Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Несебар (көбінесе Несебар деп жазылады, кейде Несебур деп аталады) – ежелгі қала және Бургас облысында орналасқан Болгарияның Қара теңіз жағалауындағы маңызды теңіз курорттарының бірі. Несебар қалалық әкімшілігінің орталығы. Көптеген адамдар Несебарды "Қара теңіздің інжуі" деп атайды, ол үш мың жылдан астам тарихымен бай қалалық мұражай болып табылады. Шағын қала екі бөлікке бөлінген: тарихи бөлігі жарты аралда (бұрын арал болған), ал қазіргі заманғы бөлігі (мысалы, қонақүйлер, жаңа құрылыстар) – материк жағында. Ескі бөлігінде әртүрлі мәдениеттердің іздері сақталған. Несебар Қара теңіздегі танымал туристік орындардың және теңіз порттарының бірі, көптеген ірі курорттар бар аймақта орналасқан. Олардың ең ірісі – Күндызғы жағажай, Несебардың солтүстігінде жатыр. Несебар бірнеше рет қауіп төндіретін империялардың шекарасында болғандықтан, оның тарихы өте бай. Қаланың көптеген тарихи ғимараттары бар екендігіне байланысты, ЮНЕСКО 1983 жылы Несебарды Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізді. 2019 жылдың желтоқсанына қарай қаланың халқы 13 600 адамды құрады.
Nesebar (often transcribed as Nessebar and sometimes as Nesebur, , pronounced ) is an ancient city and one of the major seaside resorts on the Bulgarian Black Sea Coast, located in Burgas Province. It is the administrative centre of the homonymous Nesebar Municipality. Often referred to as the "Pearl of the Black Sea", Nesebar is a rich city museum defined by more than three millennia of ever changing history. The small city exists in two parts separated by a narrow human made isthmus with the ancient part of the settlement on the peninsula (previously an island), and the more modern section (i. e. hotels, later development) on the mainland side. The older part bears evidence of occupation by a variety of different civilisations over the course of its existence. It is one of the most prominent tourist destinations and seaports on the Black Sea, in what has become a popular area with several large resorts—the largest, Sunny Beach, is situated immediately to the north of Nesebar. Nesebar has on several occasions found itself on the frontier of a threatened empire, and as such it is a town with a rich history. Due to the city's abundance of historic buildings, UNESCO came to include Nesebar in its list of World Heritage Sites in 1983. As of December 2019, the town has a population of 13,600 inhabitants.
Атауы
Елді мекен грек тілінде Месембрия (Μεσημβρία) деп белгілі болды, кейде Месамбрия немесе Мельсембрия деп те айтылды, соңғысы Мельсас қаласын білдіреді. Қайта құрастыру бойынша, атау тракиялық Melsambria-дан туындаған болуы мүмкін. Дегенмен, бұл атаудың тракиялық тегі күмәнді көрінеді. Сонымен қатар, Мельсастың қаланың негізін қалаушы ретіндегі дәстүрі нашар және грек қалаларында кең таралған этимологиялық аңыздар тобына жатады. Мельсас туралы әңгіме Месембрия маңызды жағалау қаласы болған эллинистік дәуірде жасалған кейінгі қайта құрастыру болған сияқты. 1934 жылға дейін қаланың болгар тіліндегі кең таралған аты Месемврия болды. Ол бұрын Несебар маңындағы Еркеш диалектісінде қолданылған қазіргі атаумен алмастырылды. Екі атаудың да түбі грекше Месембрия сөзінен шыққан.
The settlement was known in Greek as Mesembria (Μεσημβρία), sometimes mentioned as Mesambria or Melsembria, the latter meaning the city of Melsas. According to a reconstruction the name might derive from Thracian Melsambria. Nevertheless, the Thracian origin of that name seems to be doubtful. Moreover, the tradition pertaining to Melsas, as founder of the city is tenuous and belongs to a cycle of etymological legends abundant among Greek cities. It also appears that the story of Melsas was a latter reconstruction of the Hellenistic era, when Mesembria was an important coastal city. Before 1934, the common Bulgarian name for the town was Месемврия, Mesemvriya. It was replaced with the current name, which was previously used in the Erkech dialect spoken close to Nesebar. Both forms are derived from the Greek Mesembria.
Тарих
Болгария археологы Люба Огненова Маринова 1961 және 1972 жылдар аралығында Болгария ғылым академиясы (БҒА) үшін Болгарияның Қара теңіз жағалауындағы суларда алты су асты археологиялық экспедициясын жетекшілік етті. Оның жұмысы б.з.д. екінші мыңжылдықтың соңына дейін Несебарды қоршаған түбекте қала құрудың бес кезеңін анықтауға мүмкіндік берді, оларға тракиялық протополис, грек колониясы Месамбрия, ерте христиан дәуіріне дейінгі рим үкімдігіндегі ауыл, ортағасырлық елді мекен және Месамбрия немесе Несебар деп белгілі Ренессанс дәуіріндегі қала кірді.
Bulgarian archaeologist Lyuba Ognenova Marinova led six underwater archaeological expeditions for the Bulgarian Academy of Sciences (BAS) between 1961 and 1972 in the waters along the Bulgarian Black Sea Coast. Her work led to the identification of five chronological periods of urbanization on the peninsula surrounding Nesebar through the end of the second millennium B. C., which included the Thracian protopolis, the Greek colony Mesambria, a Roman ruled village to the Early Christian Era, the Medieval settlement and a Renaissance era town, known as Mesembria or Nessebar.
Ежелгі дәуір
Бастапқыда фракиялық елді мекен болған, Месембрия деп аталған қала, б.з.д. 6 ғасырының басында Мегарадан келген дориандар қоныстанғанда грек колониясына айналды, сол кезде де Месембрия деп аталды. Одан бері ол маңызды сауда орталығына айналып, Аполлониямен (Созополь) бәсекелестікке түсті. Бұл Қара теңіз жағалауындағы жалғыз дориандық колониясы болды, ал қалғандары – типтік иониялық колониялар. Б.з.д. 425-424 жылдары қала Афина басшылығымен Делиан лигасына қосылды. Қалдықтардың көп бөлігі эллинистік кезеңге жатады және акрополь, Аполлон ғибадатханасы және агораны қамтиды. Тракиялық бекіністердің бір бөлігін құраған қабырға әлі де жарым аралының солтүстік жағында көрініп тұр. Месембрияда б.з.д. 5 ғасырдан бері қола мен күміс монеталар, ал б.з.д. 3 ғасырдан бері алтын монеталар соғылған. Б.з.д. 71 жылы қала римдік билікке өткенімен, өзінің монеталарын шығару құқығы сияқты артықшылықтарын сақтап қалды.
Originally a Thracian settlement, known as Mesembria, the town became a Greek colony when settled by Dorians from Megara at the beginning of the 6th century BC, then known as Mesembria. It was an important trading centre from then on and a rival of Apollonia (Sozopol). It remained the only Dorian colony along the Black Sea coast, as the rest were typical Ionian colonies. At 425 424 BC the town joined the Delian League, under the leadership of Athens. Remains date mostly from the Hellenistic period and include the acropolis, a temple of Apollo and an agora. A wall which formed part of the Thracian fortifications can still be seen on the north side of the peninsula. Bronze and silver coins were minted in Mesembria since the 5th century BC and gold coins since the 3rd century BC. The town fell under Roman rule in 71 BC, yet continued to enjoy privileges such as the right to mint its own coinage.
Орта ғасырлар
Бұл 5 ғасырдан бастап Шығыс Рим империясының ең маңызды бекіністерінің бірі болды. Византиялықтар мен болгарлар онымен күресті, 812 жылы хан Крум екі апталық қоршаудан кейін қаланы басып алып, Бірінші болгар империясының құрамына қосты. 864 жылы князь Борис I қаланы Византияға қайтарып берді, ал оның ұлы патша Симеон Ұлы оны қайтадан жаулап алды. Екінші Болгар империясы кезінде де болгар және византиялық әскерлер қала үшін таласты, және болгар патшасы Иван Александр (1331–1371) тұсында қала ерекше гүлденді, 1366 жылы Савой графы Амадей VI бастаған крестшілер басып алғанға дейін. Болгар тіліндегі Несебар немесе Месебар атауы 11 ғасырдан бері белгілі. Орта ғасырға қатысты ескерткіштердің ішінде 5–6 ғасырларда салынған Стара Митрополия ("ескі епископтық"; сондай-ақ Санкт-София), айқас бөлігі жоқ базилика, 6 ғасырлық Құдай ана шіркеуі және 11 ғасырлық Нова Митрополия ("жаңа епископтық"; сондай-ақ Санкт-Стефан) бар, ол 18 ғасырға дейін сәнделіп тұрды. 13 және 14 ғасырларда Сент-Теодор, Сент-Параскева, Сент-Михаил, Сент-Габриэль және Сент-Жон Алитургетос сияқты керемет шіркеулер салынды. Қала болгар-осман соғыстары кезінде османдықтар тарапынан басылып алынды, бірақ 1403 жылғы Галлиполи шарты бойынша Византия империясына қайтарылды.
It was one of the most important strongholds of the Eastern Roman Empire from the 5th century AD onwards, and was fought over by Byzantines and Bulgars, being captured and incorporated in the lands of the First Bulgarian Empire in 812 by Khan Krum after a two week siege only to be ceded back to Byzantium by Knyaz Boris I in 864 and reconquered by his son Tsar Simeon the Great. During the time of the Second Bulgarian Empire it was also contested by Bulgarian and Byzantine forces and enjoyed particular prosperity under Bulgarian tsar Ivan Alexander (1331–1371) until it was conquered by Crusaders led by Amadeus VI, Count of Savoy in 1366. The Bulgarian version of the name, Nesebar or Mesebar, has been attested since the 11th century. Monuments from the Middle Ages include the 5–6th century Stara Mitropoliya ("old bishopric"; also St Sophia), a basilica without a transept; the 6th century church of the Virgin; and the 11th century Nova Mitropoliya ("new bishopric"; also St Stephen) which continued to be embellished until the 18th century. In the 13th and 14th century a remarkable series of churches were built: St Theodore, St Paraskeva, St Michael St Gabriel, and St John Aliturgetos. The city was conquered by the Ottomans during the Bulgarian Ottoman wars, but was then returned to the Byzantine Empire by the terms of the 1403 Treaty of Gallipoli.
Осман билігі
1453 жылы Осман империясының қаланы жаулап алуы оның құлдырау кезеңінің бастамасы болды, бірақ қаланың сәулеттік мұрасы сақталды және 19 ғасырда Болгарияның Қара теңіз жағалауына тән стильдегі ағаш үйлер салыну арқылы одан әрі дамыды. 19 ғасырдың басында көптеген жергілікті тұрғындар грек патриоттық ұйымы Filiki Eteria-ға қосылды, ал Грекия Тәуелсіздік соғысы (1821) басталғанда қаланың жастарының бір бөлігі Александрос Ипсилантистің жетекшілігімен күреске қатысты.
The capture of the town by the Ottoman Empire in 1453 marked the start of its decline, but its architectural heritage remained and was enriched in the 19th century by the construction of wooden houses in style typical for the Bulgarian Black Sea Coast during this period. At the early 19th century many locals joined the Greek patriotic organization, Filiki Eteria, while at the outbreak of the Greek War of Independence (1821) part of the town's youth participated in the struggle under Alexandros Ypsilantis.
Үшінші Болгария мемлекеті
Болгария Осман билігінен 1879 жылы босатылғаннан кейін, Несебар 1885 жылы Болгария княздығымен біріккенге дейін Бургаз департаментіндегі Шығыс Румелияның автономды Осман провинциясының бір бөлігі болды. 19 ғасырдың соңында Несебар грек балықшылары мен жүзім өсірушілердің шағын қаласы еді. 1900 жылы оның халқы шамамен 1900 адамды құрады, бірақ қала көшпелі болып қалды. 20 ғасырдың басынан бастап Несебар Болгарияның маңызды теңіз жағалауындағы курорт ретінде дами бастады. 1925 жылдан кейін жаңа қалалық аймақ салынып, тарихи Ескі қала жаңартылды.
After the Liberation of Bulgaria from Ottoman rule in 1879, Nesebar became part of the autonomous Ottoman province of Eastern Rumelia in Burgaz department until it united with the Principality of Bulgaria in 1885. Around the end of the 19th century Nesebar was a small town of Greek fishermen and vinegrowers. In 1900 it had a population of approximately 1.900, but it remained a relatively empty town. It developed as a key Bulgarian seaside resort since the beginning of the 20th century. After 1925 a new town part was built and the historic Old Town was restored.
Атаулар ауыстырылуы
Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Ливингстон аралындағы Несебар шатқасы Антарктидадағы Несебар қаласының құрметіне аталған.
Nesebar Gap on Livingston Island in the South Shetland Islands, Antarctica is named after Nesebar.