Кіріспе

1954 жылы Розмари Сатклифтің балалар романы

«Тоғызыншы бүркіт» – Розмари Сатклифтің 1954 жылы жазылған және жарық көрген балаларға арналған тарихи оқиғалар романы. Оқиға б.з. 2-ші ғасырында, Адриан қабырғасы салынғаннан кейін, Рим Британиясында өтеді.

Сюжет

Жас римдік офицер Маркус Флавий Аквила соғыста алған жарақатынан бір аяғы мүгедек болып қалғандықтан, солтүстік Британияда әкесінің легионының жоғалуының шындығын анықтауға тырысады. Грек көз дәрігері болып киім ауыстырып, Адриан қабырғасының ар жағына, бұрынғы құлы болған британдық аңшы Эскамен бірге сапарға шыққан Маркус, рухсыз және көтерілісшіл Тоғызыншы легионның солтүстік тайпалардың үлкен көтерілісімен құрысқанын біледі. Бұл ұяттың орны, ішінара, легионның аспан туының төңірегіндегі шағын топтың (соның ішінде Маркустың әкесі) батыл соңғы тұруымен толықтырылды. Маркустың жоғалған легионды қайта құру үміті күңкееді, бірақ ол алтын жалатылған қола аспанды әкеліп, ол енді римдіктердің жеңілісінің символы ретінде тағы да қолданылмасын, және шекараның қауіпсіздігіне қауіп келтірмесін қамтамасыз етеді. Рим оған көрсеткен қызметтері үшін сыйлық беріп, ол британдық әйелі Котиямен және босатылған досы Эскамен бірге Британияда жер иесі және фермер болып қоныстанды.

Даму

Тоғызыншы бүркіт – Сатклифтің ерте туындыларының бірі, алайда оның ең танымал кітабы болуы мүмкін. Бұл романдар сериясының алғашқы кітабы, одан кейін "Күміс бұтақ", "Шекаралық қасқыр", "Шапалақ ұстаушылар" (Карнеги медалін жеңіп алды), "Күн батудағы қылыш", "Таңғы жел", "Қылыш әні" және "Қалқан сақинасы" кітаптары жарық көрді. Серия Рим империясының, содан кейін Ұлыбританияның бір әулетінің тарихын баяндайды, олар дельфин бейнесі салынған зөңгіл тұмшалы сақинаны мұраға алады. Кітап "Бүркіт" деген атпен да жарияланған. Ол бірнеше рет бейімделді, ең белгілісі – 2011 жылғы "Бүркіт" фильмі.

Тарихи негіз

Сатклиф алғы сөзінде осы әңгімені екі негізгі элементтен құрағанын жазды: 117 жылы Каледония тайпаларымен күресу үшін солтүстікке жорық жасағаннан кейін тарихи деректерден IX Hispana (Тоғызыншы легион) жоғалуы; және Каллева Атребатум (Силчестер) қазбаларында қанаты жоқ рим бүркітінің табылуы. Қазір Сильчестер бүркітін сақтап тұрған Рединг мұражайында "бұл легиондық бүркіт емес, бірақ Розмари Сатклиф оны осылай бейнелеген" делінген. Ол бастапқыда рим қаласы форумындағы Юпитер мүсінінің бір бөлігі болған болуы мүмкін. Сатклиф сондай-ақ легионның "Hispana" атауы оның Испанияда (қазіргі Испания және Португалия) құрылғанын білдіреді деп ойлады, бірақ бұл атақ сол жердегі жеңістері үшін берілген болуы мүмкін. Сатклиф жазған кезде, бұл бөлімше император Адрианның билігінің басындағы (117–138 жж.) тәртіпсіздік кезеңінде Ұлыбританияда жойылған деген болжам ықтимал еді. Бірақ қазіргі ғалымдар бұл пікірмен келіспейді, себебі сақталған жазбалар Тоғызыншы легионның отрядтары 117 жылдан кейін Рейн шекарасында қызмет еткенін көрсетеді, ал легион Рим империясының шығысында жойылған болуы мүмкін деген жорамал бар. Бұл өз кезегінде басқа тарихшылар тарапынан да күмәндануға түрткі болды, олар легион солтүстік Ұлыбританияда жойылғанын айтады. Рим-британдық тарихшы Шепард Фрере "құндырақ мәліметтер келгенше, одан әрі айту қиын" деген қорытынды жасады.

Радио

BBC Home Service радио драмалық қойылымын жасады, ол алғаш рет 1957 жылдың 27 ақпаны мен 3 сәуірі аралығында "Балалар сағатында" алты бөлімге бөлініп көрсетілді, 1958 жылдың 7 қыркүйегі мен 12 қазаны аралығында қайталанды, ал кейіннен 1963 жылдың маусым айында 90 минуттық радиоқойылым ретінде қайта өңделді. Адаптацияны Феликс Фелтон жасады, ол сонымен қатар мергенші Герн рөлін ойнады; Мариус Горинг Маркус рөлін, ал Мартин Старки Эска рөлін ойнады. Оторино Респигидің "Рим шыршалары" симфониялық поэмасының төртінші бөлімінен алынған үзінді тақырыптық музыка ретінде пайдаланылды. 1996 жылы Том Смит бас рөлде ойнаған толық актерлік құрамды радиодрама ретінде BBC оны қайта бейімдеді.

Теледидар

1977 жылы кітап бойынша Бі-Би-Си телесериалы түсірілді, сценарийін Билл Крейг, Дональд Булл және Арден Винч жазды, ал Маркус Аквила рөлі Энтони Хиггинсқа берілді.

Фильм

2011 жылы Кевин Макдональд режиссерлік еткен, Маркус Аквила рөлінде Ченинг Татум және Эска рөлінде Джейми Белл ойнаған "Қыран" фильмі жарық көрді.