Кіріспе

2008-2009 жылдар аралығында Жапонияның премьер-министрі болған Таро Асо (麻生 太郎) – 2021 жылдан бері Либералды демократиялық партияның (ЛДП) вице-президенті қызметін атқаратын жапон саясаткері. Асо бұрын 2008 жылдан 2009 жылға дейін Жапонияның премьер-министрі, ал 2012 жылдан 2021 жылға дейін Жапония премьер-министрінің орынбасары және қаржы министрі болды. Ол Жапония тарихында ең ұзақ қызмет еткен премьер-министрдің орынбасары және қаржы министрі атанды. Бұған дейін ол 2005 жылдан 2007 жылға дейін Сыртқы істер министрі, 2003 жылдан 2005 жылға дейін Ішкі істер және коммуникациялар министрі қызметтерін атқарды. Ол ЛДП ішіндегі Шикокай фракциясын жетекшілік етеді. Асо алғаш рет 1979 жылы Өкілдер палатасына сайланды. 2008 жылы Либералды демократиялық партияның (ЛДП) бас хатшысы болар алдында, ол көптеген министрлік лауазымдарда жұмыс істеді, сондай-ақ 2007 жылы осы қызметті уақытша атқарды. Кейіннен 2008 жылдың қыркүйегінде ЛДП президенті болып сайланды және сол айда премьер-министр болды. 2021 жылдың қазан айында Фумио Кишида премьер-министр болып тағайындалғаннан кейін Асо Либералды демократиялық партияның вице-президенті лауазымына ауыстырылды. Асо мансабында бірнеше даулы жағдайларға қатысты. 2008 жылы отбасының Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде мәжбүрлі еңбекке тартылғанын мойындады, бірақ осыған байланысты кешірім сұраудан бас тартты. Асо сондай-ақ саяси қателіктерімен және даулы мәлімдемелерімен танымал болды. Оның әкесі Такакичи Асо Асо цемент компаниясының төрағасы және премьер-министр Какуэй Танаканың жақын досы болды; анасы Казуко Асо премьер-министр Шигеру Йошиданың қызы еді. Таро сонымен қатар қазіргі Жапонияның негізін қалаушылардың бірі саналатын Үш Ұлы дворянның бірі Окубо Тошимичидің шөбересі. Оның кіші әпкесі, Микаса ханшайымы Томохито Нобуко, император Акихитоның туысы. Оның әйелі Чикако – премьер-министр Зенко Сузукидің үшінші қызы. Асо Гакушуин университетінің саясат және экономика факультетін бітірген, содан кейін Стэнфорд университеті мен Лондон экономика мектебінде оқыды, бірақ «жаман калифорниялық акценті» болғандықтан англофилдік көзқарастағы атасы Шигеру Йошиданың өтінішімен Стэнфордтан шығып кетті. Асо бастапқыда әкесінің досы Мидзуно Шигео басқарған «Санкей Шимбун» газетіне емтихан тапсырды, бірақ оның орнына шетелде оқуды жөн көрді.

Мансап

Шетелде оқуын аяқтап Жапонияға оралғаннан кейін, 1966 жылы Асо Индустрия компаниясына жұмысқа түсті. Компанияда жұмыс істеген кезінде 1960 жылдары Бразилияда тұрып, португал тілін жетік меңгерді. 1970 жылдан бастап екі жыл бойы Сьерра-Леонеде алмаз өндіру саласында, елде алмаз өнеркәсібі ұлттандырылғаннан кейін жергілікті билік ұсынған жаңа кен орнында Асо отбасының жергілікті өкілі ретінде жұмыс істеді. Елде азаматтық наразылықтар басталғанда Жапонияға қайта оралуға мәжбүр болды. 1973 жылдан 1979 жылға дейін Асо Тау-кен компаниясының президенті қызметін атқарды. Сонымен қатар, 1976 жылы Монреальде өткен жазғы Олимпиада ойындарында Жапония ату командасының құрамында болды және 1978 жылы Жапон Жастар Палатасының президенті болды.

Саяси мансап

Асо ашық тарихи жоққа шығарушылыққа ұмтылған Ниппон Кайги ұйымымен байланысты.

Министрлер кабинеті

2003 жылы ол Коидзуми Цзюньичиро кабинетіне Ішкі істер және коммуникация министрі болып кірді. 2005 жылдың 31 қазанында ол Сыртқы істер министрі болды. Оның кабинеттегі лауазымы Қытайға бейім заң шығарушы Йохей Коно басқаратын LDP кокусы – Коно тобының мүшесі болғандықтан туындады деген пікірлер бар: Коидзуми Асоны Сыртқы істер министрі етіп тағайындау арқылы Кононың Жапонияның сыртқы саясатын сынаған сөздерін "шектеуге" тырысқан болуы мүмкін.

ЛДП басшылығына кандидат

Асо 2006 жылы премьер-министр лауазымында Коидзумидің орнын басатын соңғы кандидаттардың бірі болды, бірақ партия ішіндегі сайлауда Синдзо Абэге айқын артықшылықпен жеңілді. Абэ де, Асо да сыртқы саясат мәселелерінде консервативті көзқарас ұстанады және кейбір Шығыс Азия елдеріне, әсіресе Солтүстік Кореяға және шамалы дәрежеде Қытай Халық Республикасына қарсы тұрды. Абэ, Асоға қарағанда, "орташа" саясаткер саналды және Жапониядағы қоғамдық пікір сауалнамаларында Асодан озып кетті. Асоның көпжақтылыққа қатысты көзқарасы 2006 жылғы "Азаттық және гүлдену аркасы: Жапонияның кеңейіп келе жатқан дипломатиялық горизонттары" атты сөйлеген сөзінде көрінеді. Асо Фукудаға жеңілуі мүмкін екенін мойындады, бірақ ашық сайлау өткізу үшін қатысқанын айтты, әйтпесе LDP партиясы шешімін "жасырын келісімдер арқылы" жасағаны үшін сынға ұшырайтынын мәлімдеді. 23 қыркүйекте өткен президент сайлауында Фукуда Асоны жеңіп, 330 дауысқа қарсы 197 дауыс алды. 2008 жылдың 1 тамызында Фукуда Асоны LDP партиясының Бас хатшысы етіп тағайындады, бұл Асоның партиядағы екінші тұлға ретіндегі беделін нығайтты.

Жапонияның премьер-министрі

2008 жылдың 1 қыркүйегінде Фукуда күтпеген жерден премьер-министр лауазымынан кететінін жариялады. Фукуданың орнын басатын партияның жаңа президенті үшін Асоны қоса алғанда, ЛДП-ның бес мүшесі жарысқа түсті. 21 қыркүйекте, партия мүшелерінің дауыс беруінен бір күн бұрын, Асо Токиодан тыс жердегі жақтастарының қалың көпшілігіне: "Қазіргі ең үлкен алаңдаушылық – экономика" деді. "Америка қаржы дағдарысына тап болды, біз де осы дағдарыстың құлдырауына жол бермеуіміз керек". Ақыры 22 қыркүйекте Асо жеңіп алды. Ол 525 дауыстан 351 дауыспен (384 партия мүшесінен 217, 47 префектура филиалынан 134) ЛДП президенті болып сайланды; Каору Йосано, Юрико Койке, Нобутеру Ишихара, Шигеру Ишиба 66, 46, 37, 25 дауысқа ие болды. Екі күннен кейін, 24 қыркүйекте, Асоны парламент премьер-министр етіп тағайындады және сол түні император оны ресми түрде қызметке бекітті. Өкілдер палатасында (төменгі палата) ол 478 дауыс берудің 337-сін жинады; Кеңесшілер палатасында (жоғарғы палата) Жапонияның негізгі оппозициялық Демократиялық партиясының президенті Ичиро Озава екі раунд дауыс беру арқылы тағайындалды. Екі палатаның бірлескен комитетінде келісімге қол жеткізілмегендіктен, Конституцияда белгіленгендей, Өкілдер палатасының шешімі парламент шешімі ретінде қабылданды. Асо: "Қазіргі кезең тұрақты емес" және "Қаржылық жағдай мен басқа да мәселелерге байланысты бұл күрделі заман" деген сөздерін айтты. Премьер-министр болып сайланған күні Асо өзінің жаңа кабинетін жеке жариялады (әдетте бұл жұмысты Бас кабинет хатшысы жасайды). Оның кабинеті Фукуданың бұрынғы кабинетінен ерекшеленді. Оның бес мүшесі бұрын кабинетте қызмет етпеген, ал олардың бірі, 34 жастағы Юко Обучи, соғыстан кейінгі кезеңдегі кабинеттегі ең жас мүше болды. Премьер-министр Асо 2009 жылдың ақпан айында АҚШ президенті Барак Обамамен кездесу үшін Вашингтонға барды. Ол Обаманың Ақ үйіне келген алғашқы шетелдік басшы болды; алайда, жаңа әкімшіліктің Асоға саяси қолдау көрсетуге емес, Жапонияның маңызды одақтас және серіктес екенін хабарлауға қызығушылық танытқаны хабарланды – бұл Асо мен Обама үшін де қауіпсіз, тиімді қадам болды. Премьер-министр болып сайланғаннан кейін Асоның жалпы сайлауға жол ашу үшін төменгі палатаны таратуы күтілді. Бірақ ол экономикалық дағдарысқа қарсы тұру үшін жұмыс істейтін үкіметтің қажеттігін бірнеше рет атап өтті және мерзімінен бұрын сайлау өткізуге қарсы болды. Тек 2009 жылдың мамыр айында 2009 жылға арналған қосымша бюджетті қабылдағаннан кейін және аймақтық сайлаулардағы жеңілістерден кейін, әсіресе 12 шілдеде өткен Токио префектурасының сайлауындағы жеңілістен кейін, LDP ішіндегі қысымға тап болғаннан кейін, ол 2009 жылдың 30 тамызында жалпы сайлауды жариялауға шешім қабылдады. Ол 2009 жылдың 21 шілдесінде Өкілдер палатасын таратып жіберді. LDP соғыстан кейінгі жұмыссыздықтың рекордтық деңгейіне қарамастан, Жапонияның Демократиялық партиясына үлкен есебімен жеңіліске ұшырады. Жапон тарихындағы ең ауыр (және екінші) жеңіліске жауапкершілікті мойындап, Асо дереу ЛДП президенті лауазымынан кетті.

Премьер-Министрдің орынбасары және Қаржы министрі

2012 жылдың желтоқсанында Синдзо Абэ премьер-министр лауазымына оралғанда, Асо премьер-министрдің орынбасары және қаржы министрі болып тағайындалды. Ол бұрынғы премьер-министр ретінде кейін вице-премьер болып қызмет еткен Жапония тарихындағы алғашқы адам. 2020 жылдың тамызында Синдзо Абэнің жаралы ішек қабынуының қайта күшеюіне байланысты екінші рет премьер-министрліктен кетуінен кейін, көптеген адамдар Асоның лидерлікке таласатынын күтті. Бірақ ол бұл лауазымға үміткер болмайтынын жария етіп, көпті таң қалдырды. Асо, Абэнің ізбасары Йосихиде Суганың басшылығымен вице-премьер қызметін 2021 жылдың қыркүйегіне дейін атқарып, Суга отставкаға кеткен соң Фумио Кишида басқарып келді. Асо жаңа ЛДП төрағасы және премьер-министр Фумио Кишида басшылығымен Либералды демократиялық партияның вице-президенті болды.

Даулы мәлімдемелер

2001 жылы ол Қаржы министрі ретінде Жапонияны "бай яһудилер" өмір сүретін елге айналдырғысы келетінін айтқан. 2005 жылы 15 қазанда Кюсю ұлттық мұражайының ашылу салтанатында, ол басқа да Азия мәдениеттерінің жапон мәдени мұрасына қалай әсер еткенін көрсетеді. Ол Жапонияны "бір мәдениет, бір өркениет, бір тіл және бір этникалық топ" бар деп мақтады және ол әлемдегі жалғыз осындай ел екенін айтты. Бұл мәлімдеме сыншылар Жапонияның империалистік және расистік өткенін еске түсіреді деп сипаттаған дау тудырды. Нагасаки префектурасындағы лекцияда Асо Жапонияның Таяу Шығыстағы бейбітшілік бастамасына сілтеме жасап, "жапондарға сенім артты, өйткені олар ешқашан сол жердегі пайдаланумен айналыспаған, ұрыстарға қатыспаған немесе автоматпен атылған. Жапония американдықтардың істей алмайтын ісін жасап жатыр. Көк көз, сары шашты болудың еш пайдасы жоқ. Жапондықтардың бет-әлпеті сары екені жақсы". 2006 жылы 28 қаңтарда ол императорды даулы Ясукуни ғибадатханасына баруға шақырды. Кейін ол бұл пікірінен бас тартты, бірақ болашақта осындай сапарға бару мүмкін болады деп үміттенетінін айтты. 2008 жылдың 23 қыркүйегінде Жапон Коммунистік партиясы шығаратын күн сайынғы газет Акахата осы және басқа да мәлімдемелер тізімін Асоны сынға алған мақала ретінде жариялады. Жапондық ақпарат құралдарында осы және басқа да қателіктердің тізімі жиі келтіріледі. Yahoo! News сайтында ол 2009 жылдың 9 қаңтарында "Жұмыс істеу жақсы. Бұл Ескі Келісімдегіден мүлдем өзгеше ойлау" дегенін хабарлады. 2013 жылы Ұлттық әлеуметтік реформалар кеңесінің отырысында сөйлеген сөзінде Асо ауыр науқастарды "құбыр адамдар" деп атады және олар қаласа "тезірек өлуге рұқсат етілуі керек" деп атап өтті. "Егер өлімді қаласам, Құдай мені тірі қалдырмасын", - деп айтқан. "Барлығын мемлекет төлейді деп ойлағанда, жақсы ұйықтай алмайсың. Егер сіз оларды тез өлтіруге жол бермесеңіз, бұл мәселе шешілмейді". 2014 жылы Саппорода жалпы сайлауға үгіт-насихат жүргізген кезде Асо әлеуметтік қамсыздандыру шығынының өсуі тек қана халықтың қартаюына байланысты емес екенін айтты. Ол: "Көптеген адамдар қарт адамдардың саны жаман деген ойды қалыптастырады, бірақ проблемалық болып табылатын адамдар - бала тумайды". Бұл пікір биологиялық немесе экономикалық себептермен балалы бола алмайтындарға деген сезімсіздікке жатқызылды. The Guardian газетінің 2017 жылдың 30 тамызында жазған мәліметінше, ол "миллиондаған адамды өлтірген Гитлер, оның ниеті дұрыс болса да, жақсы емес еді" деген. Кейін ол өз пікірінен бас тартты. Басқа бір жолы ол нацистік партияның халықты ескермей, конституцияны жасырын түрде және тез өзгертуге қабілетті екенін мақтады. 2018 жылдың мамыр айында Асо өзінің министрлігіндегі жоғары бирократқа қатысты жыныстық қорлау туралы айыптауларды "жыныстық қорлау туралы айыптау деген нәрсе жоқ" деп төмендетті. Өзінің министрлігінде жыныстық асырастырғаны туралы ресми шағымға қатысты пікір білдіруін сұрағанда, Асо "оның жалғыз ойы - үлкен қаріп қолданса, оқып шығу оңайырақ болар еді" деп атап өтті. 2021 жылдың қазан айында Асо Отаруда ЛДП кандидаты үшін сөйлеген сөзінде Хоккайдо күрішінің "(жаһандық) жылынудың арқасында дәмдірек болғанын" айтты. Сондай-ақ, күріш "сатуға жарамсыз болған", бірақ қазір дәмдірек және тіпті экспортталады "жоғары температураның арқасында". Сонымен қатар ол адамдардың көбінесе жаһандық жылыну мен онымен бірге келетін жылыну температурасын теріс деп санағанын, бірақ одан "жақсы нәрсе" шыға алатынын айтты. 2024 жылдың қаңтарында Асо сыртқы істер министрі Йоко Камикаваны "обсан" (шамамен қарт ханым деп аударылады) және "әсіресе әдемі емес" деп атады. Бұған қатысты кеңінен наразылық туындағаннан кейін, премьер-министр Фумио Кисида оны сөгіспен жауапқа тартқаннан кейін, Асо өз сөзін қайтарып алды.

Асо тау-кен өндірісі мәжбүрлі еңбекке қатысты дау

2008 жылдың ортасында Асо өзінің отбасының көмір шахтасы – Асо Майнинг Компани 1945 жылы одақтас әскерлердің тұтқындарын жалақысыз шахтада жұмыс істеуге мәжбүрлегені туралы мойындады. Батыс бұқаралық ақпарат құралдары хабарлағандай, шахтада 300 тұтқын жұмыс істеді, оның ішінде 197 австралиялық, 101 британдық және екі голландиялық азамат болды. Австралиялықтардың екеуі – Джон Уотсон мен Лесли Эдгар Джордж Уилки Асо шахтасында жұмыс істеп жүргенде қаза тапты. Сонымен қатар, 1939-1945 жылдары аралығында 10 000 корейлік жұмысқа алынғандар шахтада қатал, адамдық емес жағдайда жұмыс істеді, олардың көптегені қаза болды немесе жарақат алды, ал еңбекақылары өте аз болды. Қазір Асо тобы деп аталатын компанияны Асоның кіші інісі басқарады, ал Асоның әйелі директорлар кеңесінің мүшесі. Асо саясатқа кіріспес бұрын 1970-ші жылдары компанияны басқарған. Юкихиса Фуджитаның өтініші бойынша Сыртқы істер министрлігі тергеу жүргізіп, 2008 жылдың 18 желтоқсанында Асо Майнинг компаниясы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 300 одақтас әскери тұтқынын шахтасында пайдаланғанын мәлімдеді. Министрлік екі австралиялықтың шахтада жұмыс істеп жүргенде қаза болғанын растады, бірақ «жеке өмірге қатысты мәселелер» деген сылтаумен олардың есімдерін немесе өлім себептерін жариялаудан бас тартты. Фуджита: «Тұтқындарға қатысты саясат дипломатия үшін маңызды, және осы мәселені ұзақ уақыт бойы назардан тыс қалдыру үлкен проблема». Асо бұрынғы жұмысшылардың өз компаниясында оларға жасалған қарым-қатынас үшін кешірім сұрауына жауап берген жоқ.

Оқу қателері

Жапондық БАҚ 2008 жылдың қараша айында Асоның өз сөздерінде жазылған кандзи сөздерін жиі дұрыс айта алмайтынын немесе қате оқитынын атап өтті, тіпті осы сөздердің көптегені жапон тілінде кеңінен қолданылса да. Асо 2008 жылдың 12 қарашасында журналистерге сөйлеу қателері туралы айта отырып: "Бұл тек оқу қатесі, жай ғана қателіктер" деді. Асоның сөздерді жаңылыстыруға бейімділігі Джордж Бушпен (Бушизмді қараңыз) салыстыруға әкелді, сондай-ақ оның "Таро" есімін мектеп оқушылары арасында ақыл-есі кем балаларды мазақтау үшін қолдануға себеп болды. Токио университетінің анатомия профессоры Такеши Ёро Асоның дислексиядан зардап шегуі мүмкін деген болжам жасады.

Нонака оқиғасы

2001 жылы Асо Хирому Нонакамен бірге Жапония премьер-министрі Йоширо Мориден кейін LDP-нің басты кандидаттарының бірі болды. Нонака қатыспаған LDP басшыларының кездесуінде Асо жиналғандарға: «Біз буракудан шыққан адамның премьер-министр болуына рұқсат бермейміз, дұрыс па?» деген сөзді айтқан. Асоның бұл сөзі Нонаканың буракумин тегіне, яғни Жапониядағы әлеуметтік азшылық тобына жасалған сілтеме болды. Содан кейін Нонака кандидаттықтан бас тартты. Асо ақырында тағайындалудан Жонычиро Койдзумиге жеңіліп қалды. Асоның Нонаканың тегі туралы пікірі 2005 жылы жарияланды. Асо бұл мәлімдемені жасағанын жоққа шығарды, бірақ 2001 жылғы кездесуде болған Хисаоки Камей 2009 жылдың қаңтар айында Асоның «сондай мағынада» бірдеңе айтқанын естігенін мәлімдеді. Нонака Асоның бұл сөзіне «ешқашан кешірім етпеймін» деді және Асо Жапония үшін «зиярат» екенін айтты. Олар 1983 жылы үйленді және Масахиро мен Аяко есімді 2 балалары бар. Масахиро 2005 жылы Niconico видео бөлісу қызметінің веб-сайтының артында тұрған Niwango компаниясында жұмыс істеді, ал 2015 жылы Dwango компаниясы оны сатып алды. Асо сонымен қатар Микаса ханшайымы Томохитоның ағасы Нобуко және Микаса ханшайымы Акико мен Микаса ханшайымы Йоконың інісі.

Дастарханға деген құштарлық

2008 жылдың қазан айында жапондық БАҚ Асоның көне қонақүйлер мен барларда күнделікті тамақтанып, ішімдік ішетінін хабарлады. Осы туралы сұрағанда Асо: "Мен өзімнің әдетімнен бас тартпаймын. Әйтеуір, менде жететін қаржы бар", - деді. Асо басқа жерге барса, оны күзетшілердің сүйреп апаруы қажет болады, ол қиындық тудырады деп қосты. "Asahi Shimbun" газетінің мәліметінше, Асо 2008 жылдың қыркүйегінде 32 рет қонақүйлерде тамақтанып, ішімдік ішкен, әсіресе элиталық қонақүйлерде. Асоның алдағысы Ясуо Фукуда өкімет басындағы алғашқы айында бар болғаны жеті рет ғана сыртқа шығып, тамақтанған. ЛДП-ның екі оппозициялық партиясы да Асоның жиі шығуына қарсылық білдірді, оны жөнсіз деп атады. Асоның бас кабинет хатшысы Джун Мацумото бұл мәселе бойынша: "Асоның мейрамханаларға жиі баруы – оның өмір салты мен философиясы, мен осы тұста пікір білдіруге құқылы емеспін. Қауіпсіздік мәселелерін ескере келе, басқа клиенттерге ыңғайсыздық тудырмайтын орын болса ғой", - деді.

Таза құны

The Japan Times басылымының 2022 жылғы мәліметі бойынша, Таро Асо Жапония Ұлттық диетасының ең бай мүшесі болып табылады. Таро Асоның нақты байлығы белгісіз болғанымен, оның байлығы шамамен 5 миллиард АҚШ долларын құрайды деп есептеледі. Бұл оны Жапониядағы ғана емес, әлемдегі ең бай саясаткерлердің біріне айналдырады. Оның байлығының шамамен 80 пайызы мұраға қалған, ал 20 пайызы өзінің еңбегімен табыс еткен.

Манга

Асо жапондық попмәдениетті қабылдаудың басқа елдермен байланыс орнатудың маңызды қадамы болатынын айтады және манганың әлемге көпір болатынына үміттенеді. Ол отаку деп аталады. Асо бала кезінен бастап манганың жанкүйері болған. Стэнфорд университетінде оқып жүрген кезінде отбасына Жапониядан манга журналдарын жіберуін өтінген. 2003 жылы ол аптасына 10-20 манга журналын оқығанын (бұл Асоның көп оқуының тек бір бөлігі болған) айтты және түрлі мангалар туралы ойларын спонтанды түрде жеткізді. Ол Токио халықаралық әуежайында "Розен Мейден" мангасын оқып отырғаны көрілген, содан кейін "Ерлігі Розен" деген лақап атқа ие болды. Интервьюда ол манганы оқығанын мойындады, бірақ оны әуежайда оқығанын есіне алмағанын айтты. Ол жалдамалы кісі өлтіруші туралы ұзаққа созылған манга "Голго 13"-тің жанкүйері.