Қытай алхимиясы: мәңгі өмірді іздеу және рухани тазарту жолы
Chinese alchemy
Қытай алхимиясы – өмірді ұзарту, денсаулықты жақсартуға бағытталған ежелгі тәжірибе. Wuxing, Qigong, алхимилік дәрілер қолданылады. Таомен үйлесімділік!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі қытай алхимиясына қатысты көзқарас
Ancient Chinese approach to alchemy
Қытай алхимиясы – тарихи қытайлық алхимияға қатысты көзқарас, жалған ғылым. "Кантонг ци" сияқты түпнұсқа мәтіндерге сәйкес, дене – өзгерістің бес элементі немесе Усинге жиынтықталған космологиялық процестердің орталығы ретінде түсініледі. Оларды бақылау және жетілдіру практикантты Таомен үйлесімділікке және гармонияға жеткізеді. Сондықтан, Қытайдағы дәстүрлі көзқарас бойынша, алхимия негізінен ұзақ өмір сүруге, жанның, сананың және дененің тазаруына бағытталған, Цигун және Усинхекидао практикасы арқылы денсаулық, ұзақ өмір және даналықты қамтамасыз етеді. Әрқайсысы әртүрлі мақсаттарға ие болған, бірақ көбінесе өлместікке қатысты әртүрлі қоспалар – алхимиялық дәрілер немесе эликсирлер қолданылып, тұтынылған. Пао-цзи (炮制; Пао-чи) немесе өңдеу (қытайлық фармакологиясы) дәстүрлі қытай медицинасында қолданылады, мысалы, бал немесе шараппен қуыру, сынап, қорғасын және мырыш сияқты улы металдармен пісіру. Даоизмнің екі ерекше бөлігі болды: классикалық Даоцзя (道家 Тао чиа), ол мистикалық және негізінен Лаоцзи мен Чжуанцзиден бастау алды, және Даоцзяо (道教 Тао чиао), Даоизмнің танымал, сиқырлы және алхимиялық жағы. Жалпы, классикалық Даоцзя қатаң болды, ал Даоцзяо көбінесе қарапайым халық арасында кең таралды. Қытай алхимиясын Батысқа Обед Саймон Джонсон әкелді.
Chinese alchemy is a historical Chinese approach to alchemy, a pseudoscience. According to original texts such as the Cantong qi, the body is understood as the focus of cosmological processes summarized in the five agents of change, or Wuxing, the observation and cultivation of which leads the practitioner into alignment and harmony with the Tao. Therefore, the traditional view in China is that alchemy focuses mainly on longevity and the purification of one's spirit, mind and body, providing, health, longevity and wisdom, through the practice of Qigong and wuxingheqidao. The consumption and use of various concoctions known as alchemical medicines or elixirs, each of which having different purposes but largely were concerned with immortality. Pao zhi (炮制; Pao chi) or Processing (Chinese materia medica) is used in Traditional Chinese Medicine, such as honey or wine frying and roasting with toxic metals such as mercury, lead, and arsenic. Daoism had two distinct parts, the classical Daojia (道家 Tao chia), which was mystical and stemmed primarily from Laozi and Zhuangzi, and the more popular Daojiao (道教 Tao chiao), which was the popular, magical and alchemical side of Daoism. In general, classical Daojia was more austere, whereas Daojiao was more practiced by the general populace. Chinese alchemy was introduced to the West by Obed Simon Johnson.
Процесс және мақсат
Алхимиктер металдарды алтынға айналдырып, «жалған» немесе синтетикалық алтынды джиндан (金丹) деп аталатын дайын таблетка түрінде қабылдаса, өлмейтін өмірге қол жеткізеді деп сенген. Настоящий алтынға қарағанда жалған алтынның артықшылығы бар деген ой туды, себебі алхимиктер түрлі заттардың үйлесімін (және осы заттардың қыздыру немесе күйдіру арқылы өзгеруін) соңғы өнімге рухани құндылық береді, ол табиғи алтынмен салыстырғанда жоғары мәнге ие деп есептеген. Оның қызыл түсінің маңызы және оны тазартудың қиындығы алхимиктерге өлместік іздестіруімен байланысын көрсетті. Бұл түс символикалық мағынасы жағынан да маңызды болды, қытай мәдениетінде қызыл түс – күн, от, патшалық және энергияны бейнелейтін түстің шыңы деп саналды. Бірақ, бастауы нақты белгісіз болғанына қарамастан, қытай алхимиясы мен даосизм дәстүрінің идеялары мен практикаларында үлкен ұқсастықтар бар, сондықтан Лаоцзы мен Чжан Даолин осы дәстүрдің негізін қалаушылары деп қорытынды жасауға болады. Рэдклифф өзінің мақаласында Чжанның императорға қызмет етуден бас тартып, тауларда уақыт өткізгенін айтады. Осы кезде ол Лаоцзымен кездесіп, бірге (немесе жасауға тырысып) Өмір эликсирін жасады (Рэдклифф, 2001), осы эликсирді жасауға қажет теорияны құрды. Осы оқиға Қытай алхимиясы дәстүрінің бастауы болды, ал оның мақсаты – өлместікке жету еді. Қытай алхимиясының тарихта ашық талқыланған алғашқы дәлелдерінің бірі Циньнің бірінші императоры тұсында Хуан Куанның (б.з.д. 73-49 жж.) айтуынша, табиғаттың формаларын өзгерту және оларды ішке қабылдау оларды ішкен адамға өлместік сыйлайды. Хуан Куаннан бұрын алхимияның мақсаты – қарапайым металдарды алтынға айналдыру болды. Алхимияның пайда болуына қатысты зерттеулердегі қайшылықтарды Купер де көрсетеді, ол алхимияның «б.з.д. 144 жылға дейін гүлденгенін, себебі сол кезде император жалған алтын жасағандарды жазалау туралы жарлық шығарды» деп мәлімдейді. Олардың бірін-бірі алмастыруға болатынына сенеді, әрқайсысы басқа элементке айналуға қабілетті. Бұл ұғым маңызды, себебі сыртқы алхимияға сенім табиғи элементтердің басқа элементтерге өзгеруіне сенуді талап етеді. Элементтердің циклдық тепе-теңдігі инь-янның екі қарама-қарсылығымен байланысты, сондықтан ол жиі кездеседі.
By refining bases into gold and ingesting the "fake" or synthetic gold as a prepared pill, or jindan (金丹), alchemists believed that immortal life would be delivered. The idea that fake gold was superior to real gold arose because the alchemists believed the combination of a variety of substances (and the transformation of these substances through roasting or burning) gave the final substance a spiritual value, possessing a superior essence when compared to natural gold. The significance of its red colour and difficulty with which it was refined implied to alchemists its connection with the search for immortality. The colour was significant to symbolic belief as well, red being considered in Chinese culture to be the "zenith of the colour representing the sun, fire, royalty and energy." However, despite the uncertain origins, there are enough similarities in the ideas of practices of Chinese alchemy and the Daoist tradition so that one can conclude that Laozi and Zhang Daoling are the creators of this tradition. In her article, Radcliffe tells that Zhang rejected serving the Emperor and retreated to live in the mountains. At this time, he met Laozi and together they created (or attempted to create) the Elixir of Life (Radcliffe, 2001), by creating the theory that would be used in order to achieve the making of such an elixir. This is the starting point to the Chinese tradition of alchemy, whose purpose was to achieve immortality. One of the first evidence of Chinese alchemy being openly discussed in history is during the Qin's First Emperor's period when Huan Kuan (73 49 BC) states how modifying forms of nature and ingesting them will bring immortality to the person who drinks them. Before Huan Kuan, the idea of alchemy was to turn base metals into gold. Conflicting research on the origins of alchemy are further demonstrated by Cooper, who claims that alchemy "flourished well before 144 BCE, for at that date the Emperor issued an edict which ordered public execution for anyone found making counterfeit gold". These were commonly thought to be interchangeable with one another; each were capable of becoming another element. The concept is integral, as the belief in outer alchemy necessitates the belief in natural elements being able to change into others. The cyclical balance of the elements relates to the binary opposition of yin yang, and so it appears quite frequently.
Сыртқы және ішкі алхимия
Қытай алхимиясы екі түрлі тәжірибелік әдіске бөлінеді: вайдан, яғни "сыртқы алхимия", және нейдан, яғни "ішкі алхимия". Осы әдістерді толыққанды сипаттау үшін доктринаға жүгінуге болады. Қытай алхимиясының көптеген деректері "Даоцзан" деп аталатын "Таоистік каноннан" табылады.
Chinese alchemy can be divided into two methods of practice, waidan or "external alchemy" and neidan or "internal alchemy". Doctrine can be accessed to describe these methods in greater detail; the majority of Chinese alchemical sources can be found in the Daozang, the "Taoist Canon".
Сыртқы алхимия (Уэйдан)
Ваидан мағынасы ваи (сыртқы, сырт) және дан сөздерінен туындайды, дан алхимилік операцияларды, мысалы, қызыл күміс, сары күміс және басқа заттардан жасалған химиялық эликсирлерді дайындауды білдіреді. Бұл заттар көбінесе сынап, күкірт, қорғасын және мырыш, сондай-ақ қытайлық дәрі-дәрмек және дәстүрлі қытай медицинасында қолданылатын жануарлар мен өсімдіктер өнімдерін қамтиды. Ваидан – бұл организмнен тыс табиғатта кездесетін шөптер немесе химиялық заттардан эликсир жасау процесімен байланысты тәжірибелер. Бұл процеске эзотерикалық ауызша нұсқаулар, зертхана құру, өндіріс процесінде қолданылатын арнайы отты жағу және сақтау, алхимиктің сақтану және тазару ережелерін сақтауы, сондай-ақ өзін және ритуалдық кеңістікті қорғау үшін рәсімдер орындау сияқты әртүрлі амалдар кіреді. Ваиданға белгілі бір тағамдарды ұсыну немесе тыйым салу арқылы белгіленген диеталық режим де жатады. Дәрі-дәрмектер мен эликсирлерді дайындау сыртқы тәжірибе немесе ваидан деп аталады, себебі бұл тәжірибелер денеден тыс орындалады және олар денеде физикалық өзгерістерді тудыратын дәрі-дәрмектерді, шөптерді және таблеткаларды қабылдау арқылы тексерілгенге дейін, жаннан бөлек жүзеге асырылады.
The meaning of waidan derives from wai (outside, exterior) and dan referring to alchemical operations, such as the preparation of chemical elixirs, made from cinnabar, realgar, and other substances generally involving mercury, sulfur, lead, and arsenic or else the animal and botanical products which are found in Chinese herbology and Traditional Chinese medicine. Waidan refers to practices relating to the process of making an elixir often containing herbal or chemical substances found outside of the body. This process involves esoteric oral instructions, building a laboratory, kindling and sustaining the special fires used in the production process, rules of seclusion and purification for the alchemist to follow, and various practices including the performance of ceremonies to protect the self and the ritual area. Waidan can also include following a dietary regimen which prescribes or proscribes certain foods. Preparing medicines and elixirs can be referred to as outer practices or waidan as these practices occur outside of the body until they are verified by the ingestion of medicines, herbs, and pills to bring about physical changes within the body, separate to the soul.
Қатысқан тәуекелдер
Бұл қоспаларды қабылдағанда, олар әрқашан күтілген нәтижеге әкелмейтін. Көптеген адамдар белгілі бір эликсирлерді ішкеннен кейін қайтыс болды немесе психологиялық қиындықтарға тап болды. Дегенмен, өмірден қол үзгенің өзі, кейінгі өмірдің үмітімен салыстырғанда, аса үлкен тәуекел болып көрінбеген болуы мүмкін. Бұл эликсирлер өлімге себеп боларлық немесе қауіпті болғанымен, кейбір адамдар олар қолданатын кейбір заттардың өлімге әкелетінін білмейтін деген пікірлер де бар. Өмір сүрудің әртүрлі деңгейлері болды, сондықтан тәжірибелі алхимик қайтыс болса, оның өлместік деңгейі оның денесінің жағдайымен анықталатын. Денесі тәтті иіс білдірсе, ол эфемерлі жағдайда өлместікке қол жеткізген деп есептелген. Сол сияқты, егер денесі жоғалып, тек киімдері ғана қалса, мысалы, аңыз бойынша Ге Хонгтың (Ко Хун) өлімінде болғандай, бұл мәйіттен азат болған өлмейтіндер (shih chieh hsien) деп аталатын өлместіктің тағы бір түрі саналды. Күшті арттыратыны белгілі болғандықтан аспаржа қолданылған; қартаюды тежеуге көмектесетін зәйтүн; ал қарағай 300-ден астам түрлі қолданысқа ие. Алхимия өнерінде білімді жанұяда өскен ол, император Хан Ву Тидің әйелдерінің бірінен алхимияны оқып, қоғамның жоғарғы топтарына қол жеткізді. Фанг сынапты күміске айналдыру әдісін тапқан деп есептеледі. Ол, мүмкін, кеннен күміс алудың химиялық әдісін қолданған, онда қайнатылған сынаптан таза күміс қалдықтары қалдырылады. Фангтың күйеуі Чэн Вэй (; қараңыз: 程偉). Фангтың өмірі туралы мәліметтерді жазушы және алхимик Ге Хонг жазған. Тағы бір әйел алхимик, У-Шуның ғылыми жазбаларына сәйкес, "сары және ақ [алхимия] өнерін меңгерген, сондай-ақ көптеген басқа күшті, құпия және түсініксіз түрлендірулер жасаған". Тай Хсуан Ну, Сун Пу Э (12 ғасыр) және Шен Ю Хсю (15 ғасыр).
When ingested, these compounds did not always result in the desired outcome. Many individuals died or had psychological difficulties after taking certain elixirs. However, the loss of life may not have seemed a large risk, when compared with the promise of the afterlife. Although these elixirs were lethal or dangerous, there is some contention that these individuals were not ignorant of the fatality of some of the materials they were ingesting. There were certain grades of immortality, so if the practiced alchemist died, the level of immortality they achieved was determined by their corpse. If their corpse was sweet smelling, it was said that they had achieved immortality in an ephemeral state. Likewise, if their corpse disappeared, leaving behind only the clothes, such as in the death of the adept Ge Hong (Ko Hung) according to the legend, this was another form of immortality known as shih chieh hsien (corpse free immortals). Asparagus, which was used because it was known to increase strength; sesame, which prevents senility; and pine which has over 300 different uses. Raised in a scholarly family skilled in the alchemical arts, she studied alchemy with one of the Emperor Han Wu Ti's spouses, and therefore had access to the highest levels of society. Fang was credited with the discovery of the method to turn mercury into silver. It was believed that she may have used the chemical technique of silver extraction from ores using mercury, where pure silver residue is left behind from the boiled mercury. Fang's husband was Cheng Wei (; see :zh:程偉). Details of Fang's life were recorded by author and alchemist Ge Hong. was another female alchemist who, according to the science writings of Wu Shu "mastered the art of the yellow and white [alchemy] with many other strong transformations, mysterious and incomprehensible". Thai Hsuan Nu, Sun Pu Eh (12th century), and Shen Yu Hsiu (15th century).
Қосымша әдебиеттер
Джефферсон, Р. Б., «Эликсир туралы ілім». Кумбе Спрингс баспасы, 1982. Миллер, Джеймс және Илайджа Сиглер. «Алхимия және нақтылық: Даоизмді қазіргі кезде оқыту». «Дінтану және теологияны оқыту» журналы, 10-том (2007): 101–108. ISSN 1368 4868. Прегадио, Фабрицио. Үштіктің бірлігінің мөрі: Кантонг циді зерттеу және аударма, Даоист Алтын эликсир жолының бастауы. Маунтин-Вью: Алтын эликсир баспасы, 2011. Ішінара онлайн нұсқасы, 2012 жылдың 29 наурызында алынды. Прегадио, Фабрицио. Алтын эликсир жолы: Даоист алхимиясының тарихи шолуы. Маунтин-Вью: Алтын эликсир баспасы, 2012. [PDF, 60 бет, тегін жүктеу.] Прегадио, Фабрицио. Қытай алхимиясы: Батыс тілдеріндегі еңбектердің түсіндірме библиографиясы. Маунтин-Вью: Алтын эликсир баспасы, 2009. Радклиф, Джинни. «Алхимия және даосизм», 2001. Рузель, Ирвин. «Қазіргі даосизмдегі рухани жетекшілік». «Рухани тәжірибелер» жинағындағы «Еранос жылнамалары» мақалалары. Принстон университетінің баспасы, 1985. Сивин, Натан. «Лабораториялық алхимияның теориялық негіздері». Джозеф Нидхам және басқалар, «Қытайдағы ғылым мен өркениет», 5-том, 5-бөлім. Кембридж университетінің баспасы, 1980, 210–305 беттер. Сивин, Натан. «Грек және қытай философиясы мен ғылымын салыстыру». «Ежелгі Қытайдағы медицина, философия және дін» кітабының 1-тарауы. Variorum, 1995. Смит, Хьюстон. Әлем діндері. Харпер Коллинз, 1991. Ван, Му. Ішкі алхимия негіздері: Нейданның даоист тәжірибесі. Алтын эликсир баспасы, 2011. Вильгельм, Ричард. Алтын гүлдің құпиясы. Рутледж және Кеган Пол, 1931. Ю, Лу Куан, Даоист йогасы. Ридер, 1970.
Jefferson, R. B., Doctrine of the Elixir. Coombe Springs Press 1982. Miller, James, and Elijah Siegler. "Of Alchemy and Authenticity: Teaching About Daoism Today". In Teaching Theology and Religion, Vol. 10 (2007): 101 108. ISSN 1368 4868. Pregadio, Fabrizio. The Seal of the Unity of the Three: A Study and Translation of the Cantong qi, the Source of the Taoist Way of the Golden Elixir. Mountain View: Golden Elixir Press, 2011. Partial online version, retrieved March 29, 2012. Pregadio, Fabrizio. The Way of the Golden Elixir: A Historical Overview of Taoist Alchemy. Mountain View: Golden Elixir Press, 2012. [PDF, 60 pp., free download.] Pregadio, Fabrizio. Chinese Alchemy: An Annotated Bibliography of Works in Western Languages. Mountain View: Golden Elixir Press, 2009. Radcliffe, Jeannie. "Alchemy and Daoism" 2001. Rouselle, Irwin. "Spiritual Guidance in Contemporary Taoism". In Spiritual Disciplines, Papers from the Eranos Yearbooks. Princeton University Press, 1985. Sivin, Nathan. "The Theoretical Background of Laboratory Alchemy". In Joseph Needham et al., Science and Civilisation in China, vol. V, part 5. Cambridge University Press, 1980, pp. 210–305. Sivin, Nathan. "Comparing Greek and Chinese Philosophy and Science". In Medicine, Philosophy and Religion in Ancient China, chapter 1. Variorum, 1995. Smith, Huston. The World's Religions. Harper Collins, 1991. Wang, Mu. Foundations of Internal Alchemy: The Taoist Practice of Neidan. Golden Elixir Press, 2011. Wilhelm, Richard. Secret of the Golden Flower. Routledge and Kegan Paul, 1931. Yu, Lu K'uan, Taoist Yoga. Rider, 1970. .