Кіріспе

Жұмысшылардың жұмыс тоқтатуы

Ереуіл, сондай-ақ еңбек ереуілі, еңбек акциясы (британдық ағылшын тілінде) немесе жай ғана ереуіл – жұмысшылардың жұмыстан жаппай бас тартуы салдарынан туындайтын жұмыс тоқтату. Ереуіл көбінесе жұмысшылардың наразылықтарына жауап ретінде болады. Ереуілдер индустриялық революция кезінде, фабрикалар мен кен орындарында жаппай еңбек күші маңызды болғанда кеңінен таралды. Ереуілдер жиі бола бастағанда, үкіметтер әрекет етуге итергіліп, қысымға ұшырады (жеке бизнес немесе кәсіподақтар тарапынан). Үкімет араласуы сирек бейтарап немесе достық болды. Алғашқы ереуілдер көбінесе заңсыз қастандықтар немесе бәсекеге қарсы картельдік әрекеттер деп есептелді және көптеген жағдайларда мемлекеттік полиция, федералды әскери күштер және федералды соттар тарапынан ауыр заңдық репрессияға ұшырады. Көптеген батыс елдері 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында белгілі бір шарттарда ереуілдерді заңдастырды. Ереуілдер кейде үкіметтерді саясатты өзгертуге мәжбүрлеу үшін қолданылады. Көбінесе ереуілдер белгілі бір саяси партияның немесе билеушінің билігін тұрақсыздандырады; мұндай жағдайларда ереуілдер көбінесе азаматтық қарсылық науқаны түріндегі кең ауқымды әлеуметтік қозғалыстың бір бөлігі болып табылады. Мысалы, 1980 жылғы Гданьск кеме құрылыс зауытындағы және 1981 жылғы Лех Валенса басқарған ескерту ереуілі. Бұл ереуілдер Польшадағы саяси өзгерістер үшін азаматтық қарсылықтың ұзақ науқанында маңызды рөл атқарды және темір перденің құлауына және Шығыс Еуропада коммунистік партияның билігінің аяқталуына үлкен үлес қосты. Тағы бір мысал – Кэпп төңкерісінен кейін болған ереуілдер, оларды USPD және Германия Коммунистік партиясы ұйымдастырды, нәтижесінде төңкеріс күйреп қалды.

Терминнің шығу тегі

Жұмысшылар наразылығын сипаттау үшін ағылшын тіліндегі "strike" сөзі алғаш рет 1768 жылы қолданылған, сол кезде Лондондағы демонстрацияларды қолдаған теңізшілер порттағы сауда кемелерінің ең жоғарғы жағалауларын түсіріп ("strike" - етіп), кемелерді істен шығарды.

Өнеркәсіпке дейінгі ереуілдер

Тарихи тұрғыдан алғашқы ереуіл туралы мәліметтер ежелгі Мысырдың фараоны Рамзес III тұсында, 20-шы династияның соңында, 1152 жылдың 14 қарашасында пайда болды. Дейр-эль-Мединадағы Корольдік некрополінің шеберлері жалақы алмағандықтан жұмыстан бас тартты. Мысыр билігі жалақыны көтерді. Ереуіл идеясы туралы алғашқы еврей дерегі Талмудта кездеседі, онда құрбандық дастарқанына нан дайындаған нан пісірушілер ереуілге шыққандығы сипатталған. Жалпы ереуілдің ерте белгісі ежелгі Римдегі сецессио плебис болуы мүмкін. Х.Г. Уэллс «Тарихтың сызбасы» еңбегінде бұл оқиғаны «плебейлердің жалпы ереуілі» деп сипаттаған; «Плебейлер ереуілді ойлап тапқан сияқты, ол тарихта алғаш рет пайда болды». Олардың алғашқы ереуіліне себеп, «көптеген жылдар бойы мемлекетке батыл қызмет еткен достарының патриций кредиторлардың талабы бойынша тізбекке байланып, құлдыққа түскенін ашумен көруі» болды. 1842 жылы көптеген салалардағы жалақы мен еңбек жағдайын жақсарту туралы талаптар ақыры бірінші заманауи жалпы ереуілге ұласты. 1842 жылдың сәуір айында екінші Чартист петициясы Парламентке ұсынылып, қабылданбағаннан кейін, ереуіл Англияның Стаффордширдегі көмір шахталарында басталды және тез арада бүкіл Ұлыбританияға таралып, Ланкаширдегі фабрикаларға, мақта фабрикаларына және Дандиден Оңтүстік Уэльс пен Корнуоллға дейінгі көмір шахталарына әсер етті. Бұл көтерілісшілердің спонтанды көтерілісі емес, саяси мақсатта жүзеге асырылып, жеңілдіктер алуға бағытталған еді. Ең жоғары нүктесінде, сол кездегі өнеркәсіптік жұмыс күшінің жартысы, 500 000-нан астам адам ереуілге қатысты. Жергілікті басшылар өсіп келе жатқан жұмысшы табының дәстүрін саяси тұрғыдан ұйымдастырып, жақтастарын капиталистік саяси құрылымға қарсы күреске шақырды. Ол кезде Лондонда болған бақылаушы Фридрих Энгельс былай деп жазды: «Сан жағынан бұл тап Англиядағы ең күшті күшке айналды және осы фактіні сезінген бай ағылшындарға қиын жағдай туады. Ағылшын пролетариаты өзінің күшін енді ғана білуде, ал өткен жазғы толқулардың нәтижесі осының нәтижесі болды». 19 ғасырдың аяғына қарай ереуілдер индустриялық дамыған әлемдегі өндірістік қатынастардың маңызды бөлігіне айналды, өйткені жұмысшылар жақсы жалақы мен еңбек стандарттары үшін жұмыс берушілерімен бірлесіп келісімдер жасау үшін өздерін ұйымдастырды. Карл Маркс «Философияның кедейлігі» атты еңбегінде Пьер Жозеф Прудонның ереуілді қылмыстық деп санаған теориясын сынады.

Танымдық шабуылдар

Танымдық ереуіл – белгілі бір жұмыс берушіні немесе саланың кәсіподақты компания қызметкерлерінің заңды ұжымдық келіссөздер жүргізуші агенті ретінде мойындауға мәжбүрлеу мақсатымен жүзеге асырылатын өндірістік ереуіл. 1949 жылы АҚШ-та олардың қолданылуы «соңғы қырық жыл немесе одан да көп уақыт бойы еңбек ұжымдарының әртүрлі нәтижелерге қол жеткізген құралы» деп сипатталды. Мысал ретінде United Auto Workers ұйымының сәтті құрылуы келтірілді. Олар қазіргі американдық еңбек заңнамасының (Ұлттық еңбек қатынастары заңын қоса) пайда болуына дейін жиі кездесетін, ол жұмыс берушілерді тиісті сертификатталған кәсіподақтардың заңдылығын мойындауға заңды түрде міндеттейтін процедураларды енгізді. 1936 жылы АҚШ-та өткізілген ереуілдер туралы зерттеу көрсеткендей, 1927-1928 жылдар аралығындағы барлық ереуілдердің үштен бірі, ал 1929 жылы 40 пайыздан астамы «кәсіподақты тану, жабық кәсіподақ, кәсіподаққа қарсы кемсітушілік және кәсіподақ келісімдерін бұзуға наразылық білдіру» талаптарымен байланысты болды. 1988 жылы 1972-1978 жылдар аралығында кәсіподақталмаған қалалық полиция бөлімдеріндегі ереуілдер мен кәсіподақ құру туралы зерттеу көрсетті, танымдық ереуілдер «негізінен келіссөздер заңдары келіссөздер құқығын жеткілікті түрде қорғамаған жерлерде» жүзеге асырылған. 1937 жылы АҚШ-та 4740 ереуіл болды. Бұл американдық еңбек тарихындағы ең ірі ереуіл толқыны болды. АҚШ-тағы ірі ереуілдер мен жұмыстан босатулардың саны 1970 жылы 381-ден 1980 жылы 187-ге, ал 2010 жылы 11-ге дейін 97%-ға төмендеді. Компаниялар ереуіл қаупіне қарсы зауытты жабу немесе көшіру арқылы қарсы тұрды. 1967 жылы қабылданған Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық пактінің 8-бабы ереуіл құқығын қамтамасыз етеді. 1961 жылы қабылданған Еуропалық әлеуметтік хартаның 6-бабы да ереуіл құқығын қамтамасыз етеді. 1972-1974 жылдарғы «ғасыр ереуілі» деп аталған Фарах ереуілін негізінен Техас штатының Эль-Пасо қаласында мексикалық-американдық әйелдер ұйымдастырып, басқарды.

Вариациялар

Көптеген ереуілдер еңбек одақтары ұжымдық келіссөздер кезінде соңғы шара ретінде ұйымдастырады. Ұжымдық келіссөздердің мақсаты – жұмыс беруші мен одақ арасында жалақы, әлеуметтік төлемдер және еңбек жағдайлары туралы келісімге келу. Ұжымдық келісімшартта одақтың келісім шартының қолданылу мерзімі ішінде ереуілге тыйым салатын тармақ (шарттық «ереуілге тыйым салу туралы тармақ») болуы мүмкін. АҚШ еңбек заңнамасына сәйкес, ереуілге тыйым салу туралы тармақты бұзу ереуілге қатысушылардың қорғалған бірлескен әрекеті болып табылмайды. Кейде жұмысшылар одақтың қолдауысыз ереуілге шығуды шешеді, себебі одақ мұндай тактиканы қолдамайды немесе ереуілге қатысқан жұмысшылар одақ мүшесі емес. Одақтың ресми рұқсатысыз ұйымдастырылған ереуілдер «жабайы ереуілдер» деп те аталады. Көптеген елдерде жабайы ереуілдер танылған одақтың ереуілі сияқты заңдық қорғауға ие емес және оған қатысқан одақ мүшелері немесе олардың одағы жазаға тартылуы мүмкін. Ұлыбритания сияқты кейбір елдерде одақ мүшелерінің ресми дауыс беруісіз ұйымдастырылған ереуілдерге де осы ереже қолданылады. Ереуіл жұмысшылардың жұмысқа бармауынан немесе жұмыс орнының алдында пикет ұйымдастырудан тұрады, бұл олардың орнына жұмыс істеуге немесе жұмыс берушімен іскерлік байланыс жасауға кедергі келтіруге немесе одан бас тартуға бағытталған. Сирек жағдайларда жұмысшылар жұмыс орнын басып алады, бірақ жұмыс істемейді. Бұл «отырыс ереуілі» деп аталады. Ұқсас тактика – «жұмыс істеуге бару», онда қызметкерлер жұмыс орнын басып алады, бірақ жұмысты жалғастырады, көбінесе жалақысыз, осылайша олардың әлі де пайдалы екенін немесе жұмысшылардың өзін-өзі басқаруы сәтті болуы мүмкін екенін көрсетуге тырысады. Мысалы, мұндай жағдай 1919-1920 жылдардағы Италияның «екі қызыл жыл» Biennio Rosso кезіндегі зауыттарды басып алумен байланысты болды. Тағы бір ерекше тактика – «нұсқау бойынша жұмыс істеу» (немесе «итальяндық ереуіл»), онда жұмысшылар өздеріне талап етілген міндеттерді орындайды, бірақ одан да жақсы емес. Мысалы, жұмысшылар қауіпсіздік ережелерін осылай орындау арқылы өнімділігін төмендетеді немесе қосымша жұмыс істеуден бас тартады. Мұндай ереуілдер кейде «жартылай ереуіл» немесе «баяулау» түрінде болады. Австралияда 1970 жылдардағы даму қарқыны кезінде кейбір одақтар, кейбірлері әлеуметтік жауапты деп сипаттаған, «жасыл тыйым салуды» енгізді. Бұл – кәсіподақ немесе басқа ұйымдасқан жұмысшылар тобының экологиялық немесе табиғатты қорғау мақсатымен жүргізетін ереуіл әрекеті. Бұл «қара тыйымнан» туындады, ол ереуілшілердің экономикалық мүдделерін қорғау үшін белгілі бір жұмысқа немесе жұмыс берушіге қарсы ереуілді білдіреді. АҚШ еңбек заңнамасы, Ұлттық еңбек қатынастары заңымен қамтылған жеке сектордағы жұмыс берушілер үшін «экономикалық» және «әділетсіз еңбек тәжірибесі» ереуілдері арасында да айырмашылық жасайды. Жұмыс беруші экономикалық мәселелерге байланысты ереуілге қатысқан жұмысшыларды жұмыстан босатуға емес, тұрақты түрде ауыстыруға құқылы. Керісінше, әділетсіз еңбек тәжірибесі жасаған жұмыс берушілер оларға қарсы ереуілге шыққан қызметкерлерді ауыстыра алмайды және ереуілге шыққан жұмысшыларды қайта жұмысқа алу үшін жаңадан жұмысқа алынған ереуіл бұзушыларды жұмыстан босатуы керек. Ереуілдер белгілі бір жұмыс орнына, жұмыс берушіге немесе жұмыс орнындағы бөлімшеге қатысты болуы мүмкін, немесе олар бүкіл саланы немесе қаланың немесе елдің барлық жұмыскерлерін қамтуы мүмкін. Белгілі бір қоғамда немесе аймақтағы барлық жұмысшыларды немесе жұмысшылардың көптеген маңызды топтарын қамтитын ереуілдер «жалпы ереуілдер» деп аталады. Кейбір жағдайларда ереуілдер мемлекетке немесе басқа билік органдарына қысым жасау үшін немесе жұмыс орнындағы қауіпті жағдайларға жауап ретінде ұйымдастырылуы мүмкін. Ынтымақтастық ереуілі – бұл бір топ жұмысшылардың ереуілге шыққандарды қолдау мақсатымен басқа жұмысшылар ұйымдастырған пикет желісінен өтуден бас тартатын ереуіл әрекеті. АҚШ құрылыс саласында бұрын кең таралған ынтымақтастық ереуілдері Ұлттық еңбек қатынастары кеңесінің жұмыс берушілерге белгілі бір кәсіптер үшін бөлек немесе «қорық» қақпалар құруға рұқсат беру туралы шешімдерінен кейін ұйымдастыруы қиын болды. Дегенмен, бұл тәжірибе жалғасуда; мысалы, кейбір Teamsters келісімшарттары мүшелерді пикет желісінен өтуден бас тартса тәртіптік жазадан қорғайды. Ынтымақтастық ереуілдер ұйым ретінде одақ тарапынан немесе жеке одақ мүшелерінің пикет желісінен өтуден бас тартуы арқылы ұйымдастырылуы мүмкін. АҚШ еңбек заңнамасындағы «бөліс ереуілі» – бұл одақтың өз мүшелерінің белгілі бір жұмысқа тағайындалу құқығын қорғау және басқа одақтың немесе ұйымдаспаған жұмысшылардың даулы жұмысты орындауын протесттеу үшін жасаған бірлескен жұмыстан бас тарту. «Кезеңді ереуіл» – бұл маңызды бөлімдерде немесе орындардағы қызметкерлердің ғана ереуілге шығуы. Бұл ереуілдер келіссөздер жалғасқанда жағдайды уақытша күшейту және жұмыс берушіні күтпеген жағдайға түсіру үшін жасалады. Кезеңді ереуілдер ереуіл қорын сақтауға да көмектеседі. Студенттік ереуіл студенттердің (кейде профессорлардың қолдауымен) сабаққа бармауын білдіреді. Кейде ереуілдің мақсаты – студенттердің наразылығын тудырған мәселелерді қоғамға жеткізу және осылайша олардың беделін түсіру. Басқа жағдайларда, әсіресе мемлекеттік қаржыландырылатын оқу орындарында студенттік ереуіл бюджеттік теңсіздіктерге әкелуі және оқу орнының экономикалық жағдайына әсер етуі мүмкін. Аштық ереуілі – әдейі тамақтан бас тарту. Аштық ереуілдері көбінесе түрмелерде саяси наразылық нысаны ретінде қолданылады. Студенттік ереуілдер сияқты, аштық ереуілі де нысананың беделін нашарлауға бағытталған. «Науқас ереуілі» немесе (әсіресе бірыңғай полиция қызметкерлері үшін) «көктемгі ауру» – бұл ереуілшілердің ауруға шалдыққандарын мәлімдейтін ереуіл түрі. Бұл заңмен тыйым салынған қызметкерлер үшін ереуіл жариялауға тыйым салынған жағдайларда қолданылады. АҚШ-тың кейбір штаттарындағы полиция, өрт сөндірушілер, әуе трафигін басқарушылар және мұғалімдер қауыпсіздікті немесе қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында штаттық және федералдық заңдармен ереуілге тыйым салынған топтардың қатарында. Газеттердің жазушылары өздерінің мақалаларына авторлық құқығын қоймай, жұмыс берушінің әрекеттеріне наразылық білдіруі мүмкін. Белсенділер ереуілдер немесе басқа да акциялар үшін «» топтарын құруы мүмкін, бұл жұмыс орнын немесе капиталистік өндірістің басқа да аспектілерін бұзуға бағытталған пикет түрі, басқа ереуілшілерді немесе жұмыссыз жұмыскерлерді қолдау, жаһандануға қарсы наразылыққа қатысу немесе зәбірленушілерге қарсы тұру.

Канада

2015 жылдың 30 қаңтарында Канаданың Жоғарғы соты ереуілге шығу конституциялық құқық екенін қабылдады. Бұл 5–2 көпшілік дауыспен қабылданған шешімде, судья Розали Абелла «қызметкерлердің бірігуге, өздері таңдаған өкіл арқылы келіссөздер жүргізуге және сол өкіл арқылы жұмыс берушімен ұжымдық келіссөздер жүргізу құқығымен қатар, ереуілге шығу құқығы ұжымдық келіссөздердің мағыналы процесін қорғауда маңызды рөл атқарады» [24-тармақ] деп мәлімдеді. Бұл шешім 1987 жылы Альберта провинциясы ұсынған мәселе бойынша Жоғарғы соттың қарауында бас судья Брайан Диксонның қанағаттандырылмаған пікірін қабылдады (Reference Re Public Service Employee Relations Act (Alta)). Осы ереуілге шығу құқығының нақты ауқымы әлі анықталған жоқ. Бұл Жоғарғы сот шешіміне дейін федералды және провинциялық үкіметтер «жұмысқа оралу туралы» заңнаманы қабылдауға құқылы болды, бұл арнайы заң ереуілді (немесе тосқауылды) тоқтатуға немесе жалғастыруға жол бермейді. Канада үкіметтері даулы тараптарға міндетті төрелік процедурасын немесе жаңа келісімшартты таңуға да мүмкіндік алатын. «Жұмысқа оралу туралы» заң алғаш рет 1950 жылы теміржол ереуілі кезінде қолданылды және 2012 жылға дейін федералды үкімет экономиканың федералды реттелетін салалары үшін (астық өңдеу, теміржол және әуе көлігі, сондай-ақ почта қызметі) 33 рет пайдаланды, ал провинциялық деңгейде одан да көп рет қолданылды. Сонымен қатар, экономиканың белгілі бір салалары «маңызды қызметтер» деп жариялануы мүмкін, онда барлық ереуілдер заңсыз болып саналады. Мысалы, Канада үкіметі 2011 жылы Canada Post тосқауыл кезінде және 2012 жылы CP Rail ереуілі кезінде жұмысқа оралу туралы заңнаманы қабылдап, тиімді түрде ереуілдерді тоқтатты. 2016 жылы үкіметтің 2011 жылғы Canada Post тосқауыл кезінде жұмысқа оралу туралы заңнаманы қолдануы конституциялық емес деп танылды, судья бұл шешімде Канаданың Жоғарғы сотының 2015 жылғы Saskatchewan Federation of Labour v Saskatchewan ісі бойынша қабылданған шешіміне сілтеме жасады.

Қытай Халық Республикасы мен бұрынғы Кеңес Одағы

Қытай Халық Республикасы сияқты кейбір марксистік-лениндік мемлекеттерде ереуіл жасау заңсыз және контрреволюциялық саналды. Сонымен қатар, еңбек ереуілдері Шығыс Азия мәдениеттерінің көпшілігінде тыйым салынған нәрсе болып есептеледі. 1976 жылы Қытай экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық келісімге қол қойды, ол одақтар құру және ереуілге қатысу құқығын кепілдеді, бірақ қытай шенеуніктері осы құқықтарды беруге қызығушылық танытпады. 2008 жылдың маусым айында Шэньчжэнь арнайы экономикалық аймағының әкімшілігі еңбек заңнамасының жобасын ұсынды, егер қабылданса және орындалса, ол қытай жұмысшыларының ереуілге шығу құқығын ішінара қалпына келтіретінін еңбек құқықтарын қорғайтын ұйымдар мәлімдеді. Кеңес Одағында ереуілдер КСРО бар болған кезеңде жиі болды, ең бастысы 1930 жылдары. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін олардың саны да, масштабы да азайды. Кеңес Одағындағы кәсіподақтар жұмысшыларды елдің экономикалық жүйесі туралы білім беруге көмектесетін құрал ретінде де қызмет етті. Владимир Ленин кәсіподақтарды "Коммунизм мектептері" деп атады.

Франция

Францияда жұмысшылардың ұжымдық әрекет ету мүмкіндігін шектеуге бағытталған алғашқы заң – 1791 жылғы 14 маусымда Ұлттық Ассамблея қабылдаған, «коалиция қылмысы» енгізілген Ле Шапье заңы. Заңды қолдау сөзінде заңның авторы Исаак Рене Гай ле Шапьелье «барлық азаматтардың жиналуына күмәнсіз рұқсат етілуі керек» деп түсіндірді, бірақ «белгілі бір мамандық иелерінің, өздерінің деп аталатын ортақ мүдделері үшін жиналуына рұқсат етілмеуі керек» деп мәлімдеді. Наполеонның 1810 жылғы Француз қылмыстық кодексімен ереуіл әрекеттеріне тыйым салынды. Кодекстің 415-бабында ереуілге қатысуға әрекеттенгендерге бір айдан үш айға дейін бас бостандығынан айыру, ал ереуілді ұйымдастырушыларға екі жылдан бес жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған. Қазіргі Францияның Бесінші Республикасында ереуіл құқығы 1946 жылғы 27 қазандағы Француз Конституциясының преамбуласында мойындалған және кепілдендірілген, себебі 1971 жылғы Конституциялық Кеңестің бірлесу бостандығы туралы шешімі осы құжатты конституциялық мәнге ие деп таныды. Қоғамдық көліктегі ереуілдер кезінде «ең төменгі деңгейде қызмет көрсету» Николя Саркозидің Франция президенттік сайлау кампаниясы кезінде берген уәдесі болды. 2007 жылғы 12 тамызда «Әлеуметтік диалог және жолаушыларды тасымалдаудағы мемлекеттік қызметтердің үздіксіздігі туралы» заң қабылданды және ол 2008 жылғы 1 қаңтарда күшіне енді.

Италия

Италияда ереуілге шығу құқығы Конституциямен қамтамасыз етіледі (40-бап). 1990 жылғы № 146 және 2000 жылғы № 83 заңдар ереуіл әрекеттерін реттейді. Атап айтқанда, олар қоғамдық маңызды қызметтердегі жұмысшылардың ереуіліне шектеулер қояды, яғни «өмір, денсаулық, бостандық және қауіпсіздік, қозғалыс, көмек және әл-ауқат, білім беру және байланыс» құқықтарын қамтамасыз ететін қызметтерге. Бұл шектеулер аталған қызметтерге минималды кепілдік береді және бұзушылықтарға жаза қолданылады. Осыған ұқсас шектеулер жеке сектордағы жұмысшыларға да қолданылады, егер олардың ереуілі қоғамдық қызметтерге әсер етсе. Жұмыс берушіге ереуілге қатысқан қызметкерлерге санкция салуға тыйым салынған, бірақ жоғарыда аталған маңызды қызметтерге қатысты жағдайлар осы ереженің шегінен тыс. Үкімет, ерекше жағдайларда, ереуілді тоқтатуға, яғни жалпыұлттық ереуілді кейінге жылдыруға, жоюға немесе оның ұзақтығын қысқартуға құқылы. Премьер-министр парламент алдында ереуілді тоқтату туралы шешімін негіздеуі керек. Жергілікті ереуілдер үшін префекттің шешімімен де ереуілді тоқтату мүмкін. Ереуілді тоқтату күшіне енгеннен кейін жұмыс істеуден бас тартқан қызметкерлерге, егер заңсыз ереуіл маңызды қызметтің тоқтатылуына әкелсе, айыппұл салынуы немесе тіпті қылмыстық қудалау (ең көп дегенде 4 жылға бас бостандығынан айыру) шарасы қолданылуы мүмкін. Ереуілді тоқтату шарасы сирек қолданылады, көбінесе көлік немесе жанармай саласындағы бірнеше күндік ереуілдерден кейін немесе төтенше жағдайларда. Соңғы жағдайларға 2015 жылғы Милан қаласындағы ЭКСПО кезінде көлік қызметтерін ұсынған компанияның 2015 жылғы ереуілін тоқтату және 2007 жылғы жүк көлік жүргізушілерінің бірнеше күндік ереуілінен кейін азық-түлік пен жанармай тапшылығына әкеп соққан ереуілді тоқтату кіреді.

Ұлыбритания

1919 жылғы полиция ереуілінен кейін заң қабылданды, ол британдық полицияға өндірістік шаралар ұйымдастыруға және әріптестерімен осы мүмкіндікті талқылауға тыйым салды. 1971 жылғы Еңбек қатынастары заңы 1974 жылғы Кәсіподақтар және еңбек қатынастары заңымен күштен шығарылды, оның кейбір бөлімдері 1982 жылғы Жұмыспен қамту заңымен жойылды. Өндірістік шараларға қатысты дауыс беру және хабарламалар бойынша практика кодексі, сондай-ақ 2004 жылғы Еңбек қатынастары заңының 22 және 25-баптары, өндірістік шаралар туралы хабарламаларға қатысты, 2005 жылдың 1 қазанында күшіне енді. Полиция федерациясы, сол кезде жұмысқа қатысты арыздарды қарау және полиция қызметкерлеріне өкілдік ету үшін құрылған, Блэр үкіметіне қысым көрсетуге тырысты және бірнеше рет ереуілге шығумен қорқытты. Түрме қызметкерлері жылдар бойы ереуілге шығу құқығын алды да, жоғалтты да; 2010 жылдары, бұл заңға қайшы болғанына қарамастан, олар 2016 жылдың 15 қарашасында және 2018 жылдың 14 қыркүйегінде ереуілге шықты.

Германия

Германияда негізгі заң бойынша мемлекеттік қызметкерлерге ереуілге шығуға тыйым салынған, ал Федералды Конституциялық сот мұғалімдерге ереуілге шығуға рұқсат етілмейтінін растады. 2023 жылдың желтоқсанына дейін, бұл шешім мұғалімдердің Еуропалық адам құқықтары конвенциясы (ЕАҚБ) бойынша адам құқықтарын бұзған-бұзбағаны туралы мәселе Еуропалық адам құқықтары сотында қаралып жатыр. Көбінесе түрмелердегі қызметкерлер үшін ереуіл әрекеттеріне қатысты нақты ережелер бар. Федералды ережелер кодексінде "басқаларды жұмыстан бас тартуға немесе жұмыс тоқтатуға шақыру" іс-әрекеті "Жоғары ауырлық деңгейімен тыйым салынған әрекет" деп жарияланған және әрбір бұзушылық үшін бір жылға дейін оқшаулануға рұқсат беріледі. Калифорния ережелері кодексінде "[е]реуілге немесе жұмыс тоқтатуға қатысу", "[б]ерілген немесе тағайындалған жұмысқа немесе бағдарламаға қатысудан бас тарту" және "[т]ұтқынның қабілеттері шегінде жұмыс немесе бағдарлама талаптарын орындамау, егер бұрынғы тәртіптік шаралар бұл бұзушылықты түзетуге жеткіліксіз болса" тұтқындар үшін "3315-баптың а)3)L) тармағына" сәйкес "ауыр тәртіптік бұзушылық" болып саналады, бұл CCR § 3000 бойынша ұйымдық құрамына кіруге әкеледі. 1978 жылы Джерси-Сити, Керни (Нью-Джерси штаты), Сан-Франциско және Вашингтон (Колумбия округі) қалаларындағы спонтанды ереуілдерге қатысқан пошта қызметкерлері Джимми Картер президенттігі кезінде жұмыстан босатылды, ал президент Рональд Рейган 1981 жылғы әуе қозғалысын бақылаушылар ереуілінен кейін әуе қозғалысын бақылаушыларды және PATCO кәсіби одағын жұмыстан шығарды. 2018 жылғы Батыс Вирджиния штатындағы мұғалімдер ереуілі Оклахома, Колорадо және Аризона штатарындағы мұғалімдерді де осындай әрекеттерге түрткі берді.

Құқық және философия

Ереуіл әрекеттері заңтану және философия тұрғысынан да талқыланды, адамдардың ереуіл жасауға құқығы бар ма, ереуілдердің басқа құқықтармен қарым-қатынасы, азаматтық тәртіп, мәжбүрлеу, әділдік және ереуілдер мен келісімшарттар арасындағы байланыс сияқты мәселелер көтерілді.

Шабуылдаушылар

Ереуілді бұзушы (кейде қорлау мағынасында "ақа", "қара аяқ" немесе "түймешік" деп аталады) – жалғасып жатқан ереуілге қарамастан жұмыс істейтін адам. Ереуілді бұзушылар әдетте кәсіподақтармен келіспеушіліктерге дейін компанияда жұмыс істемейтін, бірақ ұйымның жұмысын тоқтатпау үшін ереуіл кезінде немесе одан кейін жалданатын адамдар болып табылады. "Ереуілді бұзушылар" термині пикет желісін кесіп өтіп жұмыс істейтін жұмысшыларға (кәсіподақ мүшелері немесе мүше емес) қатысты қолданылуы мүмкін. Ирвин, Джонс, Макговерн (2008) "ақа" терминінің ереуілдерге байланысты үлкен метафораның бір бөлігі екенін айтады. Олардың пікірінше, пикет желісі – жараның символы, ал оның шекарасын бұзып жұмысқа оралатындар – сол жараны бітіретін қабықшалар. Басқалар бұл сөздің үлкен метафораның бөлігі емес, керісінше, уақыт өте келе мағынасы тарылған ежелгі ағылшын тіліндегі айыптау сөз болғанын алға тартады. "Blackleg" – көне сөз, ол 19 ғасырдағы Нортумберлендтен шыққан "Blackleg Miner" атты халық әнінде кездеседі. Аталған терминнің пайда болуы осы белгісіз текті әнмен байланысты емес.

Біріккен Ұлттар Ұйымының ереуіл бұзуы

Кәсіподақтардың ереуілді бұзуы немесе кәсіподақ мүшелерінің ереуілді тоқтатуы – бұл кәсіподаққа мүше жұмыскерлердің өздері пикет желісін кесіп өтіп жұмыс істеуіне байланысты кез келген жағдай. Кәсіподақ мүшелері кейде басқа кәсіподақтар ұйымдастырған пикет желісін кесіп өтуге мәжбүр болады, себебі олардың ұйымдары ереуіл туралы шектеулерді қамтымайтын шарттарға қол қойған. Мұндай шарттар бойынша, кәсіподақ мүшелері шарттың күшінде болған кезде ешқандай ереуіл әрекетіне бармауы керек; мұндай әрекеттер жанашырлық немесе екіншілік ереуілдер деп аталады. Шартқа қарамастан пикет желісін сақтаған мүшелер көбінесе тәртіптік жазаға тартылады, өйткені олардың әрекеті шарттың талаптарын бұзу болып қарастырылуы мүмкін. Сондықтан, ереуіл ұйымдастырған кәсіподақ, ереуілді бейбітшілікке келтіретін келісімде пикетті сақтағандарға кешірім беру туралы ереже енгізуге тырысады. Ереуіл туралы шарттар кәсіподақ мүшелерінің тіпті пикет желісі болмаған жағдайда да, басқа жұмыскерлерге қолдау көрсету әрекеттеріне кедергі келтіруі мүмкін. Мысалы, өндіріс немесе кен өндірудегі ереуілшілер тасымалдауды қажет ететін өнім шығарады. Егер зауыт немесе кен иелері ереуілшілерді жаңа қызметкерлермен ауыстырған жағдайда, кәсіподақталған көлік жұмыскерлері ереуілшілердің өнімдерін тасымалдаудан бас тартуға ниет білдіруі мүмкін, бірақ олардың өз шарттары оларды осыны істеуге міндеттейді. Тарихи тұрғыдан алғанда, кәсіподақтардың ереуілді бұзу практикасы кәсіподақ қозғалысындағы даулы мәселе болып келді және әртүрлі кәсіподақ идеологияларын ұстанатын адамдар арасындағы келіспеушіліктерге себеп болды. Мысалы, жеке дағдыларға қарамастан, бүкіл жұмыс орындарын ұйымдастыруға ұмтылған өнеркәсіптік кәсіподақтардың жақтаушылары, шеберлік кәсіподақтарды жұмыс орындарын дағдылар бойынша бөлек кәсіподақтарға ұйымдастырғаны үшін сынады, бұл кәсіподақтардың ереуілді бұзуын жиілетті. Кәсіподақтардың ереуілді бұзуы тек шеберлік кәсіподақтарына ғана тән емес.

Шабуылға қарсы іс-қимыл

Кәсіподақтар ұйымдастырған ереуілдердің көпшілігі болжамды болады; олар көбінесе еңбек шарты мерзімі бітіп қалғаннан кейін өтеді. Дегенмен, барлық ереуілдерді кәсіподақтар шақыра бермейді. Кейбір ереуілдер жұмыс берушілерді кәсіподақтарды мойындауға мәжбүрлеу үшін ұйымдастырылады. Тағы бір ереуіл түрі – жұмысшылардың спонтанды әрекеттері болуы мүмкін. Мұндай спонтанды ереуілдерді кейде "жабайы ереуілдер" деп атайды; олар 1968 жылғы мамыр айында Франциядағы күрес ошағы болды. Көбінесе, бұл ереуілдер жалақы немесе жұмыс уақыты туралы даулар емес, жұмыс орнындағы қауіпсіздікке қатысты, тіпті өмірге қауіп төндіретін жағдайларға жауап ретінде болады. Ереуілдің себебі қандай болмасын, жұмыс берушілер оларды алдын алуға, салдарынан азайтуға немесе олар орын алған жағдайда олардың күшін әлсіретуге бағытталған шаралар қабылдауға тырысады.

Шабуылға дайындық

Сату үшін өнім шығаратын компаниялар ереуіл алдында көбінесе өнім қорын арттырады. Әкімшілік қызметкерлер ереуілшілердің орнына шақырылуы мүмкін, бұл оларға алдын ала оқыту қажеттілігін тудыруы мүмкін. Компанияда бірнеше филиал болса, штатты қысқарту қажеттілігіне байланысты персоналды қайта бөлу мүмкін. Компаниялар ереуілден туындайтын шығындарды өтеуге көмектесетін ереуілге қарсы сақтандыру полисін де рәсімдеуі мүмкін. Құрылған кәсіподақтар ереуілді бастағанда, кейбір компаниялар кәсіподақпен келіссөздер жүргізуден жалтарса, ереуілге жауап ретінде жаңа жұмысшыларды жұмысқа тартады. Бұл ереуілшілер үшін бірнеше себептен алаңдау тудыруы мүмкін. Мысалы, олар ереуілдің ұтылуынан қорқуы мүмкін. Ереуілдің созылу мерзімі көптеген жұмысшыларды ереуілден бас тартуға итермелеуі мүмкін, бұл оның сәтсіздігіне әкелуі ықтимал. Олар сондай-ақ жұмысын толығымен жоғалтудан қаушады. Жұмыс бұзушыларды жалдаған компаниялар көбінесе осы алаңдаушылықтарды пайдаланып, кәсіподақ мүшелерін ереуілден бас тартуға және кәсіподақтың пикет желісін кесіп өтуге көндіруге тырысады. Ереуілді бұзумен күресіп жатқан кәсіподақтар жұмыс бұзушылардың пайдалануын әртүрлі әдістермен шектеуге тырысуы мүмкін: жұмыс бұзушылар жұмыс орнына кіретін жерде пикет желілерін ұйымдастыру; жұмыс бұзушыларды жұмысқа алудан немесе сақтап алудан қайтару; компания үшін жұмыс бұзушыларды жалдау құнын арттыру; немесе жазабас шараларын қолдану. Компаниялар қауіпсіздік күштерін күшейтуге және сотқа жүгінуге жауап беруі мүмкін. 1990 жылдардың соңындағы жағдайды зерттеген Сан-Франциско мемлекеттік университетінің Еңбек және жұмыспен қамту зерттеулерінің профессоры және директоры Джон Логан, кәсіподақтарды бұзу агенттіктерінің «АҚШ кәсіподақтары үшін экономикалық ереуілдерді дерлік өзіне-өзі зиян келтіретін тактикаға айналдыруға» көмектескенін атап өтті. Логан сондай-ақ «АҚШ-тағы ереуілдер саны тарихи төмен деңгейге жеткендіктен, ереуілді басқару фирмаларына деген сұраныс та азайды» деп мәлімдеді. АҚШ-та Ұлттық еңбек қатынастары туралы заңда белгіленгендей, жеке сектор қызметкерлерінің жалақыны, әлеуметтік төлемдерді немесе жұмыс жағдайларын жақсарту үшін ереуілге шығу құқығы заңмен қорғалады және оларды жұмыстан босатуға болмайды. Экономикалық себептермен ереуілге шығу (мысалы, жұмыс орнындағы жағдайға наразылық білдіру немесе кәсіподақтың келіссөздер талаптарын қолдау) жұмыс берушіге тұрақты жұмысқа алмастырушыларды жұмысқа алуға мүмкіндік береді. Алмастырушы жұмысшы жұмысын жалғастыра береді, ал ереуілші бос орын күтеді. Бірақ егер ереуіл әділетсіз еңбек тәжірибесіне байланысты болса, ауыстырылған ереуілшілер ереуіл аяқталғаннан кейін дереу қайтадан жұмысқа орналасуды талап ете алады. Егер ұжымдық шарт күшіне еніп, онда «ереуілге тыйым салу туралы бап» болса, шарт мерзімі ішіндегі ереуіл барлық ереуілші қызметкерлердің жұмыстан босатылуына және кәсіподақтың тарауына әкелуі мүмкін. Бұл заңды болғанымен, оны кәсіподақтарға қарсы іс-қимыл ретінде қарастыруға болады.

Шабуылды бұзу

Кейбір компаниялар ереуіл кезінде кәсіподақпен келіссөздер жүргізеді, ал басқа компаниялар ереуілді кәсіподақты тарату мүмкіндігі ретінде қарастыруы мүмкін. Мұндай жағдайда, көбінесе ауыстырушы жұмысшыларды, ереуілді бұзушыларды немесе "қарсыластарды" шақыру арқылы бұл орындалады. Тарихи тұрғыдан алғанда, ереуілді бұзу жиі кәсіподақты жоюмен бірге жүрді. Екі жүздік ғасырдың басында, орыс социалистік қозғалысы кезінде бұл "қара аяқтылық" деп те аталды.

Одақтардың бұзылуы

Ауысымды тоқтатудың немесе аяқтаудың бір жолы – ереуілде жүрген кәсіподақ мүшелерін жұмыстан босату, бұл кәсіподақтың тарауына әкелуі мүмкін. Мұндай жағдайлар кездессе де, бұл сирек, себебі АҚШ-тағы заңдар ереуіл құқығы және жұмыстан босатуға қатысты мемлекеттік және жеке сектор қызметкерлері арасында көп айырмашылықты қамтиды. Заңдар елдерде де әртүрлі. Ұлыбританияда «Ұлыбритания заңнамасында ереуілге шығу құқығы жоқ екенін түсіну маңызды». Ереуілге қатысқан қызметкерлер жұмыстан босату қаупіне тап болады, егер бұл ресми ереуіл болмаса (яғни, оның кәсіподағы шақырылған немесе мақұлданған болса), онда олар заңсыз жұмыстан босатудан қорғалады және кем дегенде 12 апта бойы жұмыстан босатылмайды. Ұлыбританияның жұмыс тоқтатулар мен ереуілдерге қатысты заңдары 1999 жылғы Еңбек қатынастары туралы заңда және 1992 жылғы Кәсіподақтар мен еңбек қатынастары (Біріктірілуі) туралы заңда белгіленген. 2005 жылы Ұлыбританиядағы көптеп жұмыстан босатудың маңызды оқиғасы Хитроу әуежайындағы 600-дан астам Gate Gourmet қызметкерін жұмыстан босатумен байланысты болды. Бұл жағдай British Airways жердегі қызметкерлерінің жұмыстан кетуіне әкелді, нәтижесінде рейстер тоқтатылып, мыңдаған жолаушылар кешікті. Бұл ереуіл Ұлыбритания заңдарына сәйкес заңсыз болды және T&GWU оны дереу тоқтатты. Кейінгі сот отырысында Gate Gourmet ғимаратына жақын шөптегі демонстрациялар заңсыз емес деп шешілді, бірақ олардың саны шектелді және T&G олардың әрекеттеріне жауапты деп танылды. 1962 жылы АҚШ президенті Джон Ф. Кеннеди №10988 жарлыққа қол қойды, ол федералдық қызметкерлерге кәсіподақ құруға рұқсат берді, бірақ ереуілге тыйым салды (1966 жылы 5 U.S.C. 7311 – Адалдық және ереуілде). 1981 жылы мемлекеттік сектордағы кәсіподақ PATCO (Кәсіби әуе трафигін басқару ұйымы) заңсыз ереуілге шыққаннан кейін президент Рональд Рейган барлық диспетчерлерді жұмыстан босатты. Оның бұл әрекеті одақтың тарауына әкелді. PATCO қайта құрылып, Ұлттық әуе трафигін басқару қауымдастығы болды. АҚШ-та Ұлттық еңбек қатынастары туралы заңда белгіленгендей, жеке сектор қызметкерлерінің жалақыны, әлеуметтік жәрдемақыны немесе жұмыс жағдайларын жақсарту үшін ереуілге шығу құқығы заңмен қорғалады және оларды жұмыстан босатуға болмайды. Экономикалық себептермен ереуілге шығу (яғни, жұмыс орнындағы жағдайға наразылық білдіру немесе кәсіподақтың келіссөздерге қатысты талаптарын қолдау) жұмыс берушіге тұрақты жұмысқа алуға мүмкіндік береді. Одан кейін ереуілге шыққан жұмысшы бос орын күтуі керек. Бірақ егер ереуіл әділетсіз еңбек тәжірибесі (ULP) салдарынан болса, алмастырылған ереуілшілер ереуіл аяқталғаннан кейін дереу қайтадан жұмысқа орналасуды талап ете алады. Егер ұжымдық келісімшарт күшіне еніп, онда «ереуілге тыйым салу туралы ереже» болса, келісімшарт мерзімі ішіндегі ереуіл барлық ереуілші қызметкерлерді жұмыстан босатуға әкелуі мүмкін, бұл кәсіподақтың тарауына соқтыруы мүмкін. Amazon компаниясы Wilmerhale заң фирмасының көмегімен өз орындарындағы жұмысшылардың ереуілін заңды түрде тоқтатты.

Ашық тұрып қалу

Ереуілге қарсы тағы бір шара – жұмыс тоқтату, онда жұмыс беруші қызметкерлерге жұмыс істеуге рұқсат бермейді. 2003–2004 жылдарғы «Караван парк» азық-түлік дүкені қызметкерлерінің ереуілінде үш жұмыс берушінің екеуі, жұмыс берушілердің келіссөз тобының үшінші мүшесіне қарсы ереуілге жауап ретінде өз қызметкерлерін жұмыстан шығарды. Жұмыс тоқтату, белгілі бір ерекшеліктерден басқа, АҚШ еңбек заңнамасына сәйкес заңды болып табылады.

Зорлық-зомбылық

Тарихи тұрғыдан алғанда, кейбір жұмыс берушілер кәсіподақтардың ереуілін күшпен таратуға тырысты. Мұның ең танымал мысалы 1892 жылғы "Гомстед" ереуілі кезінде болды. Индустриалист Генри Клей Фрик Пенсильвания штатындағы "Гомстед" болат зауытындағы темір және болат жұмысшыларының біріккен қауымдастығы ұйымдастырған ереуілді тарату үшін "Пинкертон" ұлттық детективтік агенттігінен жеке қауіпсіздік қызметкерлерін жіберді. Екі ереуілші қаза тауып, он екісі жараланды, ал екі "Пинкертон" қаза тауып, он бір адам жараланды. Осыдан кейін Фрик мойнынан оқталды, содан кейін Александр Беркман атты анархист, оны өлтіруге тырысып, пышақпен жарақаттады. Фрик шабуылдан аман қалды, ал Беркман 22 жылға бас бостандығынан айырылды.

Әскерге шақыру

Критически маңызды инфрақұрылым қызметкерлері ереуілде болса, әскери заң немесе әскери шақыруға рұқсат беретін елдерде олар әскери заң бойынша және/немесе азаматтық шақыру арқылы жұмысына қайта оралуға мәжбүр болуы мүмкін. 2010 жылы Испания үкіметі ереуілде болған әуе трафигін басқарушыларды әскери қызметке шақыру үшін төтенше жағдай режимін енгізді.

Басқа қолданыстар

Кейде "еңбекке шығуды тоқтату" сөзі машиналардың немесе жабдықтардың бұзылу салдарынан жұмыс істемеуін бейнелеу үшін қолданылады, мысалы: "Менің компьютерім істен шықты".