Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бал араларының жалпы атауы – ірі ағаш бал аралары. Ағаш бал аралары – Xylocopinae тайыншасының Xylocopa туысына жататын түрлер. Бұл туысқа 31 кіші туысқа бөлінген 500-ге жуық ара кіреді. "Ағашшы ара" деген жалпы атау олардың ұя салу әдеттерінен шыққан; көбінесе барлық түрлер де қатты өсімдік материалдарына, мысалы, өлі ағашқа немесе бамбукке қазба салады. Басты ерекшелік – қолайлы топыраққа ұя салу туннельдерін қазатын Proxylocopa кіші туысына жататын түрлер.
Common name for a genus of bees
large carpenter bees
Carpenter bees are species in the genus Xylocopa of the subfamily Xylocopinae. The genus includes some 500 bees in 31 subgenera. The common name "carpenter bee" derives from their nesting behavior; nearly all species burrow into hard plant material such as dead wood or bamboo. The main exceptions are species in the subgenus Proxylocopa, which dig nesting tunnels in suitable soil.
Этимология
Француз энтомологы Пьер Андре Латрель 1802 жылы осы туысты сипаттаған. Ол атауын ежелгі грек тіліндегі xylokopos/ξυλοκόπος – "ағаш кесуші" деген сөзден шығарған.
The French entomologist Pierre André Latreille described the genus in 1802. He derived the name from the Ancient Greek xylokopos/ξυλοκόπος "wood cutter".
Сипаттамалары
Бұл үлкен туыстағы көптеген түрлерді ажырату қиын; көптеген түрлері толығымен қара, немесе негізінен қара түсті, сары немесе ақ түсті қылтанмен. Кейбіреулерінің айырмашылығы тек қана нәзік морфологиялық ерекшеліктерінде, мысалы еркек жыныс мүшелерінің егжей-тегжейлерінде байқалады. Кейбір түрлердің аталықтары аналықтарынан күрт өзгешеленеді, жасыл сары түсті қылтанмен қапталған. Түрлердің шатасуы, әсіресе, халық арасында қолданылатын атауларда кездеседі; мысалы, Үндістанда, Xylocopa-ның барлық қара түрлері үшін қолданылатын жалпы атау – bhanvra (немесе bhomora ভোমোৰা), ал bhanvra немесе bhomora туралы хабарламалар мен байқаулар көбінесе еуропалық түр Xylocopa violacea деп қате түсіндіріледі. Дегенмен, бұл түр тек Джамму мен Кашмирдің солтүстік аймақтарында және Пенджабта ғана кездеседі, ал bhanvra туралы хабарламалардың көпшілігі, әсіресе Үндістанның басқа аймақтарында, аймақтағы басқа 15 қара Xylocopa түрлерінің кез келгеніне, мысалы X. nasalis, X. tenuiscapa немесе X. tranquebarorum жатса да мүмкін. Кәсіби емес адамдар көбінесе ағаш бал араларын шошқалармен шатастырады; оларды ажыратудың ең оңай жолы – көптеген ағаш бал араларының құрсағы жылтыр болады, ал шошқалардың құрсағы толығымен тығыз қылтанмен қапталған. Кейбір ағаш бал араларының аталықтарының беті шошқаларға қарағанда ақ немесе сары түсті, ал аналықтарында шошқалардың жалаңаш корбикуласы жоқ; артқы аяғы толығымен қылтанмен жабылған. Қанат тамырлары ерекше; алдыңғы қанаттағы шеттік жасушасы тар және созылыңқы, ал оның ұшы жағалаудан алыстап орналасқан. Алдыңғы қанатта кішкентай дақ бар. Қанат жабық болғанда, араның қысқа жақ сүйегі лабрумды жасырады. Клипеус жазық.
Many species in this enormous genus are difficult to tell apart; most species are all black, or primarily black with some yellow or white pubescence. Some differ only in subtle morphological features, such as details of the male genitalia. Males of some species differ confusingly from the females, being covered in greenish yellow fur. The confusion of species arises particularly in the common names; in India, for example, the common name for any all black species of Xylocopa is bhanvra (or bhomora ভোমোৰা in Assamese), and reports and sightings of bhanvra or bhomora are commonly misattributed to a European species, Xylocopa violacea; however, this species is found only in the northern regions of Jammu and Kashmir and Punjab, and most reports of bhanvra, especially elsewhere in India, refer to any of roughly 15 other common black Xylocopa species in the region, such as X. nasalis, X. tenuiscapa, or X. tranquebarorum. Non professionals commonly confuse carpenter bees with bumblebees; the simplest rule of thumb for telling them apart is that most carpenter bees have a shiny abdomen, whereas bumblebee abdomens are completely covered with dense hair. Males of some species of carpenter bees have a white or yellow face, unlike bumblebees, while females lack the bare corbicula of bumblebees; the hind leg is entirely hairy. The wing venation is characteristic; the marginal cell in the front wing is narrow and elongated, and its apex bends away from the costa. The front wing has small stigma. When closed, the bee's short mandibles conceal the labrum. The clypeus is flat.
Экологиялық маңызы
Бірнеше түрде аналықтары өз қыздарымен немесе әпкелерімен бірге өмір сүреді, нәтижесінде шағын әлеуметтік топ құрылады. Олар ұядағы жасушалар арасында бөліп тұру үшін ағаш қиыршықтарын пайдаланады. Кейбір түрлері ағаштан жасалған қоныстарда тесіктер қазады. Туннельдер жер бетіне жақын орналасқандықтан, құрылымдық зақым көбінесе шағын немесе беткі болады. Дегенмен, ағаш араларының ұялары тоқылдақтарға тартымды, олар араларды немесе дернәсілдерді жеу үшін ағашқа бұрғылап, қосымша зақым келтіруі мүмкін. Ағаш араларының аузы қысқа, олар кейбір ашық немесе беткі гүлдердің маңызды тозаңдаушылары болып табылады; кейбіреулері үшін тіпті міндетті тозаңдаушылар, мысалы, майпап (Passiflora incarnata) және Orphium, оларды басқа жәндіктер тозаңдатпайды. Олар сондай-ақ әртүрлі қақпақтары бар гүлдердің, мысалы, Salvia түрлерінің және Fabaceae отбасының кейбір өкілдерінің маңызды тозаңдаушылары болып табылады. Алайда, көптеген ағаш аралары гүлдің шетін тіліп, терең тостағаншасы бар гүлдерден нектарды "ұрлайды". Xylocopa virginica – осындай нектар ұрлау әрекетіне бейім түрлердің бір мысалы. Ұзын тілшесінің қысқа болуына байланысты, аралар ұзын түтікшелі гүлдердің нектарына жете алмайды; олар тозаңдықпен жанаспайды және тозаңдау процесіне қатыспайды. Кейбір өсімдіктерде бұл жеміс пен тұқымның өндірілуін азайтады, ал басқалары нектар ұрлаудан қорғану механизмдерін дамытқан. Бірақ, түтікшелі гүлдерден тозаң іздеген кезде, егер тозаңдықтар мен аналық тозаң қабылдағыштары бірге ашылса, сол ағаш араларының түрі тозаңдауды жүзеге асыруы мүмкін. Көптеген Еуропалық ағаш араларының бірінші метасомалық сегментінің ішкі жағында акаринарий деп аталатын арнайы қуыс бар, онда белгілі бір кенелер (Dinogamasus түрлері) симбионттар ретінде мекендейді. Бұл қатынастың нақты мәні толыққанды түсініксіз, бірақ басқа араларда олар пайдалы, ұядағы саңырауқұлақтармен немесе басқа зиянды кенелермен қоректенеді.
In several species, the females live alongside their own daughters or sisters, creating a small social group. They use wood bits to form partitions between the cells in the nest. A few species bore holes in wood dwellings. Since the tunnels are near the surface, structural damage is generally minor or superficial. However, carpenter bee nests are attractive to woodpeckers, which may do further damage by drilling into the wood to feed on the bees or larvae. Carpenter bees have short mouthparts and are important pollinators on some open faced or shallow flowers; for some they even are obligate pollinators, for example the maypop (Passiflora incarnata) and Orphium, which are not pollinated by any other insects. They also are important pollinators of flowers with various forms of lids, such as Salvia species and some members of the Fabaceae. However many carpenter bees "rob" nectar by slitting the sides of flowers with deep corollae. Xylocopa virginica is one example of a species with such nectar robbing behavior. With their short labia the bees cannot reach the nectar without piercing the long tubed flowers; they miss contact with the anthers and perform no pollination. In some plants, this reduces fruit and seed production, while others have developed defence mechanisms against nectar robbing. When foraging for pollen from some species with tubular flowers however, the same species of carpenter bees still achieve pollination, if the anthers and stigmata are exposed together. Many Old World carpenter bees have a special pouch like structure on the inside of their first metasomal tergite called the acarinarium where certain mites (Dinogamasus species) reside as commensals. The exact nature of the relationship is not fully understood, though in other bees that carry mites, they are beneficial, feeding either on fungi in the nest, or on other harmful mites.
Мінез-құлық
Жасырған бал аралары дәстүрлі түрде жалғыз өмір сүретін бал аралары саналады, бірақ кейбір түрлері анасы мен қызы бірге тұратын қарапайым әлеуметтік ұялар құрады. Мұндай әлеуметтік ұя салудың мысалдарын Xylocopa sulcatipes және Xylocopa nasalis түрлерінде кездестіруге болады. Аналықтары бірге тұрғанда, кейде олардың арасында еңбек бөлінісі пайда болады. Мұндай ұя салуда бірнеше аналық бал арасы бірлесіп азық іздеп, ұя салады, немесе бір аналық азық іздеп, ұя салады, ал қалғандары күзетшілікпен айналысады. Жасырған бал аралары ағашқа зиян келтіретін жәндіктер болып табылады және егер жұққан жері бірнеше жыл бойы анықталмаса, ағашқа айтарлықтай зиян тигізеді. Жасырған бал араларында екі өте ерекше жұптасу жүйесі кең таралған сияқты, және көбінесе оны кез келген түрдің аталықтарын қарастыру арқылы анықтауға болады. Аталықтарының көзі үлкен түрлерінде жұптасу жүйесімен сипатталады, онда аталықтар әйелдерді іздеу үшін патрульдеу немесе әйелдердің өтуін күтіп, олардың артынан қуады. Басқа жұптасу жүйесінде аталықтардың басы өте кішкентай, бірақ мезосомадағы үлкен, гипертрофияланған бездік резервуарлары аталықтың ұшуы немесе көтерілуі кезінде ауа ағынына феромондарды бөліп шығарады. Феромон аталықтың бар екенін әйелдерге хабарлайды. Аталық бал араларын көбінесе ұялардың жанында қалықтап жүргенін көруге болады және олар жақын жердегі жануарларға жақындасады. Дегенмен, аталықтары зиянсыз, себебі оларда шаншық жоқ. Аналық жасырған бал аралары шаншып алуға қабілетті, бірақ олар жайлы мінезді және қолға ұсталғанда немесе басқаша тікелей ынталандырылмаса, сирек шағады. Басқа тікелей жыртқыштардан бөлек, аралардың паразиттік түрлері (мысалы, Xenox) ара ұясының кіреберісіне жұмыртқа салады және шырыштар ара личинкаларымен қоректенеді.
Carpenter bees are traditionally considered solitary bees, though some species have simple social nests in which mothers and daughters may cohabit. Examples of this type of social nesting can be seen in the species Xylocopa sulcatipes and Xylocopa nasalis. When females cohabit, a division of labor between them occurs sometimes. In this type of nesting, multiple females either share in the foraging and nest laying, or one female does all the foraging and nest laying, while the other females guard. Carpenter bees can be timber pests, and cause substantial damage to wood if infestations go undetected for several years. Two very different mating systems appear to be common in carpenter bees, and often this can be determined simply by examining specimens of the males of any given species. Species in which the males have large eyes are characterized by a mating system where the males either search for females by patrolling, or by hovering and waiting for passing females, which they then pursue. In the other mating system, the males often have very small heads, but a large, hypertrophied glandular reservoir in the mesosoma releases pheromones into the airstream behind the male while it flies or hovers. The pheromone advertises the presence of the male to females. Male bees often are seen hovering near nests and will approach nearby animals. However, males are harmless, since they do not have a stinger. Female carpenter bees are capable of stinging, but they are docile and rarely sting unless caught in the hand or otherwise directly provoked. Apart from outright predators, parasitoidal species of bee flies (e. g. Xenox) lay eggs in the entrance to the bee’s nest and the fly maggots live off the bee larvae.