Кіріспе
Джон Рой Линч (10 қыркүйек 1847 – 2 қараша 1939) – американдық жазушы, адвокат, әскери шенеунік, автор және республикалық саясаткер. Миссисипи штатының өкілдер палатасының спикері қызметін атқарған және Миссисипи штатын АҚШ Өкілдер палатасында өкілдік еткен. Линч Луизиана штатында құлдыққа туған, ал 1863 жылы Азат ету туралы жарлық бойынша бостандыққа шыққан. Қайта құру кезеңінде Линч Миссисипидегі белгілі саяси лидер болды. 1873 жылы Линч Миссисипи штатының өкілдер палатасының алғашқы афроамерикандық спикері болып сайланды; ол кез келген штатта осы лауазымды атқарған алғашқы қара нәсілді адам саналады. Ол АҚШ Өкілдер палатасына сайланған Оңтүстіктен шыққан афроамерикандықтардың бірінші буынының ішінде болды және 44-ші, 45-ші және 47-ші Конгрестерде қызмет етті. 1884 жылы ол Республикалық Ұлттық Конвенттің уақытша төрағасы болып сайланды және конвенттің негізгі сөзін сөйледі. Демократтар Миссисипиде билікті қайта иеленгеннен кейін, сайлаушы тізіміне қойылатын талаптарды күшейту арқылы көпшілік құраған қара нәсілді сайлаушылардың көп бөлігін сайлау құқығынан айырды. Содан кейін Линч құқық білімін оқып, 1896 жылы Миссисипи адвокатурасына қабылданды. Сайлау құқығынан айырудың салдарына куә болған Линч штатты тастап, Вашингтон қаласына заңгерлікпен айналысу үшін оралды. Ол Испан-американ соғысы кезінде және 1900 жылдардың басында он жыл бойы АҚШ армиясында қызмет етіп, майор шеніне жетті. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Линч Чикагоға көшіп, онда екі он жылдан астам өмір сүрді және заң және жылжымайтын мүлік саласында белсенді болды. 1877 жылы федералдық Қайта құру аяқталғаннан бастап Линч Оңтүстіктегі саяси жағдайды талдап, төрт кітап жазып, жариялады. Олардың ең танымал кітабы – «Қайта құру фактілері» (1913), ол Данинг мектебінің басым көзқарасына қарсы шығып, консервативті ақ тарихшылардың афроамерикандықтардың үлесін және Қайта құру дәуірінің жетістіктерін азайтуын сынады.
John Roy Lynch (September 10, 1847 – November 2, 1939) was an American writer, attorney, military officer, author, and Republican politician who served as Speaker of the Mississippi House of Representatives and represented Mississippi in the United States House of Representatives. Lynch was born into slavery in Louisiana and became free in 1863 under the Emancipation Proclamation. During Reconstruction, Lynch became a prominent political leader in Mississippi. In 1873, Lynch was elected as the first African American Speaker of the Mississippi House of Representatives; he is considered the first Black man to hold this position in any state. He was among the first generation of African Americans from the South elected to the U. S. House of Representatives and served in the 44th, 45th, and 47th Congresses. In 1884, he was elected temporary chair of the Republican National Convention and delivered the convention's keynote address. After Democrats regained power in the Mississippi legislature, they disenfranchised much of the majority black electorate by raising barriers to voter registration. Lynch then studied law and was admitted to the Mississippi bar in 1896. Seeing the effects of disenfranchisement, Lynch left the state and returned to Washington, D. C. to practice law. He served in the United States Army during the Spanish–American War and for a decade into the early 1900s, achieving the rank of major. After retiring, Lynch moved to Chicago, where he lived for more than two decades and was active in law and real estate. Beginning with the end of federal Reconstruction in 1877, Lynch wrote and published four books analyzing the political situation in the South. The best known of these is The Facts of Reconstruction (1913), which argued against the prevailing view of the Dunning School, conservative white historians who downplayed African American contributions and the achievements of the Reconstruction era.
Ерте өмір және білім
Джон Р. Линч 1847 жылы Луизиана штатының Конкордия округіндегі Видалия қаласының жанындағы Такони плантациясында құлдыққа туған. Ол анасы Кэтрин Уайттың үшінші ұлы болды, ол өзі құл болған. Оның барлығы төрт ұлы болды. Вирджинияда туған Кэтрин, оның ата-анасы Роберт және Элизабет Уайт сияқты, аралас нәсілді болған. Құлдық заңына сәйкес, құл әйелдердің балалары, әкесі кім екеніне қарамастан, құл болып саналатын. Джонның әкесі Патрик Линч плантацияның бақылаушысы болды; ол Кэтрин Уайтпен заңды емес некеде болған. Жас иммигрант Патрик Линч отбасымен бірге Дублиннен (Ирландия) Америка Құрама Штаттарына келді. Олар Огайо штатының Зейнсвилл қаласында қоныстанды. Патрик пен оның үлкен ағасы Эдвард Линч жас кезінде Оңтүстікке көшіп кетті; Патрик Такони плантациясында бақылаушы болып жұмыс істеді. Сол жерде ол Кэтринге ғашық болды және олар күйеу мен әйелдей бірге өмір сүрді. (Мемлекеттік заң бойынша оларға үйленуге рұқсат берілмеген.) Отбасын қорғау үшін Патрик Линч Кэтринді және олардың аралас нәсілді ұлдарын Такони плантациясының иесінен сатып алуды жоспарлады. Бірақ сауда аяқталар алдында плантация жаңа иесіне сатылды және басқа менеджер тағайындалды. Линч отбасының әрбір мүшесін босату үшін заң шығарушы орган талап еткен 1000 долларлық кепілдік сомасын төлей алмады. (Мемлекеттік заң шығарушы орган бостандыққа шыққан адамдардың санын азайтуға тырысты және босату рәсімін қатты шектеді, тіпті 1852 жылы оны толығымен тоқтатты.) Сонымен қатар, ол осы босату туралы өтінішті Эмансипация сотына ұсынуы керек еді. Линч пен Вуд өмір бойы достық қарым-қатынаста болды, ал Вуд та саяси лауазымдарда жұмыс істеді. Линч операцияны және оның қаржысын толығымен басқаруға дейін жауапкершілігін арттырды. Ол Нэтчезде сәтті бизнес құрды. Білімін жалғастыруды қалаған Линч солтүстік мұғалімдер оқытқан түнгі мектепке қатысты. (1866 жылдың соңына қарай, мұндай көптеген мұғалімдер бостандыққа шыққандарды оқытуға қарсы ақтардың зорлық-зомбылығынан қашып кетті.) Линч жұмыстың тыныш сәттерінде кітаптар мен газеттерді көп оқыды. Оның бизнесі ақ нәсілділер мектебіне жақын болғандықтан, жас жігіт ашық терезелер арқылы сабақтарды тыңдайтын.
Мансап
Линчтің көшбасшылық қабілеті Начесте тез танылды, және ол соғыстан кейінгі саяси мүмкіндіктерге қол жеткізді. Ол 20 жасында Республикалық партияның белсенді мүшесі болды. Делегат ретінде қатысуға тым жас болғанымен, 1867 жылғы штаттың конституциялық конвенциясына қатысып, оның дамуын жақыннан зерттеді. Бірінші ұсынылған конституция жеңіліске ұшырады, себебі ол бұрынғы Конфедерация мүшелерінің сайлау құқығын уақытша жоюды талап етті, бұл ұсыныс көпшілікке ұнамады. 1869 жылдың сәуір айында 22 жасында Линч әскери губернатор Адельберт Эймс тарапынан Начестегі Бейбіт судья болып тағайындалды. Кейін сол жылы Линч Республикалық партиядан Миссисипи штатының палатасына сайланды. Ол 1873 жылға дейін қызмет етті. Соңғы мерзімінде, 1872 жылдың қаңтарында ол Миссисипи палатасының спикері болып сайланды – бұл лауазымға ие болған алғашқы афроамерикалық. 1872 жылы 26 жасында Линч Миссисипидің 6-шы округінен АҚШ Конгресінің ең жас мүшесі болып сайланды, ол афроамерикалық конгрессмендердің бірінші буынының құрамына кірді. (Бұл округ 1870 жылы штат заң шығарушы органымен құрылған.) Ол Миссисипиден бір ғасыр бойы сайланған жалғыз афроамерикалық болды. 1874 жылы Линч республикашылар мен қара нәсілділерге қарсы демократиялық науқан кезінде Миссисипи палатасының делегациясынан сайланған жалғыз республикашыл болды. 1884 жылы Линч саяси партияның Ұлттық конвенциясын төрағалық еткен алғашқы афроамерикалық азамат атанды. Болашақ президент Теодор Рузвельт 1884 жылы Чикагода өткен Республикалық Ұлттық конвенцияда Линчті уақытша төраға етіп ұсыну үшін әсерлі сөз сөйледі. Линч 1884 жылдан 1889 жылға дейін Миссисипиден Республикалық Ұлттық комитеттің мүшесі болды. Линч келесі жылы Вашингтонға оралып, заңгерлік практикасын ашты. 1911 жылы армиядан зейнеткерлікке шыққаннан кейін, ол қайтадан үйленді және 1912 жылы Чикагоға көшіп барды. Ол онда заңгерлік практикасын ашты. Сонымен қатар, ол жылжымайтын мүлікпен айналысты, себебі қала Ұлы көші-қон кезінде ондаған мың ауылдық қара нәсілділердің, соның ішінде Миссисипиден келгендердің де бағытталған жеріне айналды. Ол еуропалық иммигранттарды да тартты және өнеркәсіптік жұмыс орындарының арқасында қарқынды дамыды. 1939 жылы 92 жасында Чикагода қайтыс болғаннан кейін Линч Конгрессмен және әскери офицер болғандықтан Арлингтон ұлттық зиратында әскери салтанатпен жерленді.
Линчтің жазбалары
ХХ ғасырдың басында Азамат соғысы мен Қайта құру кезеңінің естелігі мен мағынасы үшін күрес жалғасты. Линч «Қайта құру фактілері» (1913) атты кітап және сол кездегі басым болған Дуннинг мектебінің тарихнамасын сынаған бірнеше мақала жазды. Дуннинг және оның ізбасарлары, олардың көптегені ірі Оңтүстік университеттерінде танымал болды, Қайта құруды көбінесе ақ түсті бұрынғы құл иелері мен бұрынғы Конфедерация өкілдерінің көзқарасынан бағалады; олар өз қоғамдарының кемсітушілік көзқарастарын білдірді. Олар Қайта құру кезеңінде афроамерикандықтардың кез келген оң үлесін жиі азайтып көрсетіп, олардың үстінен ақ нәсілділердің билігі орналып отырғанын және саяси билікті басқара алмайтынын айтты. (Бұл 1890 жылдан 1910 жылға дейін бұрынғы Конфедерация аумағындағы қара нәсілділердің сайлау құқығынан айырылуымен және ақ нәсілді үстемдікті қалпына келтіру үшін штат заң шығарушы органдарымен нәсілдік сегрегация мен Джим Кроу заңдарының енгізілуімен үйлесімді болды.) Линч бұл кезеңде қара нәсілділердің маңызды үлес қосқанын дәлелдеді. Ол 1917 және 1918 жылдары «Негр тарихы журналында» осы тақырыпта мақалалар жариялады. Оның пікірлерін кейіннен В.Е.Б. Дюбуа «Америкадағы қара қайта құру» (1935) және Эрик Фонер «Қайта құру: Американың аяқталмаған революциясы, 1863–1877» (1988) сияқты тарихшылар қолдады. ХХ ғасырдың соңынан бері жаңа тарихтар мен зерттеулер Қайта құру кезеңіндегі жетістіктер туралы түсінікті өзгертті. «Қайта құру фактілері» кітабы Гутенберг жобасының арқасында онлайн режимінде тегін қолжетімді. Линч Қайта құру дәуіріндегі үкіметтерге тікелей қатысқандықтан, тарихшылар оның кітабын осы кезеңді зерттеудегі маңызды бастау көзі деп санайды. Линчтің естеліктері, «Белсенді өмірдің естеліктері: Джон Рой Линчтің өмірбаяны», ол өмірінің соңына қарай жазған болатын, 1970 жылға дейін жарияланбады. Қайта құруға қатысты бірнеше тараулар оның 1913 жылы жарық көрген «Қайта құру фактілері» кітабында алғаш рет жарияланған материалға ұқсас. Оның естеліктерінің жаңа басылымы 2008 жылы Миссисипи университетінің баспасынан шықты. Көптеген материалдарды Google кітаптарында көруге болады.
Мақалалар
Джон Р. Линч, "Джеймс Форд Роудстың кейбір тарихи қателіктері", The Journal of Negro History, 2-том, 4-сан, 1917 жылғы қазан, Питтсбург курьері газетінің мақаласы, 1930 жылғы 22 ақпан.
Pittsburgh Courier article, February 22, 1930.
Сөз сөйлеу
Миссисипи штатындағы кеш сайлау (Вашингтон: Үкіметтік баспа кеңсесі, 1877).