Кіріспе

Дөңгелек құрттар туысы

Аскаридтер – паразиттік құрттардың нематодтық туысы, "кіші ішек дөңгелек құрттары" деп белгілі, бұл паразиттік құрттардың бір түрі. Ascaris lumbricoides түрі адамдарға әсер етеді және аскариаз ауруын қоздырады. Ascaris suum түрі көбінесе шошқаларды жұқтырады. Басқа аскаридтер түрлері басқа жануарларды жұқтырады, мысалы, Parascaris equorum – жылқының дөңгелек құрты, ал Toxocara және Toxascaris – иттер мен мысықтарды жұқтырады. Олардың жұмыртқалары нәжіс пен топыраққа түседі. Жұмыртқалары бар өсімдіктерді жеген кез келген организм жұқтыруға шалдығады. A. lumbricoides – ең ірі ішек дөңгелек құрты және бүкіл әлемде адамдар арасында ең көп кездесетін гельминт инфекциясы. Жұқтыру тамақтану жағдайын нашарлатуға, танымдық процестерге әсер етуге, личинка сатысындағы тіндерде гранулома сияқты реакцияларды тудыруға және ішектің бітелуіне алып келуі мүмкін, бұл өлімге соқтыруы мүмкін.

Қорғаныс механизмі

Паразиттік қорғаныс стратегиясының бір бөлігі ретінде Ascaris дөңгелек құрттары ас қорыту және иммундық жүйеге қатысты жануарлардың протеаздарын – пепсин, трипсин, химотрипсин/эластаза, катепсин және металлокарбоксипептидазаларды (MCP) бағыттап, тежегіштердің бірнешеуін шығарады. Ascaris түрлері Ascaris карбоксипептидаза тежегіші (ACI) деп аталатын ферментті бөліп, MCP-ларды тежейді. Бұл фермент MCP-ның белсенді ортасына байланысып, жануардың MCP-сының оның өзінің ақуыздарын ыдыратуын тоқтатады. Сол сияқты, олар Ascaris Trypsin Inhibitor (pdb 1ATA) ақуызын бөліп, трипсиннің әрекетін де тежейді.

Тарих

Аскаристің адамдарда кемінде бірнеше мың жылдан бері кездесетініне палеофекалиядан және мумияланған адамдардың ішектерінен табылған аскарид жұмыртқалары куә. А. lumbricoides бастапқыда Lumbricus teres деп аталған және 1683 жылы Эдвард Тайсон оны толық сипаттаған. Аскарис туысы алғаш рет 1758 жылы Карл Линней тарапынан Аscaris lumbricoides түрі ретінде сипатталған. Морфологиялық жағынан ұқсас Ascaris suum 1782 жылы Иоганн Август Эфраим Гойзе шошқалардан сипаттаған.