Кіріспе

1922 ж. АҚШ-та теміржол жұмыскерлерінің жалпыұлттық ереуілі 1922 жылғы Ұлы теміржол ереуілі, немесе Теміржол шеберханаларының ереуілі – АҚШ-та теміржол қызметкерлерінің бүкіл ел бойынша ұйымдастырылған ереуілі. 1922 жылдың 1 шілдесінде бар болған он алты теміржол еңбек ұйымының жетісі бастаған бұл ереуіл тамыз айына дейін жалғасты. 1922 жылдың 1 қыркүйегінде судья Джеймс Герберт Уилкерсонның шешімімен ереуіл тоқтатылды. Еңбек аясында кем дегенде он ереуілші немесе олардың туыстары қаза тапты. 1922 жылғы жазда 400 000-ға жуық жұмысшының бірлескен әрекеті – 1894 жылғы Американдық теміржол одағының Пуллман ереуілінен берігі ең ірі теміржол ереуілі және 1919 жылғы Ұлы болат ереуілінен кейінгі ең үлкен американдық ереуіл болды.

Өмірбаян

Бірінші дүниежүзілік соғысқа Американың қатысу кезінде американдық темір жол жүйесі, сол дәуірдегі жүк және жолаушы тасымалдаудың басты құралы, президент Вудро Вильсонның жарлығымен мемлекеттік басқаруға алынды. Темір жолдардың басқаруы АҚШ Темір жол әкімшілігі деп аталатын мекемеге жүктелді. Бұл кезде теміржол саласында 8 сағаттық жұмыс күні орнатылып, еңбек саласында салыстырмалы келісім орнады. Алайда, 1920 жылғы Көлік заңымен темір жол жүйесі жеке меншікке қайтарылғаннан кейін, еңбек аясындағы тыныштық кезеңі қысқа ғана болды. Осы кезде индустрияны үйлестіру үшін 9 мүшеден тұратын Теміржол еңбек кеңесі деген жаңа бюрократиялық орган құрылды.

Шабуыл басталады

1922 жылы Темір жол еңбек кеңесі тағы бір жалақы кесімін бекітті, бұл жолы темір жол жөндеу және күтім жұмыскерлеріне сағатына 7 центтен кесілді, бұл осы жұмыскерлер үшін шамамен 12% шығынға әкеп соқты. 1922 жылғы жалақы кесіміне қатысты барлық теміржол кәсіподақтарының мүшелеріне ереуіл дауыс беру қағаздары жіберілді, бірақ дауыстар саналған соң, «Үлкен Төрттік» бірлестіктерінің мүшелері жұмыс тоқтату мәселесінде келіспеушілік танытты. Теміржол шеберханаларының және жол күтім жұмыскерлерін білдіретін жеті кәсіподақ ереуілге шығуға дауыс берді, ал 1922 жылдың 1 шілдесі үйлесімді ереуілдің басталу күні ретінде белгіленді. Сол күні шамамен 400 мың теміржолшы жұмыстан шықты, оның ішінде Чикаго агломерациясында ғана 100 мыңға жуық адам болды. Темір жолдар Темір жол еңбек кеңесінің ынталандыруымен, тұрақты жұмысшылар ретінде қарастырылатын жаңа жұмысшыларды жұмысқа алуға көшті. Мысалы, Пенсильвания штатының Истон қаласында 50 әйел мен баладан тұратын топ ереуілшілерге ащы сүт, шіріген жұмыртқа және бұзылған өнімдермен шабуыл жасады. Штат және федералды билік органдарының тәртіп орнату әрекеттері қақтығыстың шиеленісін күшейтті. Қақтығыстың бастапқы кезеңінде ереуілшілер теміржол деполары мен жөндеу шеберханаларын жабу үшін пикеттер ұйымдастыруға тырысты. Бірақ жеке күзетшілер мен құқық қорғау органдары ереуілшілерді жеке меншікке тез шығарып тастады, ал ереуілшілер көбінесе жұмыс орнында тұрғандықтан, жаңа және күшті тактикалар қолданылды, оның ішінде физикалық қауіп көрсету, ереуілшілердің үйлерін қирату, теміржол мүлігіне келтірілген зиян және ереуілшілерге қарсы физикалық зорлық-зомбылық актілері. Өз тарапынан, қарулы компания күзетшілері ереуілшілерге оқ атты, нәтижесінде бірнеше адам қаза тапты, соның ішінде Огайо штатының Кливлендінде (8 және 16 шілде), Нью-Йорк штатының Буффало қаласында (8 шілде), Иллинойс штатының Клинтонда (8 шілде, жұмысшының жасөсперім ұлы, жұмысшы жараланды), Нью-Джерси штатының Порт-Моррис қаласында (12 шілде) және Калифорния штатының Нидлс қаласында (12 шілде) оқиғалар болды. Солтүстік Каролина штатының Уилмингтон қаласында компания күзетшісі ереуілге қатыспаған теміржол машинисін «қапшақ» деп атағанына наразылық білдіріп, оны атып өлтірді. Буффалода теміржол детективтері бір әйел мен екі ұлды атып өлтірді; сол кездегі газеттерге сәйкес, ұлдар өлімге әкелетін жарақаттар алды. Сонымен қатар, 12 тамызда Висконсин штатының Супериор қаласында пойыз тоқтатылғаннан кейін кем дегенде бір күзетші атып өлтірілді. Кейбір ереуілшілер мүмкіндік туғанда пойыздар мен жолдарды саботаждаудан тартынбады. Бір жағдайда пойыз қосымша жолға бұрылып, вагондарға қарақшылар шабуыл жасады, терезелер арқылы тас пен металл бөлшектер лақтырылды. Жолдың кейбір бөліктері жарылғыш заттармен бұзылды. Өздігінен әрекет етушілік зорлық-зомбылық, әсіресе Оңтүстік және Оңтүстік-Батыста, ереуілшілерді ұрлау және сауатсыздық жиі кездесетін құбылыс болды. Кәсіподақ басшылары ереуілшілердің стихиялы зорлық-зомбылығын және компания күзетшілері мен полиция қызметкерлерінің кейде көрсеткен қатыгездігін айыптады, бірақ бұл шаралар тиімді болған жоқ.

Шабуылдың тоқтатылуы

Шабуылды бейтарап шешу мүмкіндігі аз ғана уақытқа созылды. 1922 жылдың 11 шілдесінде президент Хардинг тараптар арасындағы келіспеушілікті таратуға бағытталған жарлық шығарды, жұмысшылардың шағымдарын мойындап, ұйымдасқан еңбекті жоюға уәде бермеді, сонымен қатар Теміржол еңбек кеңесінің ереуілшілерді тұрақты жұмыскерлер деп қарау туралы шешімін қабылдады, оларға "басқалар сияқты жұмыс істеуге толық құқық бар, ал басқалары жұмыстан бас тартуға құқылы". Бұл бұйрыққа кеңінен қарсылық болды, сондай-ақ бірнеше көмектесу ереуілдері кейбір теміржолдарды толығымен тоқтатты, бірақ көптеген шеберхана жұмысшылары жергілікті деңгейде теміржолдармен келісімге келгендіктен, ереуіл ақырында тоқтап қалды. Көп жағдайда ұнамсыз ұсыныстар, сонымен қатар ереуіл кезіндегі зорлық-зомбылық пен жағдайдың шиеленісуі теміржолдар мен шеберхана жұмысшылары арасындағы қарым-қатынасты ұзақ уақытқа кернеді. Ереуілдің нәтижесі Хардинг әкімшілігі үшін ауыр соққы болды, олар жағдайды шеше алмағаны үшін сыналып, республикашылардың 1922 жылғы ара сайлауда жеңілуіне себеп болды, сондай-ақ Хардингтің даулы Бонус заңын ветолауы да ықпал етті.