Дін

Халық көбінесе христиан дініне сенеді, оның ішінде шығыс православиесі басым, сондай-ақ көптеген шіркеулер де осы дінді ұстанады. Қалада бір евангелистік шіркеу де бар. Осман билігі тұсында қалаға мұсылмандардың кіруіне тыйым салынғандықтан, олар халықтың арасында көптеп ұсынылмаған. Бұл екі себепке байланысты болды: яничарлар заманында қала Девширме салығын төлеуге міндетті болды, бұл оған түріктердің қоныстанбауына мүмкіндік берді. Кейіннен болгар халқы Орта Орман арқылы өтетін жолдарды күзетуге міндеттелді, бұл да осындай жеңілдік берді.

Экономика

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Панагюриште ірі өнеркәсіптік орталыққа айналды. Asarel Medet мыс өндіру және өңдеу зауыты муниципалитеттегі ең ірі жұмыс беруші болып табылады, 1200-ден астам тікелей қызметкері бар және Балқандағы ең ірі кәсіпорын. Зауыт жыл сайын 13 миллион тоннадан астам мыс кенін өндіріп, өңдейді және 200 мың тонна мыс концентратын бүкіл әлемге сатады, оның ішінде Панагюриштеден солтүстікке қарай орналасқан Пирдоп мыс қорыту және өңдеу зауытына да жіберіледі. Қала болгар оптикалық өнеркәсібінің орталығы болып есептеледі, онда екі ірі компания – Opticoelectron (650 қызметкер) және Optix (600 қызметкер) қалада және көршілес Стрельча мен Попинциде өндіріс орындарын басқарады. Олар әскери және азаматтық қолданысқа арналған кең ауқымды өнімдерді шығарады, мысалы, оптикалық прицелдер, жылулық бейнелеу құрылғылары, түнгі көру көзілдіріктері, оптикалық түрлендіргіштер және жүйелер, бақылау камералары, инфрақызыл линзалар және т.б. 2002 жылы құрылған Micro View Endoskopie Optik J. S. C. жеке болгар-неміс акционерлік қоғамы болып табылады және медицина мен технологияда қолданылатын эндоскопиялық жабдықтарға арналған оптикалық компоненттерді өндіруге маманданған. Қала аумағында екі ірі тоқыма фабрикасы бар: "Ryton" (880 жұмысшы) және "Bultex" (680 жұмысшы). Сонымен қатар, "Бунай" пластмасса зауытында 190-ға жуық адам жұмыс істейді, сондай-ақ бірнеше шағын кәсіпорын да бар.

Көлік

Солтүстікке (Панагюрски колониясы), оңтүстікке (Попинци), батысқа (Оборище) және шығысқа (Стрельча) қарай жолдар бар. Басты жол – II-ші сыныпты II 37 жолы, солтүстік-оңтүстік бағытында, солтүстікке Златицаға, оңтүстікке Пазарджикке дейін созылады. Панагюриште София, Пловдив және Пазарджик қалаларымен, сондай-ақ жақын ауылдармен автобус қатынасы бар. Қалаға Бугария мемлекеттік теміржолы арқылы қызмет көрсетіледі, ол Пловдив-Панагюриште №81 теміржол желісінің соңғы стансасы болып табылады.

Білім беру және денсаулық сақтау

Екі ең ірі мектеп – 1100-ден астам оқушысы бар "Профессор Марин Дринов" бастауыш мектебі және "Нешо Бончев" орта мектебі. Басқа да ірі мектептерге Оптикалық техникалық мектеп, Тау-кен техникалық мектебі, "20 сәуір" бастауыш мектебі, "Св. св. Кирилл мен Мефодий" бастауыш мектебі және тағы да басқалары жатады. Ірі аймақтық аурухана қаланың ең оңтүстік шетінде, Луда-Яна өзенінің батыс жағасында орналасқан. Орталықта үлкен емхана, сондай-ақ көптеген жеке дәрігерлер мен тіс дәрігерлерінің кабинеттері де бар.

Қалалық әкімдігі

Қала Панайуриште муниципалитетінің орталығы болып табылады, оған 9 ауыл кіреді: Попинци, Обориште, Баня, Бата, Елшица, Левски, Панайурски колониясы, Пойбрене және Сребренино, қаланың өзімен бірге.

Туризм

Панагюриште туризм жағынан жақын орналасқан Копривштица қаласынан қалып қояды, себебі Копривштицада болгар қайта өркендеу стиліндегі сақталған үйлердің әлдеқайда көп жиынтығы бар. Олар османдықтармен соғысқанның орнына, қалаларын оларға сатып алғандықтан. Копривштица сияқты, Панагюриште де Средина-Гора тауларында көрнекті жерде орналасқан және 1876 жылғы сәуір көтерілісімен байланысты қалалардың бірі болып табылады. Қала 1949 жылы табылған Панагюриште алтын қазынасымен және 1976 жылы сәуір көтерілісінің 100 жылдығына арнап салынған Априлци ұлттық ескерткіш кешенімен де әйгілі. Ол қаланың үстіндегі, Маниово Бардо деп аталатын тарихи төбеде жатыр. Бұған қоса, Баня минералды сулы курорттары мен Панагюрски колониясындағы демалыс аймақтары да жақын жерде орналасқан.

Райна Княгиняның үй-музеі

Үйдің ауласында сақталған жазуда орта готикалық асимметриялық үй 1673 жылы салынғаны және оның алғашқы иелері Тасо мен Михо болғаны көрсетілген. 200 жыл өткен соң, 1856 жылдың 18 қаңтарында Райна Княгиня осы үйде дүниеге келді. Ол 1876 жылғы сәуір көтерілісінің туын тігуімен белгілі. Үй 1950 жылдың 3 мамырында мұражай ретінде ашылды және 1979-1981 жылдары күрделі қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Бірінші қабатта Райна Княгиняның өміріне арналған құжаттамалық фильм орналасқан. Екінші қабатта оның тұрған ортасының үлгісі көрсетілген. 1992 жылы Райна Княгиняның мұрагерлері үйді Панагюриште қалалық әкімдігіне сыйға берді. Қазір ол ұлттық маңызы бар ескерткіш және мәдени мұра ретінде сақталып отыр.

Панагюриште тарихи мұражайы

Тарих мұражайы 1951 жылдың 20 қаңтарында құрылды және 1966 жылдың 27 желтоқсанында Мәдениет және өнер комитетінің алқасымен бекітілді. Онда 6000-нан астам ғылыми әдебиет жинағы және жеке ғимаратта ұйымдастырылған сақтау қоры бар. Мұражай экспозициясына 19 ғасырдағы құжаттар мен заттар, сондай-ақ Панагюриште маңындағы қазба жұмыстарынан табылған археологиялық жәдігерлер кіреді. Алтын қазына да осы мұражайда сақталады. Тарих мұражайының кешеніне Петр Дудеков, Иван Тутев және Марин Дриновтың үйлері кіреді.

Иван Тутев үй-музеі

Иван Тутевтің үйі 1873-1874 жылдары салынған. Үйдің иесі – жергілікті шебер, саудагер және революционер Иван Дойчев Тутев. Алғашқы ғимарат 17 ғасырда салынған, бірақ 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басындағы Қыржали шабуылдарынан кейін өртеніп кеткен. Үйді Марков Галабов суреттеген, ал 1947 жылы мұражай етіп сақтау үшін муниципалитетке тапсырылды. 1950 жылы бірінші жартылай қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді, содан кейін 1975-1976 жылдары екінші рет. 1988-1991 жылдары үйдің үшінші және соңғы толыққанды қалпына келтіру жұмыстары аяқталды. Қазір ол мәдениет ескерткіші болып табылады.

Мари Дриновтың үй-музеі

Марин Дриновтың үйі 1830 жылдары салынды және Дринов отбасының меншігінде болды. Олар ұлттық азаттық күресінің, мәдени жаңарудың және болгар мемлекетін қайта құрудың үлгісі ретінде танылды. Василь Левски мен Георги Бенковски 1876 жылдың 1-2 ақпаны аралығында осы үйде жасырынып, баспана тапты. 2008 жылы ол этнографиялық экспонаттармен бірге музей ретінде ашылды.

Георгий шіркеуі

Ғибадатхана 1856-1860 жылдары қалада экономикалық өркендеу кезінде салынды. Құрылыс барысында Панагюриштедегі жоғарғы аудандардың көптеген тұрғындары қаржылай көмек көрсетті. Олардың ең жомарты – Пенчо Хажилуков, кейіннен сәуір көтерілісінде қаза тапқан. Шіркеуді Никола Герман мен Ганчо Трифонов салған, олар кішкентай Смолко ауылынан келген. Техникалық жұмыстарды Константинопольден шақырылған мамандар орындады. Шіркеудің иконостасы мен ою-өрнегі Дебар өнер мектебінің шеберлерімен жасалды. Ғибадатхана 1860 жылы қасиеттендірілді. Сәуір көтерілісі кезінде Османдық артиллериясы шіркеуді атқылап, ішіндегі барлық нәрсені өртеп, тек қабырғаларын ғана қалдырды. Азаттыққа қол жеткеннен кейін көптеген адамдар жиналып, шіркеуді қайта жаңартуға кірісті, ал Стругадан келген ағаш өңдеу шеберлері жаңа иконостас жасады. 1882 жылы екі қоңырау мұнарасы орнатылды, олардың бірі қалалық сағат ретінде пайдаланылды.

Богородица шіркеуі

Шіркеу 1818-1823 жылдары салынды, халыққа сыймағандықтан ескі Сент-Тодор шіркеуінің орнына келді. Жаңа ғимаратты Банскодан шеберлер салып, оның ағаштан ойылған әшекейлері Дебар өнер мектебінен алынды. 1834 жылы шіркеу зақымданды, бірақ кейін жөнделді. Сәуір көтерілісі кезінде шіркеу ауыр зақымдарға ұшырады, өртеліп, иконостас бөлігінің көп бөлігі жойылды. Азаттыққа қол жеткеннен кейін, Братсиговодан келген шеберлер мен Стругадан келген ойшылардың арқасында шіркеу 1878-1880 жылдары қайта жаңартылды. Шіркеудің архитектурасы үш дәлізді псевдо базилика, апсида және нартекстен тұрады. Шатыры жартылай цилиндрлі күмбезбен жабылған. Сонымен қатар, шіркеу ауласының бұрышында қоңырау мұнарасы орналасқан.

Априлци мемориалдық кешені

Сәуір көтерілісін еске алатын Априльци мемориалдық кешені қаланың аспан сызығын биіктеп тұр және оны қаланың көбінесе барлық аудандарынан көруге болады. Ол орталық алаңнан жоғарырақ орналасқан төбенің үстіне салынған, және негізгі тұлғаны айналап тұратын бірнеше граниттік композицияларды қамтиды. Орталықтан көптеген сатылармен оған жетуге болады. Қаланың жанында қызықтырарлық бірнеше орын бар. Панагюриште қаласынан солтүстікке қарай 15 шақырым қашықтықта "Панагюриште колониясы" деп аударылатын Панагюриште ауылы орналасқан. Бұл жер жергілікті тұрғындардың арасында өте танымал, себебі көптеген азаматтардың мұнда жазғы үйлері бар. Мұнда шаңғы жолы және түрлі жидектер мен саңырауқұлақтарға толы тығыз емен ормандары бар. Шығысқа қарай 6 шақырымда Апрель көтерілісінің жоспары талқыланып, провинцияның барлық аймақтарынан келген делегаттармен бекітілген танымал Оборище орналасқан. Бүгінде онда туристерді қызықтыратын ескерткіш орнатылған.

Панагюриште қазынасы

1949 жылы 8 желтоқсанда үш бауыр – Павел, Петко және Михаил Дейковилер Панагюриште маңындағы "Мерул" плитка фабрикасының аймағында бірге жұмыс істеді. Сағат онға жуық, жаңа саз қабатын өңдеп жатқанда, олар ерекше жалтыраған заттарға тап болды. Жұмысшылардың көз алдында керемет ыдыстар жарқырап тұрды. Толығымен қазылып алынғаннан кейін, оның бір құтыдан және сегіз ритоннан – біреуі амфора пішіндес, ал қалғаны әйелдердің немесе жануарлардың бастары пішіндес екені анықталды. Б.з.д. IV-III ғасырдың тоғысында жасалған бұл табыс, 6,146 кг таза алтыннан артық салмағымен ғана емес, сонымен қатар формаларының ерекшелігімен де сенсация тудырды. Қазір ол әлемдік атаққа ие тракиялық қазына және Ұлттық тарихи мұражайдың ең бағалы мүліктерінің бірі.

Құрмет

Панагиюриште нунатагы Антарктидадағы Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Гринвич аралында орналасқан және Панагиюриште қаласының атымен аталады.