Кіріспе

Трихинелланың (Trichinella spp.) инвазиясына байланысты паразиттік ауру – трихинеллез. Бұл ауру көбінесе трихинелла цисталары бар жартылай пісірілген етті жеу арқылы таралады. Трихинелланың бірнеше түрі ауруды қоздыруы мүмкін, ең көп таралғаны – T. spiralis. Инфекция әдетте альбендазол немесе мебендазол сияқты антипаразиттік препараттармен емделеді. Емделмеген жағдайда симптомдар көбінесе үш ай ішінде өтеді. Инфекциядан қаза болу қаупі төмен.

Белгілері мен симптомдары

Трихинеллез инфекцияларының көп бөлігі жеңіл немесе ешқандай белгілерсіз және салдарысыз өтеді. Инфекцияның екі негізгі фазасы бар: энтеральді (ішекке әсер ететін) және парентеральді (ішектен тыс). Симптомдар фазаға, Trichinella түріне, жұтылған энсистелген дернәсілдердің санына, жасқа, жынысқа және ағзаның иммунитетіне байланысты өзгеріп отырады.

Парентеральды фаза

Ішектен шыққан личинкалардың қозғалысынан туындаған симптомдардың ауырлығы личинкалардың санына байланысты. Личинкалар тіндер мен қан тамырлары арқылы қозғалғанда, организмнің қабыну реакциясы салдарынан ісіну, бұлшықет ауруы, қызба және әлсіздік пайда болады. Трихиноздың ерекше белгісі – көздің айналасындағы ісіну, периорбитальді ісік, ол васкулит салдарынан туындауы мүмкін. Шегіршік тәрізді қан кетулер тырнақтарда да жиі кездесетін симптом. Өте сирек жағдайларда, личинкалар миға еніп, орталық нерв жүйесін (ОНЖ) зақымдағанда (трихиноздың 10-24% жағдайында кездеседі) ауыр неврологиялық бұзылыстарға (мысалы, атаксия немесе тыныс алу парализі) әкелуі мүмкін. Бұл жағдай ми тамырларының синустық тромбозының өте сирек түрі болып табылады (есейгендер арасында жылына миллионға үш-төрт рет кездеседі). Трихиноз инфекцияның ауырлығына қарай өлімге алып келуі мүмкін; инфекциядан кейін 4-6 апта ішінде өлім жағдайы тіркелуі мүмкін.

Себеп

Классикалық агент – T. spiralis (әлемнің көптеген етқоректі және барлық жеміс-жидек жейтін жануарларында, үй және жабайы жануарларда кездеседі), бірақ қазір Trichinella-ның негізінен жабайы өсетін жеті түрі де мойындалған:

Түрлері мен сипаттамалары

T. spiralis шошқаларға ең көп бейімделген, адамдар үшін ең қауіпті және дүние жүзінде кең таралған. T. britovi адамдарға жұқтыратын екінші ең көп таралған түр; ол Еуропа, Азия және Солтүстік және Батыс Африканың барлық аймақтарында кездеседі, көбінесе жабайы етқоректілерде, крокодилдерде, құстарда, жабайы шошқаларда және үй жануарларында таралған. T. murrelli де адамдарды жұқтырады, әсіресе қара аю еті арқылы; ол Солтүстік Америкадағы жабайы етқоректілер арасында таралған. Мұзға жоғары төзімділігі бар T. nativa Арктика және субарктикалық аймақтарда кездеседі; оның резервуарлық жануарларына ақ аюлар, арктикалық түлкілер, морждар және басқа да жабайы аңдар жатады. Шығыс Африканың жыртқыштары мен өлік жеушілерінде табылған T. nelsoni адамдарда бірнеше жағдайға себепкер болғаны анықталды. T. papuae сүтқоректілер мен жорғалаушыларды, соның ішінде крокодилдерді, адамдарды, жабайы және үй шошқаларын жұқтырады; Папуа-Жаңа Гвинея және Таиландта таралған бұл түр де капсуласыз. T. pseudospiralis құстар мен сүтқоректілерді жұқтырады және адамдарда жұқтыру деректері бар; бұл капсулаланбаған түр. T. zimbabwensis сүтқоректілерді, және мүмкін, адамдарды жұқтыруы мүмкін; бұл капсуласыз түр Африкадағы крокодилдерде анықталған. Личинкалар содан кейін жіңішке ішекке көшіп, ішек қабығына еніп, ересекке айналу үшін төрт рет ауысады.

Диагностика

Трихинеллез диагнозы науқастың тарихы, клиникалық белгілері және зертханалық тексерулердің қосындысы арқылы расталады.

Тәжірибелік әсері

Науастың шикі, жұқтырылған етке қатысы бар-жоғын анықтау үшін эпидемиологиялық зерттеу жүргізілуі мүмкін. Көбінесе инфекция ластанған етті үйде дайындау кезінде пайда болады, мұндай жағдайда инфекцияны анықтау үшін еттің микроскопиялық тексеруі қолданылуы мүмкін. Жұқтыру көзін анықтау үшін зертханада расталған жұқтырылған жануардан тікелей байланыс болуы міндетті емес. Жанама байланыс критерийлері зертханада расталған жұқтырылған жануардан алынған өнімдерді тұтынуды немесе зертханада расталған жұқтырылған адаммен ортақ байланысты қамтиды.

Клиникалық диагноз

Трихиноздың клиникалық көрінісіндегі жалпы симптомдар инфекцияны көрсетуі мүмкін. Бұл симптомдарға көздің ісінуі, ұсақ қан құйылулар, арнайы емес гастроэнтерит және бұлшықет ауыруы жатады.

Білім беру және оқыту

Халықты шикі және жартылай пісірілген ет, әсіресе шошқа етін жеудің зияны туралы хабардар ету инфекцияға шағу деңгейін төмендетуге көмектеседі. Аңшылар да қауіпті топқа жатады, себебі олар жабайы жануарлармен, оның ішінде аюмен тікелей байланыста болады және оларды жейді. Сондықтан, Нью-Йорк штаты сияқты көптеген штаттар аң аулауға лицензия алу үшін мұндай мәселелер бойынша курсты бітіруді міндетті етеді.

Етті тексеру

Жеке өлекселерді және мал басын бақылау үшін сынақ әдістері қолжетімді. Жеке өлекселерді тексеру үшін әдетте жасанды қорыту әдісі қолданылады, ал мал басын бақылау үшін спецификалық антиденелерді тексеру әдетте қолданылады. Дегенмен, шошқа етінің белгілі бір бөлігінде температураның біркелкілігіне әсер ететін сүйектері болуы мүмкін болғандықтан, ішкі температураның өзгеруіне қателік шегін қою орынды. Сонымен қатар, ас үй термометрлерінің өлшеу қателігін ескеру қажет. Шошқа етін қауіпсіздік үшін төменде көрсетілгеннен гөрі әлдеқайда ұзақ және жоғары біркелкі ішкі температурада пісіруге болады. Ішкі температура Ішкі температура Ең төменгі уақыт (°F) (°C) (минуттар) 120 49 1260 122 50.0 570 124 51.1 270 126 52.2 120 128 53.4 60 130 54.5 30 132 55.6 15 134 56.7 6 136 57.8 3 138 58.9 2 140 60.0 1 142 61.1 1 144 62.2 Дайын.

Дегенмен, бақыланатын коммерциялық тамақ өңдеу жағдайларында, USDA кейбір осы әдістерді тиімді деп санайды. USDA Жануарлар мен өсімдіктерді тексеру қызметі (APHIS) шетелден шошқа импорттау ережелеріне жауапты. Шетелдік шыққан ет және ет өнімдері, шошқа бөлімі шошқа етін қамтиды (пісірілген, тұздалған және кептірілген, сондай-ақ жаңа). APHIS Ұлттық трихинея сертификаттау бағдарламасын жасады; бұл АҚШ-тың шошқа өндірушілері үшін "шошқаларды күту тәжірибесін құжаттамамен қамтамасыз ететін" және шошқаларда трихинелланың таралуын азайтуға бағытталған ерікті "өнімді жинау алдындағы" бағдарлама. CDC мәліметінше, АҚШ-тағы шошқалардың 0,013% трихинелламен зарапталған. Бұл препараттар жаңадан туған дернәсілдердің дамуын тоқтатады, бірақ жүкті әйелдерге немесе екі жасқа дейінгі балаларға беруге болмайды.

Екінші реттік өңдеу

Инфекциядан кейін, личинкалардың қозғалысына байланысты бұлшықет ауруын басу үшін преднизон сияқты стероидтар қолданылуы мүмкін.

Вакциналарды зерттеу

Трихинеллаға қарсы вакцина жасауға тырысқан зерттеушілер "күлтегінен алынған экстракттарды, секреторлық антигенді, ДНК-ны немесе рекомбинантты антигендік ақуызды" қолдануға тырысты. Тағы бір зерттеуде ауыздық вакцина алу үшін бірінші сатыдағы личинкалардың экстракттары мен секреторлық өнімдері пайдаланылды. Асқазан қышқылы антигендерді жұқа ішекке жеткенше ерітіп жібермеу үшін ғалымдар антигендерді микрокапсулаларға қаптады. Бұл вакцина CD4+ жасушаларының деңгейін айтарлықтай арттырды, сондай-ақ антигенге қатысты IgGq және IgA сарысу деңгейін арттырды, нәтижесінде тышқандардың жұқа ішегіндегі ересек құрттардың орташа саны статистикалық тұрғыдан мағыналы түрде азайды. Бұл тәсілдің маңыздылығы мынада: егер жұқа ішектегі ақ қан жасушалары трихинелла антигендерімен (вакцинация арқылы) танысса, адам жұқтырған кезде иммундық жүйе құрттарды жұқа ішектен жеткілікті деңгейде тез шығарып, аналық құрттардың личинкаларын шығаруына жол бермейді. Егешқұйрықтарда сынаған ДНК вакцинасы "T. spiralis инфекциясына жауап ретінде BALB/c егешқұйрықтарында бұлшық еттегі личинкалардың жүктемесін 29%-ға төмендетті".

Эпидемиология

Шамамен 11 миллион адам трихинелламен зарапқан; Т. spiralis осы инфекциялардың көп бөлігіне жауапты түр. Бұрын инфекция өте кең таралған, бірақ қазір дамыған елдерде бұл ауру сирек кездеседі, алайда 2015 жылы екі мәлімделген жағдай тіркелді. Бірінші жағдайда Италияның Лигурия аймағында Жаңа жылды тойлау кезінде 40-қа жуық адам зарапқысы шалдықты. Франциядағы екінші жағдай Корсикадан әкелінген шошқа етінен жасалған шұжықтарды шикі жеумен байланысты болды, нәтижесінде барлығы 14 адам зардап шекті. АҚШ-та трихинеллездің таралуы соңғы ғасырда күрт төмендеді, 20 ғасырдың ортасында жылына шамамен 400 жағдай тіркелсе, 2008-2010 жылдары жылына орташа есеппен 20 жағдайға дейін азайды. Қытай жыл сайын шамамен 10 000 жағдайды тіркеп, ең көп жағдай тіркелген ел болып табылады.

Қайта пайда болу

Үй шошқаларынан қоздырғыштың жоғалуы заңнаманы жеңілдетуге және ветеринариялық қоғамдық денсаулық сақтау жүйелерінің бақылау шараларын азайтуға алып келді. Трихиноз жақында қайта пайда болатын зооноз ретінде қарастырылуда, оған ет өнімдерінің таралу аймағының кеңеюі, саяси өзгерістер, климаттың өзгеруі және табиғи ортада жұқтырудың күшеюі себеп болуда. Маңызды әлеуметтік-саяси өзгерістер шошқаларда және, салдарынан, адамдарда трихинелла инфекциясының қайта өршуіне қолайлы жағдайлар тудыруы мүмкін. Мысалы, Румынияда "1990 жылдары әлеуметтік және саяси құрылымдардың құлауы" трихиноздың аурушаңдығының өсуіне әкелді.

Тарих

1835 жылы трихинеллездің паразиттерден туындайтыны белгілі болған, бірақ сол кезде инфекцияның қалай жұғатыны түсініксіз болды. Он жыл өткен соң американ ғалымы Джозеф Лейди нашар пісірілген еттің паразиттерді тарататын негізгі көзі екенін анықтады, ал тағы екі он жылдан кейін бұл болжам ғылыми қауымда толыққанды қабылданып алынды.

Паразиттер

Т. spiralis-тің алғашқы байқалуы мен анықталуына байланысты жағдайлар деректердің жетіспеуіне байланысты даулы. 1835 жылы Джеймс Пейджет, бірінші курс медицина студенті, Лондонның Сент-Бартоломей ауруханасында мәйітте жасалған операция кезінде Т. spiralis-тің дернәсіл түрін алғаш рет байқады. Пейджет бұлшық етіндегі ақ дақтарға, "құмды диафрагма" деп сипатталған көрініске ерекше қызығушылық танытты. Пейджет осыны бірінші болып байқап, жазып алғанмен, паразиттің атын оның профессоры Ричард Оуэн қойды және оның есебінде жариялады. Қазір Ричард Оуэнге Т. spiralis дернәсілін ашқандық есімдерін тигізеді.

Өмір циклі

1850 және 1870 жылдар аралығында неміс ғалымдары Рудольф Вирхов, Рудольф Лёккарт және Фридрих Альберт фон Зенкер жүргізген, жұқтырған етті итке беріп, содан кейін оның қаруын ашумен аяқталған тәжірибелер Трихинелланың тіршілік циклын ашуға себеп болды. Осы тәжірибелердің нәтижесінде Вирхов T. spiralis-тің дамуы мен жұқтыру қабілетін сипаттауға қол жеткізді.

Зерттеу

1958 жылы Будапешт қаласында Трихинеллез жөніндегі халықаралық комиссия (ICT) құрылды. Комиссияның мақсаты – адамдар мен жануарлардағы трихинеллездің эпидемиологиясы, биологиясы, патофизиологиясы, иммунологиясы және клиникалық көріністері туралы ақпарат алмасу. Алдын алу – басты міндет. ИКТ құрылғаннан бері оның мүшелері (46 елден 110-нан астам сарапшы) төрт жыл сайын өткізілетін Трихинеллез жөніндегі халықаралық конференцияларда жиналып, бірлесіп жұмыс істеп келеді.