Кіріспе

Джон Кэмерон Суэйз (4 сәуір 1906 – 15 тамыз 1995) – 1940-1950 жылдары американдық жаңалықтарды баяушы және ойын шоуларының қатысушысы, кейіннен өнімдерді жарнамалаушы ретінде танымал болған.

Ерте өмір

Уичитода (Канзас штаты) дүниеге келген Свейз, көтерме саудамен айналысатын дәрі-дәрмек сатушысының ұлы еді. Ол Канзастағы Атчисон қаласындағы мектепке және Калвер әскери академиясына оқыған. Университетті бітірмей, радиода жұмыс істеуді жөн көрді. Свейз алғашқыда актер болуға тырысты, бірақ 1929 жылғы Уолл-стрит құлауынан кейін актерлік рөлдер азайған соң Бродвейдегі мансабы аяқталды. Одан бөлек, Свейз спорт саласында да жұмыс істеді, футбол ойындары туралы жазып, эфирге шығарды және алғашқы тәжірибелік телехабарларға қатысты.

Желілік

1946 жылы Суэйз Голливудқа барды, онда NBC оны Батыс бөлімінде жаңалықтар мен арнайы іс-шаралар директоры қызметіне алды. Кейіннен NBC Свейзиді Нью-Йоркке көшірді, онда ол «Бұл цитатаны кім айтты?» деген радио сұрақ-жауап бағдарламасын ұсынды. Кейбір дереккөздер бұл шоуды алғаш ұсынған және өңдеген адам – кейіннен CBS News қызметінде болған Фред В. Френдли екенін, ал оны бірінші әйелі Дороти Гринмен бірлесіп өндіргенін мәлімдейді. Бұл сериалда танымал адамдар жақындағы жаңалықтардан алынған цитаталардың авторын анықтауға тырысты. 1948 жылы NBC Свейзиді ұлттық саяси конвенцияны жүргізуші етіп тағайындады, бұл теледидардағы алғашқы коммерциялық тікелей эфир болды. (NBC телеарнасы 1940 жылғы Республикалық ұлттық конвенцияны Филадельфиядан коммерциялық емес, тәжірибелік сипатта, тек үш қалада көрсеткен: Филадельфия, Нью-Йорк және Нью-Йорк штатының Шенеқтади қалаларында.)

Қоян

1948 жылы NBC телеарнасы "Түйе жаңалық кинотеатры" атты 10 минуттық күнделікті оқиғалар бағдарламасын жасады, ол жаңалық кинолары арқылы көрсетілетін. Свейз осы бағдарламаны әдетте өзі жазып, дауыстап берді. Ардагер теледидаршы Дэвид Бринкли өзінің естеліктерінде Свейздің сценарийлерді жаттап алу қабілетінің арқасында жұмысқа алынғанын жазды, бұл оған сол кездегі қарапайым телепромптерлер жарамсыз болғанда жаңалықтарды оқуға мүмкіндік берді. Уолтер Кронкайт та Свейздің тамаша есте сақтау қабілетімен еректелгенін, сценарийге қарамай жаңалықтарды айта білгенін мойындады. 1956 жылы Свейз Чет Хантли мен Дэвид Бринклидің жаңа командасының пайдасына қызметтен босатылды. 1959 жылы "Хантли-Бринкли баяндамасы" елдегі ең жоғары рейтингілі тележаңалықтарға айналды. CBS 1962 жылдың сәуір айында Эдвардстың орнына Уолтер Кронкайтты тағайындады.

Басқа телеарналар

1955 жылдан 1957 жылға дейін Суэйз ұзақ жылдар бойы теледидардағы драмалық «Армстронг шеңбер театры» (1950–1963) бағдарламасын жүргізіп, баяндады. Ол ABC күндізгі теледидар ойын шоуы «Романтикаға мүмкіндік» және синдикатталған саяхат бағдарламасы «Бұл керемет әлем» (1963) бағдарламаларын да жүргізді. Свейз «Шындықты айту» (1956–1968) телешоуында орынбасар жүргізуші болды.

Өнім өкілі

1956 жылдан бастап жиырма жыл бойы Свейз Timex сағаттарының ресми өкілі ретінде және "Соққыға төтеп беріп, үздіксіз жүреді" деген слоганымен кеңінен танылды. Осы жарнамалардың бірінде ол сағатты қайық моторының пернесіне бекітіп, суға түсіріп, бірнеше секундқа моторды іске қосты. Моторды судан шығарғанда және пернелерді көтергенде сағат жоғалып кетті. Ол ойын жоғалтпай, дереу: "Әлдеқайда цистернаның түбінде жатыр, әлі де жүріп жатыр" деді. Свейз Timex жарнамаларында, әйгілі фразаны жеткізуден бұрын, жаңалықтар хабарламасы сияқты ойнады. Свейз Studebaker автокөлік компаниясының 1963 жылғы "Стандарт" үлгісін жарнамалаған роликтерде де пайда болды. Ол сондай-ақ Volvo телеарнасындағы жарнамада түсті, онда 1970-жылдардың басындағы екі есікті модельді сазды трассада кәсіби ралли жүргізушісі тізгіндейді. Свейздің Timex жарнамаларына (сондай-ақ Volvo-ның беріктігі мен сенімділігіне жасалған ишара ретінде) диктор: "Біз Джон Кэмерон Свейзді осы стандартты Volvo-ға байладық, осы адам қаншалықты қиындыққа төтеп бере алатынын көрсету үшін" деді. Свейз 1984 жылы Нью-Йорктегі WHTZ радиостанциясының жарнамасында пайда болды, ол басқа аймақтарда да түрлі радиостанцияларды жарнамалау үшін көрсетілді.

Танымал мәдениет

Оны комиктер Билл Бьюкенен мен Дики Гудман сатираға айналдырды. Олардың алғашқы "break in" жаңалық рекорды ("Ұшқыш табақ" – қазіргі рок-н-ролл музыкасымен біріктірілген мақалды жаңалықтар хабарламасы), оны репортер Джон Кэмерон Кэмерон рөлінде сатиралады (Гудман ойнады). Свейзге Аллан Шерманның "My Grandfather's Watch" әнінде сілтеме жасалған, ол Генри Клей Уорктің "My Grandfather's Clock" әнінің пародиясы болып табылады. 1980 жылы Рей Стивенс "The Watch Song" атты жаңа ән жазды. Ән ішінде, оның кейіпкері, барда отырғанда, әйелімен қарым-қатынаста болған ковбойға тап болады, ол оны жекпе-жекке шақырады. Сырттағы төбелес барысында ковбой сағатты аяқтап, жөндеуге келмейтіндей етіп бүлдіріп жібереді. Ырғақта Рейдің кейіпкері Джон Кэмерон Свейзиге (1960-шы жылдардағы жарнамаларда Timex сағатын қатал физикалық сынақтан өткізіп, содан кейін оның әлі де тиктап тұрғанын көрсеткен) шақырып, ковбойдың атып, сыраға малып, қайыққа байлап, жағалауда сүйреп әкеткен сағатын бүлдіргеніне қаншалықты сенімсіз екенін сұрайды. Бұлдырылған сағатын көргенде Рейдің кейіпкері қорқып, ковбойды өлтіреді. Свейз 1957 жылғы "Көпшіліктегі Бет" фильмінен бастап және 1968 жылғы "Бостон Қызылшасы" фильмінің алғашқы сахнасында (Джон Гленннің Меркурий орбитасының жетістіктерін тойлаған Бостон шеруі туралы жаңалықтар хабарламасы) эпизодтық рөлдерде пайда болды. Свейз "Алтын қыздар" телесериалында жиі еске алынды. "Mystery Science Theater 3000" телесериалының 805-ші эпизодында "Өлмейтін Нәрсе" фильміндегі кейіпкердің сағаты саудагердің ұясынан табылғанда Том Серво: "Джон Кэмерон саудагер!" деп айғайлайды. 1994 жылдан бері Уолт Диснейдің "Прогресс каруселі" атты аттракционының 1940-шы жылдардағы көрінісінде (Уолт Дисней әлемінің Сиқырлы Корольдығында) Джон теледидардың артықшылықтарын мақтап: "Мен оны жақсы көремін, білесіз бе? Джон Кэмерон Свейзи деген жігіт бізге барлық жаңалықтарды жеткізеді, содан кейін ән салып, билейді. Көп нәрсе бар, бірақ ол көңілді" дейді. 20 жылдан астам бойы Свейзи Timex сағаттарының жарнамаларының беті болды және теледидардағы ең танымал тұлғалардың біріне айналды. Әр жарнаманың соңында Свейзи айтқан "Соққыға төтеп беріп, тиктап тұрады" деген сөз американдық поп-мәдениетінің мәңгілік сөзіне айналды.

Құрметтер

1950 жылы Суэйз Альфред И. Дюпон сыйлығын алды.

Жеке өмір

Свейз Джесси Эрнест Свейз бен Кристин Камеронның, кейбір дереккөздерде Камерона (деп аталады) ұлы болды. Оның әкесінің тегі нормандық француз тегіне жатады және 17 ғасырдың басында Англияның Дорсет аймағында пайда болған. 1935 жылы Беула Мэй Эстеске үйленді. 1995 жылдың 15 тамызында Флорида штатының Сарасота қаласында қайтыс болды. Свейз, актерлер Патрик Свейз және Дон Свейз алтыншы туыс болып саналады. Джон мен Патриктің әкелері судья Сэмюэл Свейз бен оның әйелі Пенелопа Хортонның жеті буыннан кейінгі ұрпақтары еді. Судья Свейз Джозеф Суэйзи мен оның әйелі Мэри Беттстің ұлы болды. Мэри Беттс капитан Ричард Беттс пен оның әйелі Джоанна Чемберлейннің қызы еді. Бетт немесе Свейз әулеттерінен тараған тағы бір белгілі туыстар – актерлер Уильям Холден мен Том Хулс, сондай-ақ актер Джулиан Сэндстің жесірі Евгения Ситковиц.