Алиса Нотли: Американдық ақын және оның шығармашылығы

Кіріспе

Американдық ақын (туған 1945)

Элис Нотли (8 қараша 1945 жылы туған) – американдық ақын. Нотли Нью-Йорк мектебі поэзиясының екінші буынының өкілі ретінде танымал болды, бірақ ол әрқашан Нью-Йорк мектебіне немесе кез келген нақты ағымға қатысқандығын жоққа шығарды. Нотлидің ерте туындылары бірнеше буын ақындар үшін формальды және теориялық негіз қалады; ол аналық және отбасылық өмір сияқты тақырыптардағы пионерлік дауыс саналады. Нотлидің поэзиялық формамен тәжірибелері, оның «165 Meeting House Lane», «When I Was Alive», «The Descent of Alette» және «Culture of One» кітаптарында көрінеді, жанрлар арасындағы шекараның нашарлауынан бастап, цитата белгілерімен түсіндірілетін өзгермелі үлгіге дейін, қатаң ырғақ пен өлшемнің мақсаты мен мүмкіндіктерін толыққанды жаңаруға дейін жетеді. Ол сонымен қатар, қайтыс болған жақындарының, әсіресе әкесі мен күйеуі, ақын Тед Берриган сияқты өмірінен кеткен адамдардың рухтарын шақыру арқылы тәжірибе жасады және осы әңгімелерді поэзиясында тақырып ретінде және форма ретінде пайдаланды. Оның өлеңдері Гертруда Штайнмен және замандасы Бернадетт Майермен де салыстырылды. Майер мен Нотли екеуі де аналық және әйелдік тәжірибелерін өздерінің туындыларында пайдаланды. Поэзиядан басқа, Нотли сындық еңбек («Coming After», University of Michigan, 2005), пьеса («Anne's White Glove» – 1985 жылы Eye & Ear театрында қойылған), өмірбаян («Tell Me Again, Am Here», 1982) жазды, сондай-ақ «Chicago», «Scarlet» және «Gare du Nord» атты үш басылымды редакциялады, соңғы екеуін Дуглас Оливермен бірлесіп редакциялады. Нотлидің коллаж өнері Руди Буркхардттың «Wayward Glimpses» фильмінде пайда болды, ал оның иллюстрациялары көптеген кітаптардың мұқабасында, соның ішінде өзінің бірнеше кітабында жарияланды. Оның өмірбаянында жиі жазылғандай, «ол ешқашан ақыннан басқа бір нәрсе болуға тырыспады», және қырықтан астам кітабы мен жинағы және бірнеше маңызды сыйлығы бар ол бүгінгі күні ең өнімді және танымал американдық ақындардың бірі. Ол Рут Лилли поэзия сыйлығының иегері.

Ерте өмір

Нотли 1945 жылғы 8 қарашада Аризона штатының Бисби қаласында дүниеге келді және Калифорния штатының Нидлс қаласында өсті. Нотли өзінің балалық шағы мен ерте өмірін "Маған тағы да айт" (Мен осындамын, 1982) кітабында кеңінен сипаттады. 1963 жылы Нотли туған қаласының оқшаулығынан қашып, Нью-Йорк қаласына Колумбия университетінің Барнард колледжіне оқуға кетті. 1967 жылдың көктемінде Барнард колледжінен бакалавр дәрежесін алғаннан кейін, ол сол күзде Айова университетінің Айова жазушылар шеберханасының көркем әдебиет бағдарламасына Нью-Йорк қаласынан кетті. Ол өз жанрындағы жалғыз әйел және бүкіл аспирантура жазу бөліміндегі екі әйелдің бірі болды. Нотли Роберт Крилидің оқылысын өзінің поэзия жазуға алғашқы шабыт көзі ретінде еске алады. Сол кезде бағдарламада сабақ берген ақын Анселм Холломенғы жақын қарым-қатынасы 1968 жылы Нотлидің Айова Ситиден Мароккоға кетуіне себеп болды. Нотли ол жерді жалықтырып, Айова Ситиге қайтып келді, онда ол сол күзде мектепте оқытушы болып жұмыс істеген ақын Тед Берриганмен танысты. Нотли бітіргеннен кейін ол Берриганмен Нью-Йорк пен Буффалода бірнеше уақыт өткізді. 1970–71 жылдардың қысында Нотли мен Берриган Лонг-Айлендте тұрды, онда Нотли өзінің алғашқы кітабын – «165 Meeting House Lane» (Twenty Four Sonnets) жазды. Кітаптың атауы Лонг-Айлендтегі үйлерінің мекенжайынан алынған және Берриганның C Press баспасынан шықты. Ол Джеймс Скайлер және Энн мен Фэрфилд Портерге арналған, олар сол кезде Лонг-Айлендте бірге тұрған. Нотли сонымен қатар Том Кларкқа алғыс айтады, ол кейіннен бұл сонеттер циклын өзінің «All Stars» антологиясында қайта жариялады. Нотли мен Берриган Лонг-Айленд пен Чикаго арасындағы бірнеше айды Калифорнияның Болинас қаласында өткізді, осы жерде Берриган «165 Meeting House Lane» кітабын ресми түрде басып шығарды. Нотлидің екінші кітабы «Фиби Лайт» 1973 жылы Билл Берксонның Болинасқа негіделген Big Sky баспасынан жарық көрді.

1972-1975: Чикаго мен Эссекс

1972 жылы Нотли Берриганға үйленді және екеуі Чикагоға көшіп барды, онда Берриганға Эд Дорнның жаңадан бос қалған оқытушы лауазымы берілді Солтүстік-шығыс Иллинойс университетінде. Нотли мен Берриган Чикагоның белсенді ақындар қауымдастығына қосылды, оның ішінде Пол Кэрролл, Пол Гувер және Максин Чернофф болды. Нотли 1972 жылы Анселм Холлоның есімімен аталған тұңғыш ұлы Анселм Берриганды дүниеге әкелді. Берриганның тілегі бойынша, оның Солтүстік-шығыстағы студенттері жергілікті поэзия өнерінің белсенді мүшелері болды, журналдар мен поэзия оқу кештерін ұйымдастырды. Студенттердің бір тобы - Дарлин Перлштейн, Питер Костакис және Ричард Фридман - «Сары баспа» атты шағын поэзия баспасын құрды, ол Нотлидің екі кітабын, Берриганның бір кітабын жариялады және жыл сайын Тед Берриган атындағы сыйлықты табыстады. Сыйлықтың ішкі жұмысын Нотли де бақылап отырды. Чикаго поэзия өнерінің жас өкілдері Нотли мен Берриганмен үйлерінде жиі кездесіп, 70-жылдардың соңында олардың артынан Нью-Йоркке кетті. Нотли мен Берриганмен бірге уақыт өткізген жас ақындардың арасында жоғарыда аталған «Сары баспа» тобының мүшелері Барбара Барг, Рошель Краут, Роза Лесниак, Боб Розенталь, Стив Левин, Саймон Шухат, Тим Милк және тағы да басқалар болды. Чикагода тұрған кезінде Нотли өзінің «Чикаго» журналын шығара бастады, ол заңмен рұқсат етілген көлемдегі мимеографиялық басылым болатын және ол екі жүктілігі мен тіпті Англияға көшіруі кезінде де жарияланып тұрды. Нотли журналды орта батыста тұрып, бұрынғы ақын достарымен байланысып, екі жағалаудағы жаңа жазушылармен танысу үшін бастады. Журнал сегіз нөмірге дейін жарық көрді, оның үшеуі Нотли мен Берриган Англияда тұрған кезде жарыққа шықты. Нотли жеті нөмірді редакциялады, ал Берриган біріншісін, Нотли бірінші ұлына жүкті болғанда, өзіне алды. Суретші Джордж Шнеман журналдың барлық мұқабаларын жасады, ол поэзия кітаптарының мұқабаларында пайда болған өнер еңбектерімен танымал болған. 1974 жылы Берриган Эссекс университетінде қонақ ақын болып жұмысқа орналасты, сондықтан Нотли мен Берриган ұлы Анселммен бірге алдымен Лондонға, содан кейін Эссек графтығындағы Брайтлингсиге көшіп барды. Англияда жүргенде Нотли өзінің екінші сонет циклын – «Ұлы ішкі көріністер, әлемнің шараптары мен рухтары» атты туындысын жазды, ол бастапқыда Чикагодағы «Оттуда» журналының Нотлиге арналған санында жарияланды. 1974 жылдың ақпан айынан маусым айына дейін Эссекс графтығының Вивенхоу қаласында Нотли өзінің «Тұңғыш дүниеге келмеген екінші сәбиге арналған әндер» (United Artists, 1979) атты кітабын жазды. Нотли бұрын аналық туралы жазған болса да, бұл кітапта ол осы мәселеге толыққанды назар аударды және Нью-Йорк мектебінің ақынының поэзиядағы сексизмді, жеке және шығармашылық өмірдегі аналық қысымдар мен сәтсіздіктерді шешуге алғашқы толыққанды талпыныс жасады. Ол 2021 жылы Лондондағы Distance No Object шағын баспасынан қайта басылды. Нотли 1974 жылы Колчестер ауруханасында өзінің және Берриганның екінші баласы Эдмунд Берриганды дүниеге әкелді. 1976 жылы Нью-Йоркке көшуге дейін ерлі-зайыпты Англияда бір жыл тұрғаннан кейін қысқа уақытқа Чикагоға оралды.

In 1972, Notley married Berrigan and the two moved to Chicago where Berrigan had been given Ed Dorn's newly vacated teaching position at Northeastern Illinois University. Notley and Berrigan joined an already active community of Chicago poets, including Paul Carroll, Paul Hoover, and Maxine Chernoff. Notley gave birth to their first son, Anselm Berrigan, named after Anselm Hollo, in 1972, as well. At Berrigan's behest, his students at Northeastern became very active members of the local poetry scene, starting magazines and reading series. One group of students—Darlene Pearlstein, Peter Kostakis, and Richard Friedman—started a small poetry press, The Yellow Press, which would go on to publish two books by Notley, one book by Berrigan, and give out a yearly Ted Berrigan Prize—overseen in part by Notley—for a first book (though the press would cease publishing two years in). Young poets on the Chicago scene regularly hung out with Notley and Berrigan at their home and many followed the couple back to New York City in the late 70s. The circle of younger poets who spent time with Notley and Berrigan included the aforementioned members of the Yellow Press team, Barbara Barg, Rochelle Kraut, Rose Lesniak, Bob Rosenthal, Steve Levine, Simon Schuchat, Tim Milk, and several others. While in Chicago, Notley started publishing her magazine Chicago, a legal sized mimeograph publication which would continue through both her pregnancies and even her relocation to England. Notley began the magazine to connect with preexisting poet friends and meet new writers on both coasts while living in the midwest. The magazine ran for eight issues, three of which were published while Notley and Berrigan lived in England. Notley edited seven of the issues with Berrigan taking over one while Notley was pregnant with their first son. The artist George Schneeman, perhaps most famous for his artworks that appeared on the covers of dozens of books of poetry, did all of the covers for the magazine. In 1974, Berrigan got a job as a visiting poet at University of Essex, so Notley and Berrigan, with their son Anselm, relocated first to London, then to Brightlingsea in Essex. While in England, Notley would write her second sonnet cycle Great Interiors, Wines and Spirits of the World, which was originally published in a Notley themed issue of the Chicago magazine Out There. From February through June 1974 in Wivenhoe, Essex, Notley wrote her book Songs for the Unborn Second Baby (United Artists, 1979). While Notley had written on motherhood prior to Songs, this book was her first to focus fully on the matter and is the first full length book of a New York School affiliated poet to take on the task of addressing poetry's sexism and the pressures and setbacks of motherhood in both personal and creative life. It was reissued in 2021 by the London based small press Distance No Object. Notley gave birth to her and Berrigan's second child, Edmund Berrigan, at Colchester Hospital in 1974. The couple returned to Chicago for a brief period of time after their year in England before moving to New York City in 1976.

1976-92: Нью-Йорк қаласы

1976 жылы Нотли мен Берриган отбасын Нью-Йорк қаласының Төменгі Шығыс жағына тұрақты көшіріп, Берриган 1983 жылы қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді. 101 St. Mark's Place-дегі пәтері жас жазушылар мен Берриган мен Нотлидің замандастарының тағы да кездесу ортасына айналды. Нотли осы кезеңде өнімді болды, бірнеше толық жинақ жазып, басылымға шығарды. Ақша тапшылығына ұшыраған екеуі де отбасын асырау үшін қолынан келген жұмыстарды істеді. Нотли мен Берриган Наропа университетінің жазғы жазу бағдарламасында жиі оқытушы болып жұмыс істеді. Нотлидің Нью-Йорктегі поэзия қауымымен болған ең танымал байланыстарының бірі – Санкт-Марк шіркеуіндегі Поэзия жобасындағы семинарлары болды, оған Боб Холман, Патрисия Спирс Джонс, Стив Кэри және Сюзи Тиммонс сияқты ондаған жас ақындар қатысты. Айлин Майлс Нотлидің семинарларындағы тәжірибесін «Челси қыздары» (Black Sparrow Press, 2004; Ecco, 2015) және «Inferno» (O/R Books, 2010) кітаптарында сипаттады. 1983 жылғы семинары туралы Нотли былай деп жазды: text=Менің семинарым Элис Нотлидің бұрынғы семинарларына ұқсас болады деп ойлаймын: сол формат, тапсырмалар, ксерокопиялар, нысандар, жағдайлар, геометрия, өлең түрлері, биік және әдемі туралы болжамдар мен тәжірибе. Соңғы сабақтан бері біраз нәрсе үйрендім деп есептеймін, және тағы да үйренуге мүмкіндігім бар. Әйтпесе, өкінішті. Басқа да мүмкін мәселелер: ақымақтық жұмыстар, «сипаттама», армандар (жаңа буын), Сюзи Тиммонс мектебі, «табылған жұмыстың» қайта жаңғыруы, «жол», Элинор [Науэн] және Мэгги [Дабрис] сияқты болу, шығармашылықты қалай дамыту, құрғақшылыққа қарсы стратегиялар, сөздіктер, күнделіктер, шағын пьесалар, каллиграммалар, плиткалар, сол жақ жиектер, керемет теориялар мен жалпы өзін-өзі жетілдіру. 1986 жылы Нотли қатысушылардың кездесулер барысында толық кітап жазуын талап ететін семинар өткізді. Семинар аяқталғаннан кейін Нотли студенттермен бірлесіп, өздерінің еңбектерінің көшірмелерін Санкт-Марктың жертөлесіндегі мимеограф машинасымен басып шығарды. Кітаптар Unimproved Editions таңбасымен жарық көрді және Нотли көптеген кітаптардың мұқабасын жасады. Оның «Үйлену бөліктері» атты кітабы алғаш рет Unimproved Editions баспасында шағын тиражбен, кейіннен O Books антологиясының бір бөлімі ретінде жарық көрді. Берриганның 1983 жылы қайтыс болуы поэзия қауымын қатты қүрметсіздікке ұшыратты, ал келесі он жылда Нотли өзіне жақын көптеген адамдарды жоғалтты. Нотлидің 1985 жылғы «Аннның ақ қолғабы» пьесасы, Ада Катцтың Eye and Ear Theater театрының тапсырысы бойынша, Берриганның өліміне байланысты ауыртпалықты бейнеледі, ал оның «Margaret & Dusty» (Coffee House, 1985), «Part of a Wedding» (Unimproved Editions, 1986) және «At Night the States» (The Yellow Press, 1987) жинақтары аза тұту кезеңінде жазылған материалдарды қамтиды. Нотлидің осы кезеңдегі аза тұту жұмысы, оның ішінде «Beginning With a Stain» және «At Night the States» өлеңдері, оның ең танымал туындыларының бірі болып саналады.

1976 saw Notley and Berrigan moving their family permanently to New York City's Lower East Side, where they'd live together until Berrigan's death in 1983. Their apartment at 101 St. Mark's Place again became a hub for both young writers and Berrigan and Notley's contemporaries. Notley remained fairly prolific during this era, writing and publishing several full length collections. Perpetually strapped for cash, the two took on whatever small jobs they could to support the family. Notley and Berrigan were frequent instructors at Naropa University's summer writing program. Some of Notley's most famous engagements with the poetry community while in NYC were her workshops at the Poetry Project at St. Mark's Church, which were attended by dozens of young poets including Bob Holman, Patricia Spears Jones, Steve Carey, and Susie Timmons. Eileen Myles wrote of their experience in Notley's workshops in their books Chelsea Girls (Black Sparrow Press, 2004; Ecco, 2015) and Inferno (O/R Books, 2010). Of her 1983 workshop, Notley wrote:

text=I expect my workshop will be similar to past Alice Notley workshops: same old format, assignments, xeroxes, forms, occasions, geometries, kinds of poems, speculations on and practice of the lofty and the silly. I assume I've learned a little more since the last time I taught, and that I've a little more to learn in the teaching. If not, boo hoo. Other possible issues: goofy works, "description," dreams (the new gen), school of Susie Timmons, rejuvenation of the "found work," the "line," how to be like Elinor [Nauen] and Maggie [Dubris], how to cultivate inventiveness, strategies for dry spell, dictionaries, diaries, little plays, calligrams, tiles, left hand margins, how to get great theories and general self improvement. In 1986, Notley led a workshop where participants were required to write an entire book during the course of their meetings. After the workshop ended, Notley teamed up with students to print copies of their works on the mimeograph machine in the St. Mark's basement. The books were published under the imprint Unimproved Editions and Notley made cover art for the majority of the titles. Her own book, entitled Parts of a Wedding, was published first in a small edition by Unimproved Editions then later as a section of the O Books anthology O One. Berrigan's death in 1983 struck the poetry community exceptionally hard and over the next decade, Notley would suffer the loss of many others who were close to her. Notley's 1985 play "Anne's White Glove," a commission by Ada Katz's Eye and Ear Theater navigated the pain of Berrigan's death, and her collections Margaret & Dusty (Coffee House, 1985), Parts of a Wedding (Unimproved Editions, 1986), and At Night the States (The Yellow Press, 1987) contain material written during a period of mourning. Notley's elegiac work during this era, including her poems "Beginning With a Stain" and "At Night the States," is some of her most widely celebrated.

1992 жылдан қазіргі уақытқа дейін: Париж

1992 жылы Нотли екінші күйеуі, британдық ақын және романист Дуглас Оливермен (1937–2000) бірге Парижге көшіп барды. Ол 1974 жылы Англияда тұрғанда оны кездестірген еді. Екеуі Gare du Nord және Scarlet журналдарында бірлесіп жұмыс істеді, сондай-ақ Нотлидің «Descent of Alette» кітабы бар «The Scarlet Cabinet» атты өзінің кітаптарының жинағын шығарды. «Descent» 1996 жылы Penguin баспасында қайта басылғаннан кейін Нотлидің ең көп оқылатын және оқытылатын туындысына айналды. Нотли Парижде қалып қойды, бірақ жыл сайын АҚШ-қа бірнеше рет сапар шегіп, оқылымдар мен шағын семинарлар өткізеді. Кейбір зерттеушілер Нотлидің Парижге көшуін, оның жеке басымен байланысты жазу кезеңінен кейін болғандықтан, өзі мен өлеңдері арасындағы шығармашылық алшақтық ретінде қарастырады. Дегенмен, оның «Кіші үйлердің құпиялары» (Penguin, 1998) және «Біреудің мәдениеті» (Penguin, 2011) кітаптары жеке өмірге терең үңіледі. 1999 жылы Нотли Пулитцер сыйлығының финалисі атанды және Лос-Анджелес Таймс кітап сыйлығын жеңіп алды. 2001 жылдың көктемінде ол Америка өнер және әдебиет академиясының және Америка поэзия қоғамының Шелли еске алу сыйлығымен марапатталды. Осы кезеңде Нотлидің туындыларына ғалымдардың қызығушылығы арта түсті. Нотли Берриган мен Оливердің мұрасын сақтауға белсенді қатысып, олардың бірнеше кітабына алғысөздер жазып, редакциялады. Ол қазіргі поэзиядағы өнімді және күшті тұлға болып қала береді, 2007 жылы Леонор Маршалл поэзия сыйлығын және 2015 жылы Рут Лилли поэзия сыйлығын жеңіп алды. Оның 2007 жылғы «In the Pines» жинағынан бірнеше өлеңді канадалық инди-поп тобы AroarA 2014 жылғы Polaris Music Prize номинациясына ұсынылған 2013 жылғы «In the Pines» EP үшін музыкаға қосты. 2014 жылдың күзінде Калифорния штатының Окленд қаласындағы Bay Area Public School-де Нотлидің шығармашылығына арналған конференция өтті. 2016 жылдың 14 және 15 қарашасында Нотли Сан-Францискодағы The Lab-те «Алетттің түсуі» (The Descent of Alette) туындысын толығымен оқыды.