Кіріспе
Гизадағы тегіс қабырғалы пирамида, Мысыр. Хафре пирамидасы немесе Хефрен (هرم خفرع, ) – Гизадағы үш ежелгі Мысыр пирамидасының арасындағы ортаңғысы, топтың екінші биік және екінші ірісі. Бұл үш пирамиданың ішінде жоғарғы бөлігінде әлі қаптамасы сақталған жалғыз пирамида. Бұл б.з.д. 2558–2532 жылдары билік еткен Төртінші династияның перғауыны Хафренің (Хефреннің) мазары.
The pyramid of Khafre or of Chephren (هرم خفرع, ) is the middle of the three Ancient Egyptian Pyramids of Giza, the second tallest and second largest of the group. It is the only pyramid out of the three that still has cladding at the top. It is the tomb of the Fourth Dynasty pharaoh Khafre (Chefren), who ruled c. 2558−2532 BC.
Өлшемі
Пирамиданың негізі 215,5 м (706 фут) және биіктігіне дейін жетеді. Ол әрқайсысы 2 тоннадан асатын әктас блоктарынан тұрғызылған. Пирамиданың еңісі 53° 13' бұрышпен көтеріледі, бұл Хуфу пирамидасынан тік, оның бұрышы 51°50'24". Хафре пирамидасы Хуфу пирамидасынан 10 м (33 фут) биік жартасқа орналасқан, сондықтан оны биіктеп көрінеді.
Тарих
Пирамида бірінші аралық кезеңде ашылып, тоналған болуы мүмкін. Он тоғызыншы династия кезінде ғибадатхана құрылысын қадағалаушы Рамзес II-нің бұйрығымен Гелиополисте ғибадатхана салу үшін қаптама тастарын алды. Араб тарихшысы Ибн Абд әл-Салам пирамиданың 1372 жылы ашылғанын жазған. Жерлеу камерасының қабырғасында сол кездің өзінде жасалған болуы мүмкін арабша граффити бар. Қалған қаптама тастары қашан тоналғандығы белгісіз; олар, болжам бойынша, 1646 жылға дейін өз орнында болған, сол кезде Оксфорд университетінің астрономия профессоры Джон Гривс өзінің «Пирамидография» еңбегінде оның тастары Хуфу пирамидасындағыдай үлкен немесе жүйелі түрде тізілмеген болса да, беті тегіс және оңтүстік бөлігінен басқа бұзылулар мен теңсіздіктерден мүлдем бос болғанын жазды. Пирамиданы қазіргі заманда алғаш рет Джованни Белцони 1818 жылдың 2 наурызында, солтүстік жағында бастапқы кіреберіс табылған кезде зерттеді. Белцони бұрынырақ сақталған жерлеу камерасын табады деп үміттенген, бірақ камерада ашық саркофаг пен едендегі сынған қақпақтан басқа ештеңе болған жоқ.
Құрылыс
Ұлы пирамида сияқты, оның негізінде тас шығындысы пайдаланылды. Жотаның еңістігіне байланысты, солтүстік-батыс бұрышы тау жыныстарынан 10 м (33 фут) тереңдікке қазылып, оңтүстік-шығыс бұрышы үйілмелі түрде салынды. Төменгі қатардағы тастар өте ірі, бірақ пирамида биікке көтерілген сайын тастар кішірейе түсіп, шыңында ғана қалың болады. Биіктігінің жартысына дейін қатарлар дөңгелек және тегіс емес, бірақ пирамиданың орта бөлігінде анық реттелген тас қалау байқалады. Пирамиданың солтүстік-батыс бұрышында тас түбі баспалдақтарға айналдырылған. Пирамиданың жоғарғы үштен бір бөлігін қаптама тастар жабады, бірақ пирамидион мен шыңының бір бөлігі жоғалған. Қаптама тастардың ең төменгі қатары қызғылт граниттен жасалған, ал пирамиданың қалған бөлігі Тура әктасымен қапталған. Жакыннан қарағанда, қалған қаптама тастардың бұрыштары толығымен түзу емес, бірнеше миллиметрге ығысқан екені көрінеді. Бір теория бойынша, бұл сейсмикалық қозғалыстардан болған шөгудің нәтижесі. Басқа бір теория бойынша, пирамиданың жоғарғы бөлігіндегі жұмыс кеңістігі шектеулі болғандықтан, тас блоктары орналастырылғанға дейін еңістігіне қарай кесілген.
Интерьер
Қабір бөлмесіне екі кіреберіс жетеді; біреуі пирамиданың солтүстік бетінде, ал екіншісі пирамиданың негізінде, бір ос бойынша орналасқан. Бұл жолдар пирамиданың орта сызығымен дәл келмейді, шығысқа қарай ығысқан. Төменгі құлау жолы тас қабатынан толығымен қазылып, төмен түседі, көлденеңге өтеді, содан кейін жоғары көтеріліп, қабір бөлмесіне апаратын көлденең жолға қосылады. Бір теория бойынша, пирамиданың солтүстік бөлігі одан әрі солтүстікке жылжуы жоспарланған, бұл Хафренің пирамидасын оның әкесінің пирамидасынан әлдеқайда ірі ететін еді. Бұл жағдайда, төменгі құлау жолының кіреберісі пирамиданың қабырғаларының ішінде қалған болар еді. Тас қабаты пирамиданың батыс жағына қарағанда солтүстік жағында көбірек алыстатылған болса да, платода қоршау қабырғасы мен пирамида террасасы үшін жеткілікті орын бар-жоғы белгісіз. Басқа бір теорияға сәйкес, көптеген ертерек пирамидаларда болғандай, жоспарлар өзгертілген және кіреберіс құрылыс ортасында жылжытылған. Төменгі жолдың батыс жағына ашылатын, Кеуфу пирамидасындағы патша бөлмесімен бірдей ұзындықтағы қосалқы бөлме бар, оның мақсаты әлі анықталған жоқ. Ол құрбандықтарды, жерлеу жабдықтарын сақтауға немесе сердаб бөлмесі болуы мүмкін. Жоғарғы құлау жолы гранитпен қапталған және қабір бөлмесіне апаратын көлденең жолға қосылу үшін төмен түседі. Қабір бөлмесі тас қабатындағы ойысқа қазылған. Шатыры үшбұрышты әк тас қабырғаларынан тұрады. Бөлме төртбұрышты, және шығыс-батысқа бағытталған. Хафренің саркофагы бір тіке гранит тасынан қашалған және еденге жартылай батырылған, ішінде Белцони мал сүйектерін тапты, мүмкін бұқаның сүйектері. Едендегі тағы бір ойыс, әрине, қақпағы төсеме плиталарының бірі болған канопалық сандықты сақтаған. Қабір бөлмесінің қабырғаларында бір-біріне қарама-қарсы екі кішкентай төртбұрышты тесік бар, олар Ұлы пирамиданың қабір бөлмелерінде табылған «ауа шахталарының» тесіктеріне өте ұқсас.
Спутник пирамидасы
Пирамиданың оңтүстік жағындағы орта сызығы бойымен серік пирамидасы орналасқан, бірақ негізгі блоктар мен іргетастың шекарасынан басқа ештеңе қалған жоқ. Оның ішінде екі төмен қарайтын дәліз бар, олардың бірі салт-дәстүрлік жиһаздың бөліктері табылған нишасы бар соқпаққа саяды.
Хафренің ғибадатханалары
Хафренің ғибадатханалары Хуфудың ғибадатханаларына қарағанда әлдеқайда жақсы сақталған, бұл әсіресе аңғар ғибадатханасына қатысты, ол едәуір жақсы сақталған. Пирамиданың шығысында мәйіттерді жерлеу ғибадатханасы орналасқан. Қазір оның көп бөлігі қираған болса да, жоспарын түсіну үшін жеткілікті бөлігі сақталған. Бұл ғибадатхана бұрынғылардан үлкен және кейінгі мәйіттерді жерлеу ғибадатханаларында болатын бес стандартты элементті бірінші рет қамтиды: кіреберіс залы, бағаналы аула, перғауынның мүсіндері үшін бес ниша, бес сақтау бөлмесі және ішкі киелі орын. Хафренің 50-ден астам толық өлшемді мүсіндері болған, бірақ олар алынып, қайта өңделген, мүмкін Рамзес II-нің бұйрығымен. Ғибадатхана мегалиттік блоктардан салынған (ең үлкені шамамен 400 тонна салмақты). Аңғар ғибадатханасына, мәйіттерді жерлеу ғибадатханасына ұқсас, жол салынған. Ол қызыл гранитпен қапталған мегалиттік блоктардан тұрғызылған. Т-тәрізді дәліздің шаршы бағаналары толық граниттен жасалған, ал едені алабастрмен жабылған. Сыртқы қабырғасы үлкен блоктардан салынған, олардың кейбіреулерінің салмағы 100 тоннадан асып түседі. Ішкі безендірілісі болмаса да, бұл ғибадатхана символизмге толы болған: вестибюльге екі есік ашылады, ал үлкен бағаналы залда еденге 23 Хафре мүсіні орнатылатын ойыстар болған. Бұл бағаналар кейін тоналған. Аңғар ғибадатханасының ішкі бөлігі, граниттен салынған, ерекше жақсы сақталған. Сыртқы қабырғасы әктастан жасалған, ол көбірек тозығына ұшыраған. Сфинкстің ғибадатханасы деп аталатын ғибадатхананың қай патшаға тиесілі екені нақты белгілі емес, бірақ оның құрылысы Хафренің мәйіттерді жерлеу ғибадатханасына ұқсас, сондықтан оны Хафре салған болуы мүмкін. 24 бағанасы бар залға ашылады, әр бағананың өзіндік мүсіні бар, сондай-ақ екі киелі орын және симметриялық дизайн бар. Бұл ғибадатхананың аяқталған жоспарына қандай да бір символизм енгізілген болуы мүмкін, бірақ бұл әлі нақты белгілі емес.
Сфинкс
Ұлы Сфинкс бұл кешеннің бір бөлігі болған болуы мүмкін. Ол пирамиданың қалың тастарын кесу үшін қолданылған тас формациясынан қазылып жасалған.