Кіріспе

Құрт-құрттар туысы

Mason bee – Megachilidae тұқымдасына жататын Osmia туысына жататын аралардың түрлеріне қолданылатын атау. Mason аралары ұяларын салу үшін саз немесе басқа да "мұрагерлік" материалдарды пайдалану қабілетімен ерекшеленеді, олар табиғи жарықтарда, мысалы, тастардың арасындағы жарықтарда немесе басқа да кішкентай қараңғы қуыстарда салынды. Мүмкіндігі болса, кейбір түрлер ағаштан жасалған қуыс сабақтарды немесе ағаш бұрғышы жәндіктер жасаған тесіктерді пайдаланады. Бұл туысқа бақшадағы үйшік арасы O. lignaria, көкжидек арасы O. ribifloris, мүйізді ара O. cornifrons және қызыл үйшік арасы O. bicornis кіреді. Бірінші екеуі Америкаға, үшіншісі Шығыс Азияға, ал соңғысы Еуропа құрлығына тән, бірақ O. lignaria және O. cornifrons коммерциялық мақсаттар үшін туған жерлерінен көшірілген. Солтүстік жарты шарда 300-ден астам түрі табылған. Олардың көпшілігі Палеарктика және Неарктика аймақтарындағы қоңыржай климаттық жағдайларда кездеседі және көктемнен күзге дейін белсенді болады. Osmia түрлері көбінесе металл жасыл немесе көк түсті, бірақ көптеген түрлері қара, ал кем дегенде біреуі – қызыл қоңыр түсті. Көбінесе қара түсті құрсақ астындағы тозаң жинағыштары болады, оларды тозаңмен толтырылмаса байқау қиын.

Өмірлік цикл

Бал араларынан (Apis) немесе қызыл аралардан (Bombus) айырмашылығы, Осмия түрлері жеке тіршілік етеді; әрбір аналық өнімді және өзінің ұясын салады, ал осы түрлерде жұмысшы аралар жоқ. Олар өздері ұя қазбайды. Ұя жасушасын жасау үшін саз, балшық, құм немесе шайналған өсімдік тіні қолданылады. Палеарктикалық O. avosetta түрі ұя қуыстарын гүл жапырақтарымен безейтін сирек кездесетін түрлердің бірі. Аналық ұя таңдау алдында бірнеше мүмкін ұяларды тексеріп көреді. Жұптасқаннан кейін бірнеше күн ішінде аналық ұя орнын таңдап, ұя үшін тозаң және нектар жинауға гүлдерге бара бастайды; тозаң/нектар қорытындысын толықтыру үшін көптеген сапарлар қажет. Тозаң-нектар қоры толыққан соң, ара тесікке кері кіріп, оның үстіне жұмыртқа салады. Содан кейін ол келесі жасушаның артқы қабырғасы болып табылатын "сазды" бөлектейді. Осмия түрлерінің көпшілігі температураның ұзақ уақытқа 0 °C (32 °F) төмен түсетін жерлерде кездеседі және олар суық қыстарға жақсы бейімделген; даму үшін салқындату қажеттілік сияқты көрінеді.

Аңтану

Осмоя өте тиімді тозаңдатады, бұл олардың анатомиясы мен мінез-құлқына байланысты. Көптеген басқа ара түрлерінен айырмашылығы, артқы аяқтарында тозаң жинаса, аналық осмиялар және Мегахилидтер тұқымдасына жататын басқа аралар тозаңды асқараңғы шаштарынан жинап алады. Осмоя гүлдерге тозаң жеткізген кезде, құрғақ тозаң сковадан гүлдің мойынына (стигмасына) түсіп, әрбір сапарда тозаңдануды жеңілдетеді. Осмоя көбінесе Роза тұқымдасының ерте көктемгі гүлдерін тозаңдатады, тіпті қолайсыз ауа райында да азық іздейді. Қазіргі уақытта кейбір шаруалар өз шаруашылықтарында тиімді тозаңдануды қамтамасыз ету үшін осмия популяциясын басқарады. Дегенмен, басқарылатын тозаңдаушы ретінде жергілікті емес Осмоя түрлерін пайдалану аурулардың таралуына себеп болып, жергілікті аралармен бәсекелесетін инвазивті ара түрлерін әкелді. Кейбір аймақтарда 2020 жылдан бері жергілікті Осмоя түрлерінің саны азайып барады; жергілікті емес тозаңдаушылардың жабайы араларға тигізетін зиянын азайту шараларына жергілікті ара түрлерін пайдалануға басымдық беру, жергілікті ара популяциясын көбейту және паразиттер мен ауруларды тексеру кіреді.

Менеджмент

Жалғыз тұратын аралар бал да, балауыз да өндірмейді. Олар акрин және варроа кенелеріне қарсы иммунитеттері бар, бірақ олардың өзгеше паразиттері, зиянкестері және аурулары болады. Көптеген Осмия түрлерінің ұя салу әдеттері оларды оңай өсіруге қолайлы жағдай жасайды, ал көптеген Осмия түрлері жеміс-жидек және жаңғақ өндірісінде тозаңдауды жақсарту мақсатында әлемнің түрлі аймақтарында коммерциялық тұрде көбейтіледі. Коммерциялық тозаңдаушыларға: O. lignaria, O. bicornis, O. cornuta, O. cornifrons, O. ribifloris және O. californica жатады. Олар еуропалық бал араларына балама ретінде де, оларды күшейту үшін де қолданылады. Жеміс бақшаларында және басқа да ауыл шаруашылығы салаларында қолданылатын Mason аралары ұялайтын тесіктерге – қамыс, қағаз түтікшелер, ұя салдақтары немесе тесілген ағаш блоктарына оңай тартылады; олардың қысқы ұйқы кезеңінде тұтас ұялар (түтікшелер, блоктар және т.б.) немесе бос кокон түрінде тасымалдануы мүмкін. Жалғыз тұратын араларға тән қасиеттеріне сәйкес, Осмия түрлері өте жайлы және ұстағанда сирек шағады (тек ылғалданғанда немесе қысымға ұшырағанда ғана); олардың шағуы кішкентай және ауыртпайды, ал шаншары тісті емес.