Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Панамадағы өзен
River in Panama
Панаманың орталық бөлігіндегі Шагрес өзені (ˈtʃaɣɾes) – Панама каналының су жиналатын алабындағы ең ірі өзен. Өзен екі рет бөгеттелген, нәтижесінде Гатун көлі мен Алахуэла көлі пайда болған, олар каналдың және оның су жүйесінің маңызды бөлігін құрайды. Өзеннің табиғи бағыты солтүстік-батысқа қарай Кариб теңізіне құятын жеріне дейін созылса, оның сулары каналдың шлюздері арқылы оңтүстікке қарай Панама шығанағына да ағып түседі. Осылайша Шагрес өзені екі мұхитқа су құятын сирек құбылысқа ие.
The Chagres River (ˈtʃaɣɾes), in central Panama, is the largest river in the Panama Canal's watershed. The river is dammed twice, and the resulting reservoirs—Gatun Lake and Lake Alajuela—form an integral part of the canal and its water system. Although the river's natural course runs northwest to its mouth at the Caribbean Sea, its waters also flow, via the canal's locks, into the Gulf of Panama to the south. The Chagres thus has the unusual claim of drainage into two oceans.
Жоғарғы Шагрес өзені - Мадден бөгеті
Шагрес өзенінің жоғарғы ағысы, оның суайдыны және бірнеше салаларының суайдыны 1985 жылы құрылған Шагрес ұлттық паркінің ішінде орналасқан. Бұл парк каналға су ағынын және оның мекендеу ортасын сақтау мақсатында құрылды. Шагрес суайдынының жер бедері тік жарлы, оның тау беткейлерінің 90 пайызы 45 градустан асады. Парктің 98 пайызы ежелгі тропикалық орманды құрайды. Көл – канал аймағының суайдынының маңызды бөлігі. Көлдің максималды деңгейі теңіз деңгейінен 250 фут (76 метр) жоғары, ол шлюздердің жұмыс істеуі үшін қажетті каналдың жылдық су мөлшерінің үштен бірін сақтай алады. Алахуэла көлі кеме жүзедін жолына кірмейді, сондықтан оның су деңгейіне қатысты Гатун көліне қарағанда шектеулер аз. Су қоймасынан су гидроэлектр энергиясын өндіруге және Панама қаласын таза сумен қамтамасыз етуге де пайдаланылады.
The upper Chagres River, its watershed, and the watershed of several tributaries lie within the Chagres National Park, created in 1985 to preserve the habitat and flow of water into the canal. The terrain of the upper Chagres watershed is rugged, with its mountain slopes exceeding 45 degrees in 90 percent of its territory. Some 98 percent of the park consists of old growth tropical forest. the lake is an essential part of the watershed of the canal zone. The lake has a maximum level of 250 feet (76 m) above sea level, and can store one third of the canal's annual water requirements for the operation of the locks. Lake Alajuela is not part of the navigational route, so there are fewer restrictions on its water level than for Gatun Lake. Water from the reservoir is also used to generate hydroelectric power and to supply Panama City's fresh water.
Гатун бөгеті мен Гатун көлі
Өзен сағасынан Гатун бөгеті орналасқан, ол Гатун көлін құрып, су электр қуатын қамтамасыз етеді. 1913 жылы Шагрес өзенінің бөгетімен құрылған Гатун көлі – Атлант мұхиты мен Тынық мұхиты арасындағы су жолы болып табылатын Панама каналының маңызды бөлігі, ол екі бағытта да кемелердің өтуіне мүмкіндік береді. Көл каналдың сумен қамтамасыз етілуі үшін өте маңызды, себебі ол шлюздердің дұрыс жұмыс істеуі үшін қажетті жоғары деңгейдегі миллиондаған галлон суды қамтамасыз етеді. Көл сонымен қатар навигациялық каналдың бөлігі болып табылады және Панама қаласы мен Колон қалаларын ауыз сумен қамтамасыз етеді. Құрылған кезде Гатун көлі әлемдегі ең үлкен қолмен жасалған көл болды. Гатун көлінің айналасындағы өтпес жаңбырлы ормандар Панама каналының ең жақсы қорғанышы болды. Бүгінде бұл аймақтар адамның араласуынан дерлік зардап көрмеген және Орталық Американың әртүрлі жануарлар мен өсімдік түрлерін табиғи ортада бұзылмаған күйде байқауға болатын сирек қолжетімді аймақтардың бірі болып табылады. Гатун көліндегі ең үлкен арал және халықаралық деңгейде танымал Барро Колорадо аралы, көл құрылған кезде ғылыми зерттеулер үшін резервацияланған және қазір Смитсонов институты басқарады. Тропикалық жануарлар мен өсімдіктер әлеміне қатысты маңызды ғылыми және биологиялық жаңалықтар осы жерде жасалды. Гатун көлінің ауданы шамамен 180 шаршы мильді (466 км²) құрайды, бұл Атлант орман дәлізінің бөлігі болып табылатын кең тропикалық экологиялық аймақ. Гатун көліндегі экотуризм панамалықтар үшін маңызды өнеркәсіпке айналды. Балық аулау Гатун көліндегі негізгі демалыс түрлерінің бірі болып табылады. 1958 жылы Панамалық аквариумшы және дәрігердің қатысымен Cichla pleiozona түрінің қанатбас балығы Гатун көліне кездейсоқ әкелінген деп есептеледі. Жергілікті тұрғындар Sargento деп атайтын бұл балық Панаманың туа біткен ойын балығы емес, Оңтүстік Американың Амазонка, Рио-Негро және Ориноко өзендерінің бассейндерінен шыққан, онда оларды Туканар немесе Павон деп атайды және ол бағалы ойын балығы саналады. 1958 жылдан бері Cichla pleiozona түлі өркендеп, Гатун көліндегі басым ойын балығына айналды. Ол су бетіндегі, су астындағы және әртүрлі жемдік балықтарды имитациялайтын әртүрлі жалқауларды шақырады және қармаққа ілінген кезде қарқынды күреседі. Олардың ерекшелігі – күндізгі уақытта тамақтануға бейімділігі.
At from the river's mouth lies the Gatun Dam, which created Gatun Lake and provides hydroelectricity. Created in 1913 by the damming of the Chagres River, Gatun Lake is an essential part of the Panama Canal, which forms a water passage between the Atlantic Ocean and the Pacific Ocean, permitting ship transit in both directions. The lake is essential to the canal's water supply, as it provides the millions of gallons of water at the high level needed for the locks to function correctly. The lake is also part of the navigational canal and provides drinking water for Panama City and Colon. At the time it was formed, Gatun Lake was the largest man made lake in the world. The impassable rainforest around Gatun Lake has been the best defense of the Panama Canal. Today, these areas have endured practically unscathed by human interference and are among the one the few accessible areas where various native Central American animal and plant species can be observed undisturbed in their natural habitat. Barro Colorado Island, which was reserved for scientific study when the lake was formed and is today operated by the Smithsonian Institution, is the largest island on Gatun Lake and renowned internationally. Many of the most important groundbreaking scientific and biological discoveries of the tropical animal and plant kingdom took place here. Gatun Lake encompasses approximately 180 square miles (466 km2), a vast tropical ecological zone part of the Atlantic Forest Corridor. Eco tourism on Gatun Lake has become a valuable industry for Panamanians. Angling is one of the primary recreational pursuits on Gatun Lake. It is believed that the Cichla pleiozona species of peacock bass was introduced by accident to Gatun Lake by a Panamanian aquarist and doctor in 1958. Locally called Sargento, these bass are not a native game fish of Panama but originate from the Amazon, Rio Negro, and Orinoco River basins of South America, where they are called Tucanare or Pavon and are considered a premier game fish. Since 1958, the Cichla pleiozona species has flourished and become the dominant game fish in Gatun Lake. It hits topwater lures, subsurface lures imitating bait fish, and a variety of fly patterns, and when hooked they fight energetically. They are unusual for preferring to feed during daylight hours.
Тарих
1506 жылы испандық командир Диего Куэто және оның рулеві Педро де Умбрия бұл аймаққа сапар жасады. Шагрес өзенін 1527 жылы Эрнандо де ла Серна зерттеді, ол өзен сағасында Шагрес қаласын құрып, Сан-Лоренцо бекінісін салды. Тауарлар Панама қаласынан Шагрес өзеніндегі Крусес қаласына дейін жаяу, ал одан өзеннің сағасына дейін желкенді қайықтармен тасымалданды. Бұл жол, Крусес жолы деп аталатын, 18 ғасырға дейін өте танымал болды. Пират Генри Морган 1670-71 жылдары Панама қаласына шабуыл жасау үшін Шагрес өзенімен жол жүрді. Өзенге 19 ғасырдың соңына дейін көп назар аударылмады, ол кезде Панама каналын салу жоспарының бір бөлігі ретінде қарастырылды. Шагрес өзені Панама каналының басты су көзі болып табылады. Өзеннің жоғарғы бассейні тығыз тропикалық ормандармен жабылған. Бұл экожүйені қорғау мақсатында Панама 1985 жылы Шагрес ұлттық паркін құрды. 2000 жылы "Блюбилл" жүк тасушы кемесі Гамбоа маңындағы Шагрес өзенін кесіп өтетін теміржол көпіріне соқтығысып, көпірге ауыр зақым келтіріп, екі терминалдың арасындағы теміржол байланысын үзіп тастады.
The Spanish commander Diego Cueto and his helmsman, Pedro de Umbria, visited the region in 1506. The Chagres River was explored in 1527 by Hernando de la Serna, who founded the town of Chagres at its mouth and built the fortress of San Lorenzo. Goods were transported on foot from Panama City to the town of Cruces on the rio Chagres, and from there by sailboats on the river all the way to its mouth. This path, called Camino de Cruces, was very popular until the 18th century. The pirate Henry Morgan traveled the Chagres River to attack Panama City in 1670–71. Not much attention was focused on the river until the late 19th century, this time as part of the planning for construction of the Panama Canal. The Chagres River is the Panama Canal's chief source of water. The river's upper basin is covered by dense tropical forests. To protect that ecosystem, Panama created Chagres National Park in 1985. In 2000, bulk carrier "Bluebill" struck railway bridge crossing the Chagres River, near Gamboa, severely damaging bridge and severing rail route about midway between two terminals.