Кіріспе
Тельма Харпер, көбінесе Мама деп аталатын, американдық актриса Вики Лоуренс ойнаған ойдан шығарылған кейіпкер. Мама – 60-тан асса, қалың денелі, ерсі қарт әйел. Ол өмірінің бар сағатын Оңтүстік АҚШ-тың «Рэйтаун» деп аталатын белгісіз аймағында өткізген, мұны оның сөйлеуі мен әдет-ғұрыптарының оңтүстік акцентінен байқауға болады. Мама – АҚШ Оңтүстігіндегі ХХ ғасырдың ортасындағы төменгі орта тапқа жататын әже бейнесінің шамадан тыс үлкейтілген нұсқасы. Бұл кейіпкер бастапқыда Кэрол Бернетт үшін жасалған, бірақ Бернетт Маманың қызы Юнис Харпер Хиггинсті ойнауды артық көрді, нәтижесінде Мама Лоуренс үшін атақ әкелді. Мама кейіпкері алғаш рет «Кэрол Бернет Шоу» (1974–1978) және «Кэрол Бернет және компания» (1979) бағдарламаларындағы «Отбасы» эскиздерінде пайда болды, содан кейін «Юнис» (1982 жылғы «Отбасы» эскиздерін кеңейтетін телефильм), одан кейін «Маманың отбасы» (алғаш NBC арнасында 1983–84 жылдары, кейін 1986–1990 жылдары синдикацияда жаңа форматта) бағдарламасының басты кейіпкері ретінде танылды, және соңында 2001 жылдан бері Лоуренстің сахналық комедиялық көрсетілімінде – «Вики Лоуренс және Мама: Екі әйел шоуында» ойнады. Лоуренс осы рөлді осы күнге дейін сомдап келеді, сонымен қатар Мама телешоулардан кейін көптеген басқа да бағдарламаларға қонақ ретінде шақырылды, мысалы «Голливуд скверлері», «The Talk», «Ларри кабельдік жігіттің Рождестволық тамашасы» (2007), «Бетти Уайттың 2-ші жылдық 90 жылдық мерейтойы» (5 ақпан 2013), «Королева Латифа шоуы» (20 мамыр 2014) және т.б. 1970 жылдардың соңында Вики «Password Plus» бағдарламасының бір бөлімінде қызы Юниспен (Бернетт сомдаған) бірге Мама рөлінде ойнады. Автобиографиясында Вики Тельманы «жаман көрініс үшін макияжға баруға мүмкіндік берген жалғыз рөл» деп атады. Бұл Лоуренстің ең танымал рөлі.
Thelma Harper, better known as Mama, is a fictional character played by American actress Vicki Lawrence. Mama is a purse lipped, thickset senior citizen in her mid to late 60s. She has lived in an unspecified part of the Southern United States called "Raytown" for her entire life, evident from the southern drawl of her speech and customs. Mama is an exaggerated version of a prototypical middle twentieth century lower middle class grandmother in the United States South. The character was originally created for Carol Burnett, however, Burnett preferred to play Mama's daughter Eunice Harper Higgins, resulting in Mama as Lawrence's claim to fame. The Mama character first appeared in "The Family" sketches on The Carol Burnett Show (1974–1978) and Carol Burnett & Company (1979); followed by Eunice (a 1982 made for TV movie expanding on "The Family" sketches); then peaking as lead character on Mama's Family (first on NBC 1983–84, then revolutionized in first run syndication 1986–1990); and finally in Lawrence's ongoing untelevised stand up comedy routine, Vicki Lawrence & Mama: A Two Woman Show since 2001. With Lawrence continuing to play the role into the present day, Mama has also made numerous other post television show guest appearances, such as on Hollywood Squares; The Talk; "Larry the Cable Guy's Christmas Spectacular" (2007); "Betty White's 2nd Annual 90th Birthday" (February 5, 2013); The Queen Latifah Show (May 20, 2014); etc. In the late 1970s, Vicki appeared as Mama along with her daughter, Eunice (portrayed by Burnett), in an episode of Password Plus. In her autobiography, Vicki called Thelma "the only role which I got to go to makeup to get ugly!" It is Lawrence's most well known role.
Мама кейіпкерінің уақыт сызығы (1970-ші жылдар)
Кэрол Бернетт бастапқыда "Ана" рөлін ойнауға ниеттенген, ал Лоуренс оның қызының рөлін ойнауға тиіс еді, бірақ Бернетттің рөлдерді ауыстыруға деген тілегіне байланысты Лоуренс "Ана" рөлін ойнады. "The Carol Burnett шоуы" аяқталғаннан кейін төрт жыл өткен соң, "Eunice" (Ананың қызының кейіпкері) атты телефильм көрсетілді. Бұл арнайы бағдарламада "Отбасы" скетчтерінің негізгі кейіпкерлері, соның ішінде Ана да болды. Скет қайтадан "Ана" кейіпкеріне арналған ситкоммен жаңартылды. "Ананың отбасы" екі түрлі бейнеге ие. Бұл шоудың NBC арнасынан бір жарым маусымнан кейін (1983-1984 жылдар) тоқтатылуының және кейіннен қайта көрсетілімдерде жоғары рейтинг алуының нәтижесінде болды. 1986 жылы бағдарлама қайта іске қосылды, ол 1990 жылы серияның соңғы эпизодына дейін сәтті жаңартылды. "Ана" кейіпкерінің "Ананың отбасы" екінші өмірінде толыққанды дамуына қарай, Тельма көп уақытын үй шаруасына және жақындарына күтім жасауға арнады, үнемі тамақ дайындаумен, тазалаумен және отбасына мейірімді қолдау көрсетумен айналысты. Ол өткір тілімен және жылдам жауаптарымен, тез ашумен, сондай-ақ қатал, кескілеу және тікенді мінез-құлқымен билік етті. Ана көбінесе сыра ішіп демалатын, ал біреумен келіспеген жағдайда, сөмкесімен соққылап, қолымен қағып, заттарды лақтырып, итеріп, қатты дауыс көтеріп, немесе оның ашуы мен наразылығына себеп болған адамға сарказм мен сын айтатын.
Сыртқы келбеті
Анамның сыртқы келбеті стереотиптік қарт әйел бейнесіне негізделген. Ол денелі, еріні қысқа жесір, күміс көк түсті шашы бар. Оның барлық киімдері әртүрлі қысқа жеңді, гүлді суреттері бар көйлектерден тұрады, олардың жағаларына кружево тігілген. Анамның "Анамның отбасы" сериалында көп уақыты тамақ дайындауға және үйді тазалауға кеткендіктен, көйлектерін көбінесе үстіне жабылатын алжапқышпен киеді. Анамның төменгі аяқтары "Анамның отбасы" сериалының басынан бері көрінетін қолдау жолақтарымен бекітілген; ол "Отбасы" эскиздерінде қолдау жолақтарын кимеген, бірақ Юнис фильмінде оларды кигенін көруге болады. Аяқ киім ретінде анам әдетте ақ түсті ортопедиялық, колониалды үлгідегі, оксфорд өкшелі аяқ киімдер тағатын. Анам әдетте бірнеше әшекей бұйымдар тағатын, соның ішінде ақ інжу жегі мойын тізбесі мен сырғалары, сондай-ақ сағат. Анамның қоғамдық орындарға барғанда киетін сыртқы киімдері әрқашан бірдей лаванда түсті свитерден тұратын, ол қолдары жеңге салынбаған күйде иығына лақтырылып тағылатын; толығымен жасанды гүл жапырақтарынан жасалған бас киімдер; және ақ сөмке, ол мүмкіндік туғанда оны қару ретінде пайдаланудан тартынбады.
Қасиеттің дамуы мен эволюциясы
"Мама" кейіпкері бастапқыда, кем дегенде жартылай, Кэрол Бернеттің анасы мен әжесі арасындағы қарым-қатынасқа негізделген және Юнис кейіпкерінің аналық, қарт нұсқасы болуы жоспарланған. Лоренс өзінің оңтүстік аймағынан келген бұрынғы енесі мен Миссуриден келген әжесін де "Мама" кейіпкерін жасауда пайдаланғанын айтты. "Мама" кейіпкерінің бейнесі "Отбасы" скетчтерінде пайда болғаннан кейін "Маманың отбасы" сериалы үшін қайта жаңартылды. Лоренс бұл өзгерістерді ерте байқап, оған қарсы болды. Ол бастапқыда "Мама" кейіпкерінің жұмсаруын күлкілі деп таба алмағанын жеткізді. Бірақ, Харви Корманның ("Эд" кейіпкерін ойнаған) сериалдық теледидар форматына сәйкес кейіпкерді өзгерту қажеттігі туралы кеңесінен кейін, Лоренс Маманың жаңартылған нұсқасын қабылдап, кейіннен оны жақсы көре бастады. Ол кейіпкердің "Отбасы" скетчтерінен бері қалай "гүлдеп", "жетілгенін" бағалайтынын айтты. Кейіпкерді жасаған бастапқы авторлар "Мама" кейіпкерін өздерінің нақты отбасы мүшелеріне негіздегендіктен, олар жасалған өзгерістерге қарсы болды.
Анамның сөздері
Скетчтер мен телефильмнен айырмашылығы, "Мама" комедиялық сериалында бірнеше тұрақты сөздері болды. Сериалда оның ең көп қолданатын тұрақты сөзі – "Құдай-ау!" болды, сондай-ақ кейде "Құдай-ау, көктегі!" немесе "Жарайды, Құдай-ау!" және "Жақсы түң, Луиза!" сияқты басқаша да айтылатын. "Маманың" тағы бір тұрақты сөздері: "Аттың зәрi!", "Енді тыңдаңдар!", "Жан түршігерлік!", "Құдай қорқынышты!", "Оян да кофе иіске!", "Не деп айтасың?", "(жіберушінің сөзін немесе мәлімдемесін мұнда қосыңыз) менің Фани тәтем!", "Жамандық", "Құдай үшін!", "Ойбай-ай!", "Шошқаның көзіне!", "Шошқаның құйрығына!", "Шу!", "Өте жақсы", "Ой, көршілер осыны қанша жақсы көретін болар!" және т.б. Тельма да отбасының белгілі бір мүшелерін немесе отбасын тұтас айтқанда атау үшін жиі қолдайтын тұрақты сөздері болды, мысалы: "Ақымақ", "Ессіз", "Балдырған", "Балдырған ақымақ", "Ақылсыздан", "Надан", "Жынды" және т.б.
Отбасы мүшелерінің тұлғасының дамуы
"Отбасы" эскиздеріндегі Мамамен бірге болған шаршаңқы және қаһарлы мінездерден және "Отбасы" сериалының алғашқы нұсқасындағы белсенді және күшті тұлғалардан өзгеше, "Отбасы" сериалының қайта жаңғырылған, синдикацияланған нұсқасындағы қосалқы кейіпкерлер Мамамен осышалықтай таласқа немесе қанағаттандыруға тырыспады. Қосалқы кейіпкерлердің оңай мойынсұнуға бейімділігі мен Маманың өзінің бейімделуінің нәтижесінде, "Отбасы" сериалының қайта жаңғыруы бұрынғы Тельма және оның отбасы туралы хабарламалардан гөрі көңіл көтеріңкі, азырақ маңызды және даулы болды. Дегенмен, комедиялық сериалдың қайта жаңғыруында кейбір сәттерде қосалқы кейіпкерлер Мамаға қарсы бірігіп, оған наразылық білдіріп, айыптау саусағын тікелей көрсетіп, қызу дау-жанжалға себеп болады.
Анамның отбасылық және өмірлік тарихы
"Отбасы" скетчтерінде Тельма мен оның қайтыс болған күйеуі Карл Харпердің бес баласы бар: Эллен, Юнис, Филип, Ларри және Джек. Бұл "Евника" телефильмінде үш бала болды: Эллен, Юнис және Филип Харпер. "Ананың отбасы" сериалдарында үш баласы бар, бірақ Филиптің орнына Винтон келеді. Тельманың күйеуі Карл үш бағдарламада да қайтыс болған тұлға. Ол тек естелік сахналарда ғана, дауысымен ғана естіледі. "Евника" фильмінде Карлдың даусын Дик Клэр айтқан, ол төменгі қабаттағы ваннадан естілді. "Ананың отбасы" сериалы кезінде Тельма алпыстан асса. (Вики Лоуренс осы кезде отыздан асса, ал 2009 жылға дейін алпысқа толмады.) Тельманың қызы Юнис пен оның күйеуі Эдке деген наразылығы мен ашуы "Отбасы" скетчтерінің басты тақырыбы болды. "Ананың отбасы" сериалында Тельма әпкесі, газетші Фран Кроулимен бірге тұрды. Бірінші эпизодта Винтон және оның екі баласы, Винтон "Базз" Харпер және Соня Харпер, үйден қуылғаннан кейін Тельмамен бірге тұрады. Винтон Мици есімді әйелден ажырасып, Лас-Вегасқа коктейль жасаушы болып кетті. Біраз уақыттан кейін Винтон Тельма жек көретін көршісі Наоми Харперге үйленеді. Тельма Наоми, Винт және балалардың Аризонаға көшіп, тіркемелер паркін басқаратынын білгенде қатты қуанып, рұқсат береді, олар оның қонақ бөлмесінде үйленсін. Тойдан кейін олардың барлығы Тельманың үйіне қайта оралып, Наомидің тіркемелер паркіндегі серігі Винт пен Наомидің өмірлік жинақтарының барлығын алып қашып, тіркемелер паркі болмағандықтан қалады. Тельманың немерелерімен қарым-қатынасы балаларымен қарым-қатынасынан өзгеше. Ол Баззбен жақсы қарым-қатынаста, өйткені ол оны үнемі мазаламайды, оның үлкен әпкесі және Тельманың балалары кішкентай кезінде мазалағандай. Тельма көршісі Иола Бойланмен жақын дос, ол Винтонға ғашық және Тельмамен келіседі, Наоми оған лайық әйел емес. Шын мәнінде, NBC эпизодтарында пайда болмаған, бірақ үшінші маусымның бірінші эпизодында дебют жасаған Иола, ол Винттің тамаша серігі болар еді деп ойлайды. Тельма мен Иола көп уақытын бірге өткізеді, Иола оның эксцентриктік және ауырып қалған ата-анасына көмектеспегенде жиі кешкі асқа келеді. Ең жақын достар болса да, Тельма мен Иоланың да келіспеушіліктері бар, олардың көпшілігі сыртқы күштердің әсерінен туындайды. Базз бен Соня үйден кеткеннен кейін және Фран 1986 жылы қайтыс болғаннан кейін, Тельмаға оның басқа немересі, Бабба, Юнис пен Эдтің ұлы қосылады. Оның Баззбен қарым-қатынасы өзгеше. Бабба - анасының баласы, ол Юнис сияқты даулы және өзімшіл болмаса да, ол да сондай қасарысқан және жауырық, бірақ серияның дамуымен жетілді. Ол Винт ағасы мен Наоми әпкесіне Франның ескі жатын бөлмесін бергенде, олардың жатын бөлмесі жертөледе қалатынын білдіреді. Тельма оның бөлмесі өзінің бөлмесіне жақын болғанын қалады, осылайша оны жақсырақ бақылай алады. Алайда, Баббаның ата-анасы оны Флоридаға көшіп бара жатқанда, оны Рейтаунда қалдырып кеткендіктен, Винт пен Наоми оған жатын бөлмесін қызғана қоймады. Тельма немерелерінің ішімдікке құмарлығын қатты жек көреді. Бірде Бабба бірнеше сыра ішіп мас күйінде үйге келгенде, Тельма оны қатты жазалады. Алғашында оның отбасында ешкім түсінбейді, өйткені ол үнемі сыра ішеді, Иола Баббаның анасы Юниспен болған жағымсыз жағдай туралы бәріне айтқанша. Бірнеше жыл бұрын, шамамен 1950 жылдары, "Ана мен қыз" банкетінде Юнис мас күйінде келген. Кейін ән айтылып жатқанда, Юнис пен Тельма сахнада қатты айтыса бастайды. (Тельма: "Әкең сені маған сияқты мас қылмаса, сен ешқашан тумас едің!") Мұндай пікірлер Тельма мен Юнис арасындағы ашу-ызаның себебі болуы мүмкін. Бұл оқиғаны жүрегіне сіңіріп, Бабба Тельмадан көз жасын төгіп, шын жүректен кешірім сұрайды, сол кезден бастап сырадан бас тартады. Тельма Баббаның оқиғаға қаншалықты өкініп жатқанын көріп, оны қуана кешіреді және жазасын жеңілдетеді. Тельма мен Юнис арасындағы қарым-қатынас оның өз анасымен арадағы қарым-қатынасынан мүлдем өзгеше емес еді. Оның ойынша, Тельманың анасы Тельманың ешбір ісін ұнатпаған. Бір эпизодта ол өзінің брошені сату идеясын ойлағаны үшін өзін кінжылдырған өз анасымен айналысады, Тельма оны Юнис кейде өзіне қолданатын сол епітетпен атайды: "Қартайған әйел". Эпизодтың соңында Тельманың анасының әуесі жоғалады, Тельма брошені сатқаннан кейін, оның анасының көрінісіне бұйрады: "Менің өмірімнен шығып кет!". Тельма Рейтаунда түрлі жұмыстар істеді. Ол "Тамақ тасымалдау" қызметінде жұмыс істеді, Рейтаундағы қала басшысы болып қысқа ғана уақыт жұмыс істеді, саяхат агенттігінде (бір күннен кейін), жергілікті азық-түлік дүкенінде "Food Circus" жұмыс істеді, кешкі мектепке барды және фастфудта жұмыс істеді. Тельманың өмір бойғы арманының бірі Гавайиға бару. Ол "Jeopardy!" телешоуына қатысып, арманына жетеді. Тельма жарыстың басты бөлігінде жеңілсе де, әрекет етпеу сыйлығы ретінде Гавайиге саяхатқа жетеді. Келесі екі бөлімдік эпизодта Тельма, Иола, Винт, Наоми және Баббаның Гавайидағы шытырман оқиғалары көрсетіледі. Бұрынғы Шіркеу әйелдер лигасының президенті болған Тельма шіркеу әйелдерімен, әсіресе шақырған пастордың әйелі Альберта Мичуммен айналысуға мәжбүр болады, ол Тельма мен Иоланың достығын бұзуға тырысады, Иоланың Шіркеу әйелдер лигасының президенті болуын ұсынады. (Мичум ханым мұны Тельма Альбертаның күйеуіне олардың немересі, кішкентай Эуджинге қиындық тудырғаны үшін және оның күйеуінің ауыр аяғын тепкені үшін жазалауға көмектескендіктен жасады. Оның ойынша, кішкентай Эуджин періште еді, оған жазалауға көмектесу үлкен "жоқ" еді.) Тельма да, Иола да жеңілмейді, ал Тельманың кейінгі ізбасары Лорри Пердью (алғашқыда Дорис Хесс, кейін Мэдж Редмонд ойнады), ол Тельма мен Иоланың дауласуын тоқтатуға жеткілікті үлкен болғандықтан жеңеді. Біраз уақыттан кейін Лорри Тельма мен Иоланың қудалауына ұшырайды, бірақ олар Лорридің сауатсыз екенін білгеннен кейін бас тартады. Тельма Винт пен Наомиды үйлендірген пастор Ллойд Мичумпен де айналысуға мәжбүр, бірақ оның әйелі сияқты оған ешқандай наразылығы жоқ. Ол сонымен қатар олардың шайтан сияқты немересі Эуджинге қарауға көмектесті, нәтижесі қорқынышты болды. Тельма көршілерімен арандатушы қарым-қатынасқа ие болғанымен, Наоми көрші болып тұрған кезден бастап. Көптеген көршілері оның және оның бүкіл бұзылған отбасының кетіп, ешқашан қайтып келмеуін қалайды. Бұл ашудың үлкен бөлігі мақұлданбаған мақұлдамадан кейін ауданы бұзуға және оны полигонмен алмастыруға жасалған тырысқаннан туындады. Тельманың таңқалуына орай, ол үйленгеннен бері тұрған үйі қаланың негізін қалаушы Джеймс А. Рейдің қайтыс болған бұрынғы жыныстық үйі екені анықталды. Осылайша, ол Рейтаунның тарихи ескерткіші болып жарияланды, қала басшысы Алвин Туитлердің наразылығына және оның көршілерінің ашуына орай. Олар сол ауданнан кетіп, Тельмадан арылу үшін көп ақша алғысы келді, бірақ олай болмады. Тіпті Иола да ашуға іштенді.
Post-Mama отбасылық көріністері
Лоуренс Тельма кейіпкерін (әлі де алпысыншы жасында) бірнеше рет «Голливуд алаңдары» ойын-шоуында, сахнадағы екі әйелге арналған шоуда, 1990-шы жылдардың басындағы өзінің ток-шоуында, TNN ток-шоуы «Primetime Country» және 2008 жылғы «TV Land Awards» марапаттау кешінде, сондай-ақ көптеген комедиялық гастрольдерде жандандырды. 2008 жылы Тельма «Президентке ана» деген кітап жазды. Тельма «Сен бесінші сынып оқушысынан ақылдысың ба?» ойын-шоуында да қатысты. 2009 жылдың 2 қазанында ол қайырымдылыққа арналған ойынға қатысып, он сұрақтан тоғызына дұрыс жауап беріп 8000 АҚШ долларын жеңіп алды, ал он бірінші сұраққа (қосымша сұраққа) жауап беруден бас тартты, себебі бұл сұраққа қате жауап беру ойыншының барлық жеңісін жоғалтуға әкеледі. 2012 жылдың 29 қазанында Тельма тағы да Logo арнасының «RuPaul’s Drag Race: All Stars» шоуында арнайы комедиан ретінде пайда болды, онда қатысушылар онымен өзара әрекеттесіп, комедиялық этюд орындады. Кейін Тельма кейіпкерінен шыққан Викки Лоуренс РуПолмен бірге қатысушылардың арнайы қазысы болды. 2013 жылдың 5 ақпанында Тельма Бетти Уайтты құрметтеу үшін өткен Бетти Уайттың 90 жылдығына арналған арнайы этюдте қатысты. Этюдте Беверли-Хиллз орта мектебінің 1939 жылғы түлектерінің кездесуі көрсетілді, онда Беттидің үш «сыныптасы» болды. Этюдтің ұзақтығы екі минуттан астам. MeTV арнасының 2015–2016 жылдардағы эфир тізіміне «Маманың отбасы» сериалын қосу арнадағы бамперлер мен жарнамалық роликтерде Викки Лоуренстің Тельма Харпер рөліндегі бірнеше жаңа бейнежазбаларын пайдалануға мүмкіндік берді.