Кіріспе
Румыниядағы Видин қаласы – Дунайдың оңтүстік жағалауындағы порты, Солтүстік-Батыс Болгарияда орналасқан. Ол Румыния және Сербия шекараларына жақын, сонымен қатар Видин облысының және Видин митрополиясының (870 жылдан бері) әкімшілік орталығы болып табылады. Видин – өнеркәсіптік, ауыл шаруашылығы және сауда орталығы, оның өнімді жері шараптарымен мәшһүр.
Vidin (, ) is a port city on the southern bank of the Danube in north western Bulgaria. It is close to the borders with Romania and Serbia, and is also the administrative centre of Vidin Province, as well as of the Metropolitan of Vidin (since 870). An industrial, agricultural and trade centre, Vidin has a fertile hinterland renowned for its wines.
Атауы
Атауы ағылшын тілінде ежелгіше Widdin деп жазылады. Оның ескі түрі Дунония кельт тілінде "бекітілген төбе" деген мағынаны білдіреді, ал "dun" элементі кельт жер-атауларында жиі кездеседі. Румын тілінде Диу деп аталады.
География
Видин – Дунайдың батыс бөлігіндегі ең маңызды болгар порты және өзеннің ең оңтүстік учаскелерінің бірінде орналасқан. 2013 жылы құрылысы аяқталған «Жаңа Еуропа» көпірі Видинді Дунайдың қарсы жағалауындағы Румынияның Калафат қаласына қосып тұр. Бұрын осы мақсатта қала ішіндегі паром қолданылып келген.
Тарих
Видин ежелгі кельт қонысы Дунония орнында пайда болды. Римдіктер мұнда Дунай бойындағы Дунай лимесі шекаралық жүйесінде бекініс (Бонуния деп аталды) салды, оның төңірегінде римдік қала өркендеді. Бұл қала қазіргі солтүстік-батыс Болгария және шығыс Сербия аумағын қамтитын Жоғарғы Мезия провинциясының маңызды орталықтарының біріне айналды.
Орта ғасырлар
Бұл аймаққа славяндар қоныстанған кезде, олар қаланы Бадин немесе Бдин деп атаған. Осылайша, Анна Комнен «Алексиада» еңбегінде оны Видине (Βιδύνη) деп еске алады. Видиннің ең маңызды ескерткіші – Баба Вида бекінісі 10-14 ғасырлар аралығында салынған. Орта ғасырларда Видин маңызды болгар қаласы, епископтық орын және Бірінші болгар империясының (681–1018) ірі провинциясының астанасы болған. 971 және 976 жылдар аралығында қала болашақ болгар императоры Самуилдің иеліктерінің орталығына айналса, оның бауырлары оңтүстік аймақтарды басқарған. 1003 жылы Видинді жергілікті епископтың сатқындығынан кейін сегіз айлық қоршаудан соң Василий II жаулап алған. Екінші болгар империясы (1185–1422) кезеңінде Видиннің маңызы қайта артты, ал оның деспоттары империяда ықпалды тұлғалар болып, бірнеше рет императорлық таққа үміткерлер ретінде қарастырылды. 13 ғасырдың ортасынан бастап Шишман әулеті бұл аймақты билеген. 1290 жылдардың басында Сербия патшалығы Браничево, Дарман және Куделин аймақтарының болгар билеушілерін жеңіп, Видинге жақын аймақтарға кеңейді. Сербияның экспансиясынан қорқып, Видин деспоты Шишман серб әскерлерін тоқтатуға күш жеткізбей, серб билігін мойындады. Бірақ іс жүзінде Шишман серб ықпалынан тәуелсіздігін сақтап, көбінесе Болгариямен байланыс күйінде болды. Сербияның ресми билігі 1321 жылы Сербия патшасы Стефан Милутин қайтыс болғанға дейін сақталды. Милутин өсиет қалдырмағандықтан, оның өлімінен кейін Сербияда Стефан Дечанский, Стефан Константин және Стефан Владислав II билік үшін күрескен азамат соғысы басталды. Михаил Шишман осы жағдайды пайдаланып, сербтердің үстемдігінен азат болып, Болгария аймағына қайта оралды және 1323 жылы болгар императоры (царь) болып сайланды. 1330 жылы Вельбажд шайқасында Михаил Шишман қаза болғаннан кейін Видин оның бауыры Белаурдың басқаруына өтті. Белаур 1331 жылға дейін Болгарияның жаңа императоры Иван Александрға қарсы сәтсіз көтеріліс ұйымдастырды. 1356 жылы Иван Александр өзінің ұлы Иван Страцимирді (1356–1396) Видиннің билеушісі етіп тағайындады. Ол қала мен айналасындағы аймақты, Видин патшалығын, де-факто тәуелсіз монарх ретінде басқарды.
Венгрияның Видинді басып алуы
1365 жылы Видин патшалығын мажар крестоносцы басып алды. Венгрия билігі тұсында қала Бодония деп аталды, бірақ бұл басып алу ұзаққа созылмады. 1369 жылы Болгария империясы венгр әскерін ығыстырып шықты, алайда 1396 жылы Видинді тағы да шетелдік күш басып алды – бұл жолы Баязид I басқарған Осман империясы, Никополь шайқасынан кейін.
Үшінші Болгария мемлекеті
1878 жылы Болгария азат болғаннан кейін Видин қайта құрылған Болгария мемлекетінің – Болгария княздығының құрамына кірді. 1885 жылғы серб-болгар соғысы мен 1913 жылғы Екінші Балқан соғысы кезінде қала серб әскерімен сәтті қоршауға алынбады.
Халық саны
Видин – Болгарияда халық саны бойынша 20-шы қала, бірақ соңғы екі онжылдықта аймақта ауыр демографиялық мәселелер туды. Қала тұрғындарының саны 1988 және 1991 жылдар аралығында шарына жетіп, 65 000-нан асты. 2011 жылғы мәлімет бойынша қалада 48 071 адам, ал 2021 жылғы мәлімет бойынша 35 784 адам тұрды.
Климат
Видиннің ылғалды субтропиктік климаты, шамалы континенттік климатқа жақын, бірақ жаһандық жылыну салдарынан одан көбірек алыстап барады. Қыс айларында инверсия жиі кездеседі. Жылдық орташа температурасы .
Туризм
Видинде екі жақсы сақталған ортағасырлық қамал – Баба Вида және Калето, сондай-ақ көптеген ескі православие шіркеулері бар, мысалы, Әулие Панталеймон, Әулие Петка (екіуі де 17 ғасыр), және Әулие Димитар (Салоникилік Димитрий) (19 ғасыр), Видин синагогасы (1894), Осман Пазвантоглу мешіті мен кітапханасы, солтүстік-батыс Болгарияның 18 ғасырдың соңындағы түрік билеушісі, 1798 жылғы Крастата Казарма және бірқатар ескі Ренессанс ғимараттары сақталған. 1891 жылы салынған, "еуропалық үлгідегі" алғашқы болгар театры болып табылатын театр ғимараты да ерекше. 1894 жылы салынған Видин синагогасы 2021 жылы бұрынғысынан өте қираған; оны дінаралық мәдени орталыққа айналдыру жоспарлануда; Видинде он шақты еврей тұрады. Видин аймағындағы тағы бір танымал туристік орын – Белоградчик қаласы, ол өзінің бірегей және әсерлі тас формацияларымен, Белоградчик тастарымен және ортағасырлық Белоградчик бекінісімен, сондай-ақ жақын жердегі Магура үңгірімен, онда әдемі тарихқа дейінгі үңгір суреттері бар, танымал.
Археология
Видиннің жанында табылған сынық мармар құрылымында фригиялық бас киім мен римдік қару-жарақ киген, сақалды ер адам бейнеленген. Ол Юпитер Доличенус деп саналады, қолында найзағай және, мүмкін, қысқа қанжар (бипеннис) бар. Бұл туынды 2-ші ғасырдың соңына немесе 3-ші ғасырдың басына жатады және басқа аймақтардағы осы құдайдың ұқсас бейнелерімен үндеседі, бұл ортақ иконографиялық үлгіні көрсетеді.
Көлік
Видинде Дунай өзені арқылы көршілес Румынияға шекара бекеті орналасқан. 2013 жылдың 14 маусымына дейін, Видин-Калафат көпірі ашылғанға дейін, жүк тасымалы тек паром арқылы жүзеге асырылды. Пароммен өту әр жарты сағат сайын, әрбір паромда бес жүк көлігімен ғана мүмкін болды. Жүк көлігі үшін билет бағасы 50 евро, ал жеке көлік үшін 12 евроны құрады. Қаланың солтүстік-батысында бірнеше шақырым қашықтықта аймақтық әуежай (Видин әуежайы, ИКАО коды LBVD) орналасқан; 2000 жылдан бері тұрақты жолаушылар рейсі жоқ, ғимараттар тозуға ұшыраған. Дегенмен, Видин әуежайын қайта жаңарту және оның жұмысын қалпына келтіру бойынша мемлекеттік даму жоспарлары бар.
Көрнекті орындар
Қалаға жақын жерде (1973 жылдан бері) қуатты орта толқынды хабар тарату станциясы орналасқан, оның сигналын Еуропа бойынша оңай қабылдауға болады. Ол 576 кГц жиілігінде, 500 кВт қуатпен жұмыс істейді. 576 кГц жиілігінде хабар тарату үшін төменгі жағында тор антеннасы бар тіреу мачтасы қолданылады. 88.2 МГц жиілігіндегі қуатты FM таратушысы Христо Ботев радиосының жақсы таралуын қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, Horizont және Radio Vidin радиостанциялары 102.3 және 103.9 МГц жиіліктерінде Христо Ботев радиосымен салыстырылатын таралу аймағында хабар таратады.
Құрмет
Видин қаласының атымен Антарктидадағы Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Ливингстон аралындағы Видин биіктігі аталыпты.
Спорт
Қаланың футбол командасы (FC Bdin) 1923 жылы құрылды.