Кіріспе

1862 жылы Кинни округінде болған қырғын, Техас штаты

Нюсес қырғыны, сондай-ақ Нюсес өзеніндегі қырғын деп те аталады, 1862 жылдың 10 тамызында Кинни округінде, Техас штатында, АҚШ-та Конфедерация әскері мен Техас немістері арасындағы қанағатсыз қақтығыс болды. Германиядан келген көптеген бірінші буын көшпенділер Техас штатының орталық бөлігіндегі Хилл Каунтри деп аталатын аймаққа қоныстанды. Олар АҚШ-ты қолдады және құлдыққа қарсы болды. Осы көзқарастарының нәтижесінде Америка Конфедерациялық Штаттары Техас штатының орталық бөлігінде әскери жағдай режимін енгізді. Хилл Каунтриден Мексикаға, содан кейін АҚШ-тың бақылауындағы Нью-Орлеан қаласына қашып бара жатқан немістер тобы Нюесс өзенінің жағасында Конфедерация әскерлерімен кездесті. Немістердің жеңілісі Техаста Конфедерация үкіметіне қарсылықтың аяқталуын білдірді, бірақ сонымен қатар неміс техастықтарының арасында наразылықты күшейтті. Тарихшы Стэнли МакГоуэннің сөзіне сүйенсек, қақтығысқа қатысты даулар және шайқастан кейін Конфедерацияның қабылдаған шараларының тиімділігі туралы пікірталас Хилл Каунтриде 21-ғасырға дейін жалғасуда.

Өмірбаян

1836 жылы немістер Техасқа көшіп келді. 1860 жылға қарай Техастағы неміс халқы, көбінесе бірінші буын иммигранттар, штастың барлық аймағында шамамен 20 000 адамға жетті. Олар Hill Country деп аталатын аймаққа қоныстанды. Hill Country-нің нақты шектері белгілі емес. Немістер осы аймаққа соншалықты көп қоныс аударғандықтан, Гиллеспи, Керр, Кендалл, Медина және Бексар округтері «неміс белдеуін» құрады. Соғысқа дейінгі кезеңде немістер құлдық және сецессия мәселелері бойынша әртүрлі пікірлер білдірді. Кейбір немістер құлдарға иелік етті, ал кейбіреулері Техастың АҚШ-тан бөлінуін қолдады. Дегенмен, көптеген немістер құлдыққа бейжай қарады. Немістердің аз бөлігі құлдық институтына қарсы күресті. Бұл қарсылықты білдіргендердің арасында либералды және республикалық көзқарастағы немістер болды, олар Achtundvierziger немесе Forty Eighters деп танылды. Көптеген Forty Eighters АҚШ-қа адал болды және құлдыққа қарсы шықты. Сепаратист ағылшын-техаслықтар мұны АҚШ-қа қарсы көтеріліске қарсылық ретінде қарастырды. Немістердің құлдыққа қарсылығы 1850 жылдары екі топ арасында шиеленіс тудырды. 1861 жылдың наурыз айында Техастың АҚШ-тан бөлінуі және 1861 жылдың 12 сәуірінде Америка Азамат соғысының басталуы бұл дауларды одан әрі күшейтті. Соғыс басталғаннан кейін немістер сырттай бейжайлық танытты. Бірақ Конфедерация шенеуніктері неміс халқын ішкі қауіп деп санады. АҚШ-ты ең жақтағандардың қатарында Орталық Техас және Техас таулы аймағының округтерінен келген техас-мексикалықтар мен немістер болды. Олардың күдіктеріне дәлелдер де болды. Штат бойынша сецессияға қатысты өткен дауыс беруде неміс халқы көптеп қоныстанған округтер, сондай-ақ штаттың солтүстік-шығыс бөлігі, сецессияға қарсы көпшілік дауыс беруге ықпал етті. 1862 жылдың басында бірнеше хабарламалар неміс қауымдастықтары АҚШ армиясының жеңістерін тойлап өткізгенін мәлімдеді. Сондай-ақ, штат үкіметі немістер басқаратын жергілікті жасақтардан қорқыныш білдірді. Forty Eighters ұйымдастырған «Одаққа адал лига» осындай жасақтардың бірі болды. Лиганың нақты мақсаты әлі де даулы мәселе болып табылады. Тарихшылар Роберт Шук пен Стэнли МакГоуэн, сол кездегі неміс техастары айтқандай, лиганың жарияланған мақсаты Hill Country-ді үндістер мен қарақшылардан қорғау болды. Конфедерация өкілдері, олардың айтуынша, «Одаққа адал лига» неміс одақтастарының сезімдерін іске асырушы орган болды. Конфедерация офицерлері тіпті осы ұйымды АҚШ армиясының әскерлерін Камп-Вердеден босату жоспарларына қатысты деп айыптады. Әскерге қосымша сарбаздар қажет болғандықтан, Конфедерация әскерге шақыруды енгізді. Немістер АҚШ-қа қарсы соғысуға ниеттемеді және әскерге шақыруға қарсылық білдірді. Бұл оқиғаға дайындық 1862 жылдың көктемінде Конфедерацияның техастықтарды әскерге шақыруын бастауымен басталды, оған көптеген неміс техастары қарсылық танытты. 1862 жылғы Конфедерацияның әскерге шақыру заңы немістердің жалпы қарсылығын ашық наразылыққа айналдырды. Осы наразылықтың нәтижесінде генерал Хамильтон Би капитан Джеймс Даффты Гиллеспи округіне жіберді. 1862 жылдың мамыр айының соңында капитан Дафф әскери жағдай режимін енгізді. Гиллеспи округінде болып тұрғанда капитан Дафф екі немісті тұтқындап, өлім жазасын орындады. Мұндай қатал мінез-құлық көптеген немістерді Техастан кетуге мәжбүр етті. Фредерик «Фриц» Тегенер және оның «Одаққа адал лига» серіктері кетуді жоспарлады. Олар Мексикаға өтіп, АҚШ-тың бақылауындағы Нью-Орлеанға жетуді көздеді.

Ұшу және ұрыс

1862 жылдың 1 және 3 тамызы аралығында Фриц Тегенер бастаған алпыс бір неміс техасшысы Тортел-Криктен шығып, оңтүстік-батысқа қарай Мексика шекарасына бет алды. Олардың ниеті туралы хабардар болған капитан Дафф 1862 жылдың 3 тамызында лейтенант Колин МакРэйді шамамен 96 адаммен қуып жеткізді. Алты күннен кейін, 9 тамызда лейтенант Макрей мен оның әскері Нюесс өзені бойындағы кішкентай жазықта неміс техасшыларын көріп қалды. Содан кейін лейтенант Макрей кешкі уақытта басталатын шабуыл жоспарын жасады. Ол күштерін екі бөлімге бөліп, лагерьді қоршауға кірісті. 1862 жылдың 10 тамызында, шамамен сағат 1:00-де конфедераттар лагерьге жақындады. Бірақ, бастапқыда күтпеген шабуыл мен жоспарлау конфедераттарға көмектеспеді. Лагерьден шығып кеткен екі неміс конфедераттарға кездесті. Конфедераттар осы екі неміске оқ атқандықтан, лагерь шабуыл туралы ескертілді. Осылайша ескертілген немістер конфедераттардың алғашқы шабуылын тойтарды. Бірнеше неміс конфедераттардың келуіне көңілі толып, шайқас алаңынан қашып кетті. Сандар әртүрлі болғанымен, Стэнли МакГоуэннің бағалауынша, таңғы сағаттарда жиырма үштен жиырма сегізге дейін немістер қашып кетті. Бұл неміс тобының үштен бір бөлігін кемітті. Таңға жақын жасалған екінші шабуыл немістерді жеңіске жеткізбеді және олардың қашуына (кем дегенде бес неміс, соның ішінде Тегенер шайқастың соңында қашып кетті), ауыр жарақат алуына немесе барлық неміс жауынгерлерінің қаза болуына әкелді.

Қаза тапқандар мен зардаптары

96 адамнан тұратын конфедерациялық күштердің жоғалтулары екі сарбаздың қаза болуымен және он сегіз адамның жаралануымен есептелді, оның ішінде лейтенант МакРей де болды. Жеңілген немістердің қаза тапқандары туралы мәліметтер сирек және толық емес еді. 1962 жылы тарихшы Роберт Шук немістердің қазасын отыз адамның қаза тапқаны және жиырма адамның жараланғаны деп санады. 2003 жылы тарихшы Рэндольф Кэмпбелл жасаған соңғы қорытынды бойынша, лагерьге жасалған шабуылдарда 19 неміс дереу қаза тапты. Бұл неміс техастықтарының жоғалтуларының соңғы саны емес еді. Шабуылдан кейін конфедерациялық сарбаздар ауыр жараланған тоғыз немісті дереу өлтірді; атты әскерлер тағы тоғыз адамды Рио-Грандеге дейін қуды, онда олар да қашып бара жатқан немістерді өлтірді. Немістердің толық жоғалту есебі шамамен отыз жеті қаза тапқан және қашып, аман қалғандардың арасындағы жараланғандардың белгісіз санына жетеді. Бірнеше неміс бұл шайқастан және одан кейінгі іздеуден аман қалды. Бұл жауынгерлер Техаста жасырынып, Мексика мен Калифорнияға қашып кетті немесе ақырында Нью-Орлеандағы 1-ші Техас атты полкінің мүшелері ретінде АҚШ күштеріне қосылды. Бірақ одан да маңыздысы, бұл оқиға Техастағы неміс қауымына соғыстың қалған уақытында қалай әсер етті. Конфедерацияның әрекеттері басқа неміс техастықтарының наразылығына ұшыраса да, бұл оқиға соғыстың қалған бөлігінде Техастағы неміс унионистерінің ашық қарсылығының толық аяқталуын білдірді.

Мұра

1865 жылы жаулық тоқтағаннан кейін немістер АҚШ-тың жеңісін ең ынталы қолдаушыларының бірі болды. Техас штатының Комфорт қаласындағы неміс тіліндегі Treue der Union Monument (Одаққа адалдық) ескерткіші 1866 жылғы 10 тамызда 1862 жылғы Нюесес қырғынында қаза болғандарды еске алу үшін салынды. Рио-Гранде өзенінде суға батып қайтыс болғандардан басқа, марқұмдардың қалдықтары ескерткіш орналасқан жерге жерленген. Бұл бұрын Конфедерацияның бақылауында болған аумақта жергілікті тұрғындар салған жалғыз Одақшылдық ескерткіш еді.

Ұрыс немесе қырғын?

Оқиғаның бір атауы, "Нуэсес шайқасы" немесе "Нуэсес қырғыны", оқиға болған сәттен бастап даулы мәселе болып келді. Жақында тарихшы Стэнли МакГоуэн осы пікірталастың екі жағын да зерттеді. Ол немістердің жақсы қаруланғанын мойындайды, олардың басым күштерді кері қайтару мүмкіндігі оны көрсетеді. Оның пікірінше, бастапқы қақтығысты Нуэсес шайқасы деп атауға болады. Бірақ шайқас аяқталған соң немістердің өлімге кесілуі "Нуэсес қырғыны" деген атауға негіз береді. Ешбір атау толық қолдау тапқан жоқ, және МакГоуэн конфедераттар мен немістердің іс-әрекеттері туралы пікірталас оқиғаға қатысқан екі тараптың ұрпақтары арасында әлі де жалғасып жатқанын мойындайды.