Кіріспе

Американдық автодидакт (1952 жылы туған)

актер және жазушы

Кристофер Майкл Ланган (25 наурыз, 1952 жылы туған) – американдық жылқы шаруашылығымен айналысатын және өздігінен білім алған адам, IQ тестілерінде өте жоғары нәтиже көрсеткен. Ланганның IQ-сы ABC телеарнасының "20/20" бағдарламасында 195-тен 210-ға дейін деп бағаланды, ал 1999 жылы кейбір журналистер оны "Американың" немесе "әлемнің" ең зиялы адамы деп атады.

Өмірбаян

Лэнган 1952 жылы Калифорния штатының Сан-Франциско қаласында дүниеге келген. Оның анасы Мэри Ланган Хансен (туған есімі Шаппель, 1932–2014), бай кеме тасымалдау компаниясының басшысының қызы болған, бірақ отбасымен байланысы үзілген. Ланганның биологиялық әкесі ол туылмай тұрып кетіп, Мексикада қайтыс болды деген қауесет бар. Ланганның анасы тағы үш рет үйленген, әр күйеуінен бір ұл туған. Екінші күйеуі өлтірілген, ал үшіншісі өз-өзіне қол жұмсаған. Ланган төртінші күйеуі Джек Ланганмен бірге өсті, ол «сәтсіз журналист» деп сипатталды. Ол ішімдікке тойып, үйден жиі жоғалып кететін, төрт бала тамаққа қол жеткізбеуі үшін ас үй шкафтарын құлыптап, тәртіп үшін бұқаның қамшысын қолданды. Ланганның айтуынша, олардың барлығы тек бір жиын киімге ие болған. Отбасы көшпенді өмір салған, бір кезде үнді резерватындағы типиде тұрған, кейін Вирджиния-Ситиде, Невадада қоныстанған. Балалар мектепке барған кезде отбасы Монтана штатының Бозман қаласына көшіп келді, және Ланган балалық шағының көп бөлігін осында өткізді. Оқушы кезінде Ланган бірнеше рет сыныптан өтті, бірақ сыныптастары оны мазақтады. Ол асыраушысы Джек Ланганның оны ұрып-соққанын айтады, бірақ Джек мұны жоққа шығарады. 12 жасында Ланган ауыр атлетикамен айналыса бастады, бұл оның зорлық-зомбылыққа қарсы тұруға деген ниетінен туды деді. ABC телеарнасының 20/20 бағдарламасынан Синтия МакФадденнің айтуынша, ол емтихан кезінде ұйықтап қалғанмен, SAT-та (1995 жылғы шкалаға дейін) максималды ұпай жинаған. Ланганның академиялық және өмірлік жетістіктерінің Роберт Оппенгеймердің жетістіктерімен салыстыруда, журналист Малкольм Гладвелл өзінің 2008 жылғы «Аутсайдерлер» кітабында екі адамның өскен ортасы мен әлеуметтік дағдыларына тоқталды. Оппенгеймер Манхэттеннің бай және әртараптандырылған ауданында өскен. Оның әкесі табысты бизнесмен, ал анасы суретші болған, ол этикалық мәдениет мектебінде білім алған, жазда Еуропада демалыс өткізген, Гарвард университетінде оқыған, содан кейін Кембридж университетінде докторлық диссертациясын бастаған. Гладвелл мысал келтіреді: Оппенгеймер Кембридждегі профессорын улануға тырысқанда, ол өзінің әлеуметтік сауаттылығын пайдаланды, ал оның ата-анасы оның ықпалын пайдаланып, Оппенгеймерді қылмыстық немесе академиялық жазасыз психиатриялық көмекке жіберді; ал Ланганның анасы қаржылық көмекке қатысты мерзімді өткізіп алғанда, Ланган стипендиясын жоғалтты, ал Ланган Монтана мемлекеттік университетіндегі сабақты кейінірек ауыстыруға әкімшілікті көндіруге тырысқанда (автокөлігі бұзылғандықтан) оның өтініші қабылданбады. Ланган кедейлікте өсті және зорлық-зомбылыққа толы тұрақсыз балалық шағы болды, бұл Гладвеллдің сөзіне сәйкес, Ланганның ондаған жылдар өткен соң да сақтап жүрген билікке деген наразылығын тудырды. Ол ата-анасынан немесе мұғалімдерінен аз немесе мүлдем көмек алмады, және өзінің қиындықтарын жеңуге қажетті әлеуметтік дағдыларды дамыта алмады. Ол «бұл ақыл мен шындық арасындағы байланысты түсіндіреді, сондықтан таным мен ғалам бір сөйлемде болуы мүмкін» дейді. Ол өзінің ұсынысын «нағыз «Барлық нәрсенің теориясы», Джон Арчибальд Уилердің «Қатысушы ғалам» және Стивен Хокингтің «Қиял уақыты» космологиялық теориясының қосындысы» деп атайды. Журналистер Ланганның кейбір интернет-посттарында «жасырын» антисемитизм және антисемиттік «сигналдар» бар екенін айтты.