Кіріспе

Озарк сериясының эпизодында жануарлар ұялайтын адам жасаған қоршау. Ұя қорабы, сондай-ақ ұя салынды деп те жазылады, жануарлардың ұялауы үшін жасалған адамның құрылғысы. Ұя қораптары көбінесе құстар үшін қолданылады, онда оларды құс үйлері немесе құс қорабы/құс қораптары деп те атайды, бірақ оларды жарыстай кейбір сүтқоректілер де пайдалана алады. Белгілі бір аймақтағы нақты түрлердің популяциясын сақтауға көмектесу үшін ұя қораптарын немесе қысқы қораптарды орналастыру да қолданылуы мүмкін. Рим дәуірінен бері құстарды ет үшін ұстау үшін ұя қораптары пайдаланылып келген. Ұя қораптарын басқа мақсаттарда қолдану 18 ғасырдың ортасында басталды, ал табиғатты зерттеуші Август фон Берлепш алғаш рет оларды коммерциялық масштабта шығарды. 20 ғасырдың ортасынан бері индустрияландырудың, қалалардың өсуінің, қазіргі заманғы құрылыс әдістерінің, орманды жоюдың және басқа да адамның әрекеттерінің салдарынан құстардың табиғи мекендері күрт азайғандықтан, ұя қораптарына көбірек назар аударылуда, бұл олардың көбеюіне кедергі келтіруде. Ұя қораптары құстардың жойылуына жол бермеуге көмектеседі, бұл Перу Амазониясындағы қызыл араның мысалында көрсетілген. Кейбір қораптар ағаш пен бетон қоспасынан жасалады, оны ағашбетон деп атайды. Керамикалық және пластикалық ұя қораптары қолайлы емес. Ұя қораптары өңделмеген ағаштан жасалуы керек, төбесі шығыңқы және еңіс болуы керек, едені ойыс, дренаж және желдеткіш тесіктері, ішкі жағын бақылау және тазалау үшін кіру жолы болуы керек, сондай-ақ жыртқыштарға көмектесетін сыртқы тұрақтар болмауы керек. Қораптардың кіреберіс тесігі болуы немесе алдыңғы жағы ашық болуы мүмкін. Кейбір ұя қораптары өте әсем және күрделі болуы мүмкін, кейде адам үйлеріне немесе басқа да құрылымдарға ұқсас. Оларда ұядағы камералар болуы мүмкін, осылайша ұяның пайдалануын және ішіндегі әрекетті бақылауға болады.

Құс ұясы қорабының құрылысы

Ұя қорабындағы тесіктің диаметрі, қорапты пайдаланатын құстардың түріне зор әсер етеді. Көптеген шағын құстар ересек құстың өтуіне ғана жеткілікті тесігі бар қораптарды таңдайды. Бұл, басқа құстардың оған шабуыл жасауына қарсы бейімделу болуы мүмкін. Еуропа елдерінде 2,5 см диаметрлі тесік Poecile palustris, Poecile montanus түрлерін, 2,8 см диаметрлі тесік Ficedula hypoleuca, ал 3 см диаметрлі тесік Parus major, Passer montanus түрлерін, 3,2 см диаметрлі тесік Passer domesticus түрлерін тартады. Ұя қорабының мөлшері де, қорапты пайдаланатын құстардың түріне әсер етеді. Өте кішкентай қораптар құрттар мен ағашқа өрмелеуші құстарды, ал өте үлкендері қаздар мен сұңқарларды тартады. Ескі ұя материалдарын және паразиттерді маусымды түрде алып тастау, оларды табысты қайта пайдалану үшін маңызды. Құрылысқа қолданылған материал да маңызды болуы мүмкін. Құсқұйрықтар ағаштан жасалғандарға қарағанда, ағаш-бетон қораптарды ұнатады. Ағаш-бетон қораптарда ұя салған құстардың жұмыртқалары ертерек шығады, инкубация кезеңі қысқа, және көбейіс жетістігі жоғары, себебі синтетикалық ұялар ағаштан жасалғандарына қарағанда жылырақ болады. Ұя қорабының орналасуы да маңызды. Кейбір құстар (соның ішінде жыртқыш құстар) ұяларын белгілі бір биіктікте орналастыруды ұнатады, ал басқалары (мысалы, қаздар) оларды өте төмен немесе тіпті жер бетіне жақын орналастыруды жөн көреді. Күнге қатысты бағыты да маңызды, көптеген құстар қораптарының тікелей күн сәулесінен алыс және басым жаңбырдан қорғалған жерде болуын қалайды.

Басқа жануарлар

Ұя қораптары құстар ғана емес, көбелектер мен сүтқоректілерге де сатылады, әсіресе ағаштарда тіршілік ететін, мысалы, батпақ тышқандары мен опоссумдарға. Жануардың түріне қарай, бұл қораптар демалу, көбейіп ұрпақ беру немесе екеуінің де үшін, ал көбелектер үшін қыстауға пайдаланылуы мүмкін.