Кіріспе

Астерикс комикс-сериясындағы мультфильм кейіпкері Обеликс ( /ɒ//b//əl//ɪ//k//s/ ). Ол менгир мүсіншісі және жеткізуші болып жұмыс істейді және Астерикстің ең жақсы досы. Обеликс семіздігімен, арқасында алып жүретін менгирлерімен және адамнан артық күшімен танымал. Ол нәресте кезінде галл тайпасының сиқырлы сусыны бар қазанға түсіп қалғандықтан, Астерикс ауылындағы адамнан артық күшті күйде қалатын жалғыз галл болып табылады. Осы зор күшіне байланысты Обеликске ешқашан сиқырлы сусын ішуге рұқсат берілмейді, ол бұл тыйымды өте әділетсіз деп есептейді. Оның тағы бір ерекшелігі – қарапайымдылығы, иті Догматикске деген сүйіспеншілігі мен қамқорлығы, біреу оны "семіз" деп атағанда ашуланып, шошқаларды аулауға және жеуге құштарлығы, сондай-ақ римдіктерді ұрып-соғуы. Оның айтулы сөзі: "Ils sont fous ces romains" ("Бұл римдіктердің бәрі ақылсыздар!"), бірақ ол басқа ұлттардың, тіпті басқа галлдардың да ерекше екенін ойлайды. Актер Жерар Депардье 2023 жылғы "Астерикс және Обеликс: Орталық Корольдық" фильміне дейін Астерикс фильмдерінде Обеликс рөлін сомдады.

Кейіпкер

Обеликс – Астерикстің ең жақын досы (олардың тіпті туған күні бірдей, бірақ бұл тек Обеликс пен компания комиксінде Обеликске арналған туған күні тойлануымен үйлеспейді). Ол көбінесе менгир жеткізуші болып жұмыс істейді. Өміріндегі құштарлықтары – Астерикспен бірге болу, шайқасу, аң аулау, жабайы шошқа жеу, менгирлерін жасау және тасымалдау, римдік легионерлерді ұрып-сапалау (кейде олардың қаруларын жинау). Обеликс Догматиксті (фр. Идефикс) жақсы көреді. Оның ата-анасы қазір Кондатта тұрады (Астерикс және актрисада көрсетілгендей), ал алыс туысы Металлургикс, алтын орақ жасаушы, Лютецияда тұрады (Астерикс және алтын орақ комиксінде көрсетілгендей). Обеликс ең көп жейтіні – қуырылған шошқа, оны әдетте Астерикспен бірге аулайды, бірақ ол ашкөз және көбінесе ерекше жағдайларды қоспағанда, кез келген нәрсені жеуге тырысады. Мысалы, Астерикс және Обеликс теңізде және Астерикс Британияда ол қайнатылған шошқаны ұнатпағандай көрінеді. Ол жаңғақтар мен ұлуларды қабықтарымен жейді, сондай-ақ есірткі, дәмді тағамдар мен уға төзімді, бұл сиқырлы сусынның тұрақты әсерінен болуы мүмкін. Бірақ ол алкоголь ішкенде тез мас болады, мысалы, Астерикс Британияда, ол сиқырлы сусын бар шарап бөшкесін табуға тырысып, әртүрлі шараптарды сынап көреді, немесе Астерикс және лавр гүлдерінде ол және бас Vitalstatistix той кезінде мас болады, соның салдарынан әйелі Импедиментаның наразылығына ұшырайды. Өзінің үйі болғанымен, Обеликс кейде Астерикспен бірге түнеп қалады. Обеликс менгирлерді өзі кеседі. Менгирлердің мақсаты туралы тікелей айтылмаған, бірақ олар үлкен әшекейлер екені айтылады. Дегенмен, бұл ежелгі Еуропадағы менгирлердің құпиясына байланысты әзіл болуы мүмкін, себебі Обеликс оларды жеткізіп берген. Обеликс көбінесе тастарды өзіне қажетті нәрселерге айырбастайды, нәтижесінде ауылда менгирлерге толы дала пайда болады. Обеликс мейірімді, бірақ әлеуметтік қарым-қатынасқа бейім емес, мүмкін оның күшіне байланысты басқалар оған бейімделуге мәжбүр болғандықтан. Ол өзінің күшін толыққанды сезінбейді және әдетте есікті қағып келе жатқанда оны бұзып алады. Ол жиі жабық есіктерді ашу немесе қабырғаларды бұзу үшін соққы беруге қолданылады. Сол сияқты, ол басқалардың оның күшіне ие емес екенін білмейді және "кішкентай менгир" деп атаған нәрсесімен басқаларды жарақаттағанда немесе Астерикс оған Догматикс сияқты кішкентай иттің менгирді көтере алмайтынын түсіндіруге тырысқанда таңғалады. Ол формальды білім беруге немесе интеллектуалды ізденістерге де қызығушылық танытпайды, өйткені оның барлық мәселелерін күш-қуаты шешеді. Ол әдетте барлық шешімдерді Астерикске қалдырады. Бірақ Обеликс ақымақ емес. Астерикс және норманндарда ол әртүрлі белгілерден бард Какофоникстің мансаптық өсу үшін Лютецияға кеткенін түсінеді: Обеликс тарапынан интеллекттің бұл ерекшелігі Гетафиксті таң қалдырады. Сондай-ақ, ол Астерикс пен Қара алтындағы Астерикске жабайы шошқаның сөздік анықтамасын (латын таксономиялық жіктелімін қоса) айтады. Ол ашуланғанда да қауіпті болуы мүмкін. Ол жекпе-жекті ұнатады және шайқасқанды жақсы көреді, бірақ ол қатыгез немесе садист емес: ол шайқасты ойын ретінде қарастырады және қарсыластарына әдетте мейірімді және сыпайы (кейде шамадан тыс сыпайылыққа дейін) болады. Ол бұл мейірімділікті тіпті римдіктерге де көрсетеді, оларды ол сирек басып алушылар ретінде қарастырады, бірақ оның қатал тұрғын үйіне аздап дайын қатысушылар ретінде қарастырады (Римдіктер оны қорқынышты зұлым деп санайды, оның жамандығы бүкіл Рим армиясына тарады). Оның басқа сүйіп тұратын ойын-сауықтары – билеу (ол өте жақсы билейді) және кейде ешкі сүтін көп ішу (алкогольді ішімдіктерді сирек ішеді). Астерикс сияқты, Обеликс та үйленбеген, бірақ ол әдемі бетке оңай ғашық болады. Ол Сопорификстің (басқа ауыл тұрғындарының бірі) қызы Панацеяға және кейде басқа жас әйелдерге, әсіресе миссис Гериатрикске (ерінің ашуын туғызады) үмітсіз ғашық. Бірақ ол ақырында жұбайы мен балалы болады деп ойлауға болады, өйткені Астерикс және Сыныптық актінде ол 20-ғасырда ұзаққа созылған француз жауынгерлерінің ұлы әулетінің негізін қалаушы болып табылады. Обеликс ең көп айтатыны – "Бұл римдіктер ақымақ" ("Ils sont fous ces romains": итальян тіліндегі аудармада "Sono pazzi questi Romani", ол Римнің S. P. Q. R. деген лозунгісімен қысқартылуы мүмкін), бірақ ол саяхаттарында кездескен әр түрлі топтарға қатысты осы сөздің басқа да нұсқаларын қолданды: "Бұл британдықтар ақымақ", "Бұл корсикалықтар ақымақ" және т.б. Ол осы сөзді айтқаннан кейін маңдайын тығып алады. Бұл Юлий Цезардың аймақты басып алған кезде галлдардың шайқас стилін сипаттағанда айтқан "Бұл галлдар ақымақ" деген сөзді пародизациялайды.

Қуаттылығы

Басқа ауыл тұрғындарынан айырмашылығы, Обеликске жұлдызды Гетефикс сиқырлы сусынды ішудің қажеті жоқ, өйткені ол бала кезінде қазанға құлап, оның әсері оған тұрақты болды. Обеликс биік және алып денелі. Оның бойы шамамен 2 метр, ал салмағы 2 килограммнан асады. Бұл оқиғаның баяны «Обеликс кішкентай шақта сиқырлы сусынға қалай түсті» деген кітапта айтылған. Бұл әсер көзделмеген немесе күтілмегендіктен, Гетефикс оған ең қиын жағдайларда ғана, тіпті бір тамшысын беруге рұқсат бермейді (өзінің өмірі үшін немесе басқалардың өмірі үшін қорқып, егер назарсыз және үйлесімсіз күшті адам одан да күшті болса), бұл Обеликске қатты ренжітеді. («Астерикс пен Обеликс теңізде» кітабында, сусынның артығынан ішкен адам тасқа айналуы мүмкін екені айтылады; қаншасы керек екені белгісіз, бірақ толық қазан әрине амал жасайды. Бұл әсер тек ересектерге ғана тиесілі, өйткені Обеликс бала кезінде тасқа айналмады, немесе бұрынғы дозаның әсерінен шамадан тыс мөлшерде ішіп алғаннан кейін пайда болуы мүмкін). Алайда, «Астерикс пен Клеопатра» кітабында Гетефикс оған Ұлы пирамиданың лабиринтіндегі есікті ашу үшін бірнеше тамшы береді, бірақ ол «бұрынғы және кейінгі» арасында көп айырмашылық байқамайтынын айтады, мүмкін Обеликс кез келген физикалық жұмысты оңай атқаруға үйренгендіктен. Гетефикс («Астерикс галл») және Астерикс («Астерикс пен лавр гүлдестесі») сиқырлы сусынның иммунитет бермейтінін анық айтқанмен (Гетефикстің осы үшін сусыны бар, бірақ ол тек «Астерикс галл» кітабында айтылған), яғни олар римдіктермен шайқаста жарақаттануы мүмкін, бірақ олардың табиғи күші әдетте римдіктерге мүмкіндік бермейді, бұл Обеликске қатысты солай болмайды. Ол тіпті оны соққымен есінен танып қалуға тырысқанда, «Корсикадағы Астерикс» кітабында римдіктердің найзалары оның артқы жағына кіргенде немесе басқа біреу оған зиян келтіруге тырысқанда байқамайды. Бұл Обеликс ақымақтығынан немесе білімі жетпеуінен ауырсынуды сезбейді немесе оған ден қоймайды, немесе сусын оның жалпы күшін арттырған, өйткені ол ішушінің төзімділігін арттырып, жылдам жүгіруге мүмкіндік береді, бұлшық еттері оған шабуылдарды оңай сіңіруге мүмкіндік береді. Обеликс өзінің зардап шекпейтіндігін көрсететін көптеген жағдайларда оған өткір заттармен емес, физикалық шабуыл жасалады, мысалы «Астерикс пен Сиқырлы кілем» кітабында, садақ оның артқы жағына кездейсоқ тиіп, ол азаптан айқайлайды, осылайша Обеликс физикалық ауырсынудан жоғары емес екенін көрсетеді. Обеликс кейде бұрмаланған көзқарастарды көрсетеді, әсіресе галлдар мен римдіктердің қарым-қатынасына қатысты. Оның пікірінше, ол неғұрлым көп римдіктерді ұрып-соқса, соғұрлым жақсы, тіпті «өзімшіл» римдік құрбандар да оған қарсылық көрсетпеуі керек: «Британиядағы Астерикс» кітабында, ол римдіктер Британияға басып кірді деген талапты жоққа шығарады; ол британдықтар римдіктерді сонда сүйреп әкетті деп санайды, осылайша барлық көңіл көтеруді өздеріне қалдырады. Регби матчы кезінде Обеликс ойынның қаншалықты күшті болатынын көрмейінше, шаршайды, содан кейін қуаныштан қалмай, олар регбиді Галлияда ойнауға кеңес береді. «Корсикадағы Астерикс» кітабында, ауыл тұрғындары жыл сайын кем дегенде бір рет римдіктерге шабуыл жасап, Герговиядағы галльдықтардың жеңісін тойлайды. Римдіктер шабуылдан қашу үшін лагерьлерін тастап кеткенде, Обеликс бұл мінез-құлықты ақылсыздық және олардың «достық» қарым-қатынасына зиян келтіретінін көреді. «Астерикс пен Обеликс теңізде» кітабында, ол римдіктер Галлиядан кетуі туралы түс көреді (немесе қорқынышты түс көреді). Ол мұндай арман орындалса қорқады. Ол сондай-ақ римдіктермен бейбітшілік туралы ой Верцингеторикстің естелігіне зиян келтіретінін мәлімдейді. Көбінесе бейбітшілік оның римдіктерге қарсы соғыса алмайтынын білдіреді, бұл оны қорқытады. Содан кейін ол римдіктердің ауылға шабуыл жасауының «ақылдылығы» туралы айтады (бірақ олар шын мәнінде адмиралды қарсы алу үшін парадты жоспарлаған). Цезарь мен Помпей арасындағы римдік азамат соғысы «Астерикс легионер» және «Астерикс және актриса» кітаптарында көрсетілген. Рим әскерлері арасындағы шайқасты көргенде, Обеликс: «Қандай ысырап!» - деп күңкілдейді. Бірақ бұл тек өмірдің ысырап болуымен байланысты емес, бұл оның өзін-өзі ұрып-соғу үшін римдіктердің саны азаяды дегенді білдіреді.

Портретті бейнелеу

Альберт Аужие 1960 жылы радиоспекльде Обеликске дауыс берді. Анимациялық фильмдер үшін ол алғашқы үш фильмде Жак Морель, 80-90-шы жылдардағы барлық фильмдерде Пьер Торнаде, сондай-ақ «Asterix & Obelix XXL» және «Asterix & Obelix XXL 2: Mission: Las Vegum» бейнеойындарында, 2006 жылғы «Asterix and the Vikings» фильмінде және «Asterix at the Olympic Games» бейнеойынында Жак Франц, ал 2014 жылғы «Asterix: The Mansions of the Gods» фильмінен бастап дауыстады. Анимациялық фильмдердің ағылшын тіліндегі дубляждарында оны Хэл Брав, Майкл Килгарриф, Билли Кернс, Бернард Бресслау, Рози Грир, Говард Лью Льюис, Брэд Гарретт, С. Эрнст Харт және Ник Фрост озбырды. Тірі актерлік фильмдерде Жерар Депардье Обеликс рөлін ойнады, ал Жиль Леллуш «Астерикс және Обеликс: Орта патшалық» фильмінде бұл рөлді ойнауға дайын. Бұл фильмдердің ағылшын тіліндегі дубляжында Терри Джонс, Доминик Фумуза және Пол Банди Обеликске дауыс берді.

Атауы

Обеликс есімі грек тіліндегі "obélisque" (обелиск, ежегі грек тас бағанасы) сөзімен байланысты ойын, оның дене бітімі дөңгелек және салмақты тас ескерткіштерді (менгирлерді) жеңіл-жеңіл алып жүру әдетінен туындаған. "Обелиск" сөзі (француз және ағылшын тілдерінде) "obelus" (obèle) сөзінің бір түрі болып табылады, ол типографиялық белгі ("†"), көбінесе астерикске серік болып келеді, одан кейін оның досы Астерикс аталған.