жазаланды. Модин 1994 жылдың ақпан айында Ким Филби туралы былай деді:

Ол ешқашан өзінің нағыз бейнесін көрсеткен емес. Британдықтар да, оның жанында болған әйелдер де, тіпті біздің (КГБ) де оның құпиясын ашуға қол жеткізбеді. Оның тыңшылықтағы ең үлкен жетістігі – өмірінің туындысы болды және ол өмірінің соңына дейін оған толыққанды берілді. Бірақ соңында Филби баршамызды, әсіресе бізді қызық қылды деп ойлаймын. 1994 жылғы кітабында Модин Мәскеудің бастапқыда "Кембридж бестігіне" толық сенбегенін айтты, олар Совет Одағына құпия ақпарат берген британдық агенттер еді. КГБ-ға олардың жоғары құпия құжаттарға қол жеткізе алатынына сену қиын болды; олар әсіресе Филбиге күдікпен қарады, оның коммунистік өмірінен кейін агент болуы мүмкін бе деп ойлады. Модиннің кітабына жасалған шолуда айтылғандай, "орталық бұл бесіздің барлығының КГБ-ға енуге тырысқан британдық барлау қызметкерлері болуы мүмкін деген қорытындыға келді".

"Бесінші адам"

Моден өзінің «Кембридждегі жолдастарым» атты кітабын 1994 жылы Францияда жариялады. Кітапта Барон Ротшильд Кембридж шпиондық тобының маңызды мүшесі ретінде көрсетілген. Британдық аударма үшін «Headline Book Publishing» британдық баспасы бірнеше өзгерістер енгізді, ең алдымен атауын өзгертті, оны «Менің бес Кембридж досым» деп атады және төмендегі тақырып қосты: «Бірінші рет олардың КГБ бақылаушысы әлемдегі ең танымал шпиондық желінің – Берджесс, Маклин, Филби, Блант және Кернкросс – құпияларын ашады». Екіншіден, «Headline» 104-беттегі мәтінді өзгертіп, Джон Кернкросс Бесінші адам екенін мәлімдеді: «1944 жылдың соңында Джон Кернкросс, «Карелиан» кодімен, менің тағайындалған төрт агентіме қосылды. Ол «Бесінші адам» болды. Кернкросс бір кезде немесе басқа уақытта олармен байланыста болды, бірақ ол топтың толыққанды мүшесі болған жоқ». Алан Русбриджер, Роланд Перридің Ротшильдтің бесінші адам екендігі туралы пікірімен келісіп, «The Guardian» газетінде былай деп жазды: «Юрий Модин өзінің соңғы кітабының ағылшын тіліндегі басылымында Кернкросс «бесінші адам» болды деді. Модин бұл терминді ешқашан қолданбағанын айтады, ол кітабының француз тіліндегі нұсқасында жоқ». Кітап жарық көргеннен кейін берген сұхбатында Юрий Модин Ротшильдті «қандай да бір советтік агент» деп атағанын жоққа шығарды. «Ол MI5-те болғандықтан, олар одан ақпарат алды. Бұл оны бесінші адам етпейді, ол солай болған да емес». Модиннің кітабының атауы Кембридж шпиондық тобының барлық бесінің есімдерін нақтылайды: «Менің бес Кембридж досым: Бурджесс, Маклин, Филби, Блант және Кернкросс» – олардың КГБ бақылаушысы. Юрий Модин 2007 жылы Мәскеуде қайтыс болды.