Кіріспе

Францияның Аннасы (немесе Анна де Божо; 3 сәуір 1461 – 14 қараша 1522) – француз ханшайымы және регент, Людовик XI мен Савойлық Шарлоттаның үлкен қызы. Анна VIII Карлдың қарындасы болды және 1483 жылдан 1491 жылға дейін оның ересек болмаған кезінде регенттік қызметін атқарды. Регенттік кезінде ол XV ғасырдың соңындағы Еуропаның ең ықпалды әйелдерінің бірі болды және оны «Мадам ла Гранде» деп атады. 1503 жылдан 1521 жылға дейін ол қызы Сюзанна, Бурбон герцогинясы билік еткен кезде Бурбон герцогтығының де-факто регенті болды.

Ерте өмір

Анна 1461 жылдың 3 сәуірінде Брабанттағы Генапп сарайында Франция королі Людовик XI және Савойялық Шарлоттаның аман қалған ең үлкен қызы ретінде дүниеге келді. Оның інісі Карл кейін әкесінен кейін Франция королі VIII Карл болды. Оның кіші қарындасы Жоанна қысқа мерзімге Франция королевасы болды, ол Людовик XII-нің бірінші әйелі еді.

Неке

Анне бастапқыда Лотарингия герцогы Николайға құда түскен еді, және 1468 жылы үйленуді күтіп, Туар виконтессасы болып тағайындалды. Бірақ Николай бұл келісімді бұзып, оның орнына Бургундиялық Марияға үйленуге тырысты, содан кейін 1473 жылы күтпеген жерден қайтыс болды, бұл Луиді феодты қайтарып алуға итермеледі. Сол жылы, 3 қарашада Анна Пётр Бурбонға үйленді және күйеуі Бурбон герцогынан «Божольский лорд» атағын алғанда, Божоле билігін бірге иеленді. Ол кезде Анна он екі жаста болған еді.

Франциядағы регенттік

Аннаның інісі Франция королі Карл VIII кәмелетке толмаған кезінде Пётр мен Анна Франция регенттігін атқарды. Бұл регенттік 1483 жылдан 1491 жылға дейін созылды. Аннаның регенттік билігі көптеген қиындықтарды жеңді, соның ішінде Людовик XI-нің қысымынан зардап шеккен ақсүйектер арасындағы наразылықтар. Пётр мен Анна патша билігін және корольдіктің бірлігін 1483 жылдан 1488 жылға дейін созылған «Ақылсыз соғыс» кезінде ашық көтеріліс жасаған Орлеандықтарға қарсы сақтады. Көптеген жеңілдіктер жасалды, олардың көбі Людовик XI-нің жақындарынан айырылды, ал көптеген қарсыласатын ақсүйектерге, соның ішінде болашақ Франция королі Людовик XII, содан кейін Орлеан герцогы, жерлері қайтарылды. Людовик регенттікке ие болуға тырысты, бірақ Генералдық штаттар оған қолдау көрсетті. Франция регенті ретінде Анна XV ғасырдың аяғында ең ықпалды әйелдердің бірі болды және оны «Мадам ла Гранде» деп атады. Ол мықты, күшті тұлға ғана емес, сонымен қатар өте ақылды, салмақты және белсенді болды. Әкесі оны «Франциядағы ең ақылсыз әйел емес» деп атаған. Анна қара шашы бар, маңдайы биік, жесірдің шыңы және нәзік қастарлы болды. Оның көздері ашық қоңыр, тіке қарады, мұрны өткір, мақтанышпен ұстаған, еріндері жұқа, қолы жұқа және «найзадай тік тұрды». Анна аристократияның көптеген балаларын, соның ішінде Диана де Пуатье мен Савойя Луизасын тәрбиелеуге және білім беруге жауапты болды. Ол осы жастарға жаңа «әдепті» мінез-құлықты үйретті, мысалы, мұрынды саусақтарымен емес, «матадан жасалған құралмен» сүртуді. Савойя Луизасы оның ұлы Франциск патша болған кезде бірнеше рет регенттік қызметін атқарды. Аннаның тәрбиесі арқасында ол Франция және оның басқаруы туралы жақыннан білуге мүмкіндік алды. Анна сондай-ақ Аннаның ағасы Карлға қалыңдық ретінде тағайындалған Австрия Маргаритасының тәрбиесін қадағалады. Маргарита кейінірек Габсбург Нидерландының губернаторы болды. Ол Ричард III-ге қарсы Генри Тюдорды қолдады, өйткені ол көптеген адамдардың пікірінше, таққа заңсыз отырған Ричардты құлату үшін оның көмегін сұрады. Анна оған 1485 жылғы шабуылға француз әскерін берді, ол 22 тамыздағы Босворт шайқасында аяқталды, онда Генрих жеңіске жетіп, Генрих VII ретінде таққа отырды. Анна Жүз жылдық соғысты аяқтаған соңғы шартты, Этапль шартын жасады және 1491 жылы (австриялық және ағылшын қарсылығына қарамастан) ағасы Карлдың Бретань герцогинясы Аннамен некелесуін ұйымдастырды, Бретаньді француз тажына қосу мақсатында. Карл 1491 жылы регенттік билігін тоқтатқанда, Анна мен Пётр жаңа патшайымның ашуына ұшырады, оның герцогтігінің тәуелсіздігіне нұқсан келтірілді. Анна күйеуінің Бурбон герцогтігін мұраға алуын қамтамасыз етті, оның інісінің заңсыз деп жариялануы арқылы. Бұл оның әкесінің және өзінің феодалдық автономияға қарсы корольдік централизмнің бұрынғы саясатына қайшы келді. Бұл шешімнің себебі – өзінің және қызының жеке меншігін қамтамасыз ету қажеттігі болды, өйткені оның ағасы патша жиырмаға толған және ол оның қамқорлығын ұзақ уақыт қабылдамайтынын түсінді. Аннаның Франция регенті лауазымы 1491-92 жылдардағы оқиғалар кезінде біртіндеп тоқтатылды. 28 маусымда 1491 жылы Орлеан герцогы сарайға қайта оралды және патшамен татуласты; 6 желтоқсанда патшаның үйлену тойы өтті; ал 5 шілдеде 1492 жылы патша мен патшайым, Орлеан герцогы және Анна мен оның күйеуі бір-бірін әрқашан сүюге және қорғауға ант берді. Ант бергеннен кейін Анна күйеуі мен қызымен бірге Бурбон герцогтігіне кетті, осылайша оның регенттік билігі аяқталды.

Бурбондағы регенттік

Анна мен Питерден тек бір ғана тірі бала – Сузан дүниеге келді, ол 1491 жылдың 10 мамырында туған. 1476 жылы Анна жүкті болған, бірақ осы оқиға туралы әртүрлі мәліметтер бар: біреулер баланың түсігі түскенін немесе өлген күйі туғанын айтса, енді біреулер 1488 жылы Клермон графы атанған Карл атты ұлының туғанын хабарлады. Ол 1498 жылы 22 жасында қайтыс болып, Оверньдегі Сувиньи аббаттығында жерленді. Сузанна 1503 жылы Питер қайтыс болғаннан кейін оның орнына Бурбон герцогинясы болды. Дегенмен, Анна некеде әрқашан үстемдік құрған және оның қайтысынан кейін де Бурбон жерлерін басқаруды жалғастырып, оларды патшалықтың ықпалынан қорғады. Ол Шантеллде жеке сарайымен бірге тұрды. 1505 жылы Анна Сузаннаны тағы бір Бурбон әскері – Монпенсьеден шыққан Карлға үйлендірді, ол Бурбон герцогы Карл III атанды. Алайда, оның қызы мен күйеуінен тірі бала тумады, және Сузанна анасынан бұрын қайтыс болды. Анна 1522 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның және оның әкесінің әулеті тоқтап қалды. Аннаның әпкесі Иоланда Валуаның ұрпағы Лаваль Аннасы оның мұрагері деп есептелді.

Жазбалар

Энн қызы үшін нұсқаулық кітап жазды. Оның атауы – "Қызымға арналған сабақтар". Кітапта ол қызына шарапшыл адамдармен араласуға кеңес береді және шынайы асылдық – қарапайымдықтан, мейірімділіктен және әдептіліктен туады дейді. Бұл қасиеттер болмаса, басқа артықшылықтардың бәрі бекер.

Көркем шығармаларда

Оның өмірі және Людовик XII-мен болған болжамды романы туралы жоғары ойдан шығарылған әңгіме 1947 жылы Мюриэль Рой Болтонның "Алтын шошқа" атты кітабында жазылған. Бұл кітап тарихи роман болғандықтан, оны өмірбаян деп санауға болмайды. Анна Майкл Эннистің "Милан герцогинясы" романында маловаты кейіпкер ретінде де пайда болады. Ол Луи XI-нің өмірінің соңғы күндеріне арналған "Луи XI, le pouvoir fracassé" фильмінде маңызды рөл ойнайды. Ол Виктор Гюгоның "Париждің Нотр-Дам соборы" романында шағын эпизодта көрінеді: 1481 жылдың желтоқсанында Жосас архидиаконы Клод Фролло оның собордың монастырь кешеніне баруына бөгет қоюға тырысады, себебі ол әйел, содан кейін оның келуіне қатысудан бас тартады. Мұның себебі, ол Есмеральдаға құмарлық сезіммен қарап, тағы бір жас әйелдің қатысуында өзін ұстай алмай қалудан қорқады. 2020 жылы Рианнон Дрейк "Ана соғысы" мюзиклінің актерлік тобында Розалар соғысына негізделген Анна рөлін ойнады.