Кіріспе

АҚШ еңбек заңнамасы

Теміржол еңбек заңы – АҚШ-тың федералды заңы, ол теміржол және әуе тасымал салаларындағы еңбек қатынастарын реттейді. 1926 жылы қабылданған және 1934 және 1936 жылдары толықтырылған бұл заң еңбек дауларын шешу үшін ереуілдерді келіссөздермен, төрелікпен және делдалдықпен алмастыруға бағытталған. Оның шаралары бастапқыда Медиация кеңесі арқылы іске асырылды, бірақ кейін Ұлттық Медиация кеңесі арқылы іске асырылды.

Бұрынғы заңдар

1877 жылы Батыс Вирджиния штатының Мартинсбург қаласында Балтимор және Огайо темір жолы (B&O) жұмысшылардың жалақысын бір жыл ішінде үшінші рет кесіп тастағанда наразылықтар басталды. Батыс Вирджинияның губернаторы Генри М. Мэтьюс полковник Чарльз Дж. Фолкнер басқаратын милицияны тәртіпті қалпына келтіру үшін жіберді, бірақ милицияның жұмысшыларға деген симпатиясының арқасында көп жағдайда сәтсіз аяқталды. Губернатор тартынып, федералдық көмекке жүгінді, бұл Мартинсбургке тыныштықты қайтарды, бірақ көптеген газеттер губернатордың ереуілді «қозғалыс» деп сипаттауын сынады, оны әрекетсіздік тудырған қиын жағдай деп қарастырмады. Бір газет ереуілге шыққан жұмысшының пікірін келтірді: «Оқтан өлгенімен, сантиметрлеп азаптанудан өлгені жақсы». Мартинсбургте федералдық әскерлер тәртіпті қалпына келтірген күнінен кейін Мэриленд штатында да ұқсас наразылықтар басталды және Нью-Йорк, Пенсильвания, Иллинойс және Миссури штаттарына тарады. Алты аптаға созылған ереуіл 1877 жылғы Ұлы теміржол ереуілі деп танылды. Кейін Конгресс 1888 жылғы Төрелік заңын қабылдады, ол еңбек дауларының себептерін зерттеу және міндетті емес төрелік шешімдер шығару құқығы бар төрелік комиссияларын құруға рұқсат берді. Заң толық сәтсіздікке ұшырады, өйткені Заң бойынша тек бір комиссия құрылды: 1894 жылғы Пуллман ереуіліне қатысты мәселеде ол федералды соттың шешімінен және федералдық әскерлердің қолдауынан кейін ғана есебін жариялады. Конгресс 1898 жылы қабылданған Эрдман заңының кемшіліктерін түзетуге тырысты. Эрдман заңы да ерікті төрелікті көздейтін, бірақ комиссияның шешімі федералды сотта міндетті және орындалатын болатын. Бұдан бөлек, кәсіподақ қызметіне қатысқан қызметкерлерге қатысты кемсітуге тыйым салынды, «сары ит келісімшарттары» (қызметкер жұмыс істеу кезеңінде кәсіподаққа қосылмауға келісетін келісімдер) тыйым салынды және тараптар төрелік процедурасы кезінде және шешім шығарылғаннан кейін үш ай бойы қолданыстағы жағдайды сақтауға міндеттелді. Төрелік процедуралары сирек қолданылды. 1913 жылғы Ньюлендс еңбек заңы, Медиация кеңесін құрған, одан тиімдірек болды. Бірақ АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, 1917 жылы федералды үкімет темір жолдарды мемлекеттік меншікке алғанда, ол күшін жойды. (АҚШ теміржол басқармасына қараңыз.) 1916 жылы қабылданған Адамсон заңы жұмысшыларға бұрынғы он сағаттық жұмыс күні үшін алған күндік жалақысымен сегіз сағаттық жұмыс күнін берді және қосымша жұмыс үшін жалақының бір жарым еселенуін талап етті. Сонымен қатар, сол жылы Еуропадағы соғысқа байланысты алаңдаушылықтың күшеюіне байланысты қабылданған заң АҚШ президенті Вудро Вильсонға «әскерлер мен соғыс материалдарын тасымалдау үшін кез келген көлік жүйесін иелену және басқару» құқығын берді. Вильсон бұл құқықты 1917 жылдың 26 желтоқсанында пайдаланды. Конгресс соғыс аяқталғаннан кейін темір жолдарды тұрақты түрде мемлекеттік меншікке алуды қарастырғанмен, Вильсон әкімшілігі темір жол жүйесін иелеріне қайтарғанын жариялады. Дегенмен, Конгресс Эшкинс-Камминс заңының (1920 жылғы Көлік заңы) аясында түзету кеңестерін сақтауға тырысты, ол еңбек дауларын шешу үшін міндетті емес ұсыныстар беру құқығы бар Теміржол еңбек кеңесін (RLB) құрды. RLB көп ұзамай шешімдерінің моральдық құндылығын жойды. 1921 жылы ол қызметкерлердің жалақысын он екі пайызға төмендетуді бұйырды, оны темір жолдар жылдам жүзеге асырды. Келесі жылы теміржол қызметкерлері ұлттық ереуіл бастағанда, RLB ереуілді заңсыз деп жариялаған мәлімдеме жасады, ал АҚШ Әділет министрлігі бұл мәлімдемені орындаған бұйрық алды. Содан бері теміржолшылар кәсіподақтары RLB-мен байланысты болмады.

Ауысу және өзгерту

RLA ірі теміржол компаниялары мен олардың қызметкерлерін өкілдік ететін кәсіподақтар арасындағы келіссөздердің нәтижесі болды. Бұрынғылары сияқты, ол еңбек дауларын шешу үшін тараптар құрған түзету тақталарына (boards of adjustment) сүйенді, ал осы тақталар шеше алмаған дауларды реттеу үшін үкімет тағайындаған Медиация тақтасы (Board of Mediation) құрылды. RLA Медиация тақтасы шеше алмаған дауларды реттеудің ең жақсы тәсілі ретінде ерікті төрелікті (voluntary arbitration) қолдады. Конгресс 1934 жылғы Заңға енгізілген түзетулермен рәсімдерді күшейтті, соның нәтижесінде кәсіподақтың белгілі бір "кәсіп немесе санаттағы" қызметкерлердің көпшілігінің қолдауына ие екенін анықтау тәртібі құрылды, ал Медиация тақтасы тұрақты агенттікке, Ұлттық Медиация Кеңесіне (NMB) айналдырылды, оған кеңірек өкілеттік берілді. Конгресс 1936 жылы RLA-ны әуе компанияларының қызметкерлерін қамтуға кеңейтті.

Келіссөздер мен ереуілдер

Ұлттық еңбек қатынастары туралы заңнан (NLRA) өзгеше, ол ұжымдық келісімшарттар бойынша туындайтын дауларды шешуге немесе тараптардың ұжымдық келісімшарттарды жүргізу тәсіліне қатысты аз араласушылық көзқарас ұстанады, RLA (1) кәсіподақтар мен жұмыс берушілер статус-квоны өзгерту алдында толықтыруға тиіс келіссөздер мен медиация процедураларын және (2) ұжымдық келісімшарттарды түсіндіруге немесе қолдануға байланысты "ұсақ" дауларды шешу жолдарын нақты белгілейді. RLA тек кәсіподақ RLA келіссөздері мен медиация процедураларын аяқтағаннан кейін ірі даулар бойынша ғана ереуілге рұқсат береді және ұсақ даулар бойынша барлық ереуілдерге тыйым салады. RLA сондай-ақ, егер кәсіподақ аталған процедураларды толықтырмаса, соттарға ереуілді тоқтатуға бұйрық беруге құқық береді. Алайда, RLA кәсіподақтардың ереуіл құқығы болған жағдайда қолдана алатын тактикасына аз шектеулер қояды. RLA, NLRA-дан айырмашылығы, RLA реттелетін басқа тасымалдаушыларға қарсы екіншілік бойкоттарға рұқсат береді және қызметкерлерге NLRA-да қорғалмаған, мысалы, үзіліспен жүзеге асырылатын ереуілдер сияқты басқа да ереуіл түрлеріне қатысуға мүмкіндік береді.

"Елеулі" және "кіші" даулар

RLA барлық еңбек дауларын тараптар арасындағы ұжымдық келісімшартты жасау немесе өзгертуге қатысты "негізгі" даулар, немесе ұжымдық келісімшарттардың түсіндірілуіне немесе қолданылуына қатысты "ерекше" даулар деп жіктейді. Кәсіподақтар негізгі даулар бойынша RLA-ның "аяқталмайтын" келіссөздер мен медиация процедураларын толық орындағаннан кейін ғана ереуілге шыға алады. Олар, керісінше, арбитраж процедуралары кезінде немесе арбитраждық шешім шығарылғаннан кейін ерекше даулар бойынша ереуілге шыға алмайды. Егер кәсіподақ RLA-ның келіссөздер мен медиация процедураларын толық орындамаған болса, федералды соттар негізгі дау бойынша ереуілге тыйым сала алады. Норрис ЛаГуардия заңы соттың қандай процедураны ұстану керектігін регламенттейді. Алайда, NMB тараптарды медиациядан босатқаннан кейін, олар кейіннен келіссөздерді қайта бастаса немесе NMB қайтадан медиация ұсынса да, ереуілге немесе жұмыс тоқтатуға құқылы болады. Федералды соттар да одақтарды арбитражға берілетін даулар, яғни ерекше даулар бойынша ереуілге тыйым сала алады. Сот, сондай-ақ, ереуілге қатысты шығарылған бұйрықтың шарты ретінде жұмыс берушіден бұрынғы жағдайды қалпына келтіруді талап ете алады. Негізгі даулар бойынша келіссөздер "6-тарау" арқылы жүргізіледі, ол келіссөздер процесін сипаттайтын Заңның тарауынан аталған. Темір жол тасымалдаушылары 6-тарау бойынша Темір жол еңбек заңы бойынша келіссөздерді ұлттық деңгейде жүргізу үшін Ұлттық тасымалдаушылар конференциясы комитеті (NCCC) деп аталатын коалиция құрды. Темір жол кәсіподақтары 6-тарау бойынша келіссөз жүргізу қабілетін арттыру үшін әртүрлі кәсіподақтардың коалицияларын құрады.

Шабуылшылардың тәртіптілігі мен ауыстырылуы

Тасымалдаушылар заңды түрде ереуілге қатысқан ереуілшілерді алмастыра алады, бірақ оларды жаман мінез-құлқы үшін болмаса, жұмыстан босатуға немесе ереуілге шыққандары үшін олардан кек алу мақсатында жұмыстарын жоюға құқығы жоқ. RLA-ның барлық келіссөздер мен делдалдық процестері аяқталғанша, жұмыс беруші ереуілге қатысқан жұмыскерлерді жұмыстан босатуға бола ма, жоқ па, бұл әлі белгісіз. Сондай-ақ, жұмыс беруші ереуілшілерге уақытша жұмысқа алынған және белсенді жұмыс істеуге қажетті оқудан өтпеген тұрақты жұмыскерлерді алмастыруға мүмкіндік беруі керек. Алайда, жұмыс беруші ереуілді бұзып, пикеттің сызығын кесіп өткен, тәжірибесі аз қызметкерлердің, ереуіл алдындағы тәртіп бойынша олардың жұмыстарын ереуілге шыққандарға қайтару қажет болған жағдайда да, алған жұмыстарын сақтап қалуына рұқсат бере алады.

Өкілдік сайлау

ҰКП-ның міндеті – кәсіподақ тасымалдаушының қызметкерлерін өкілдік ететінін мәлімдеген жағдайда сайлау өткізу. ҰКП дауыс беруге құқығы бар қызметкерлердің кәсібін немесе тобын анықтайды, бұл көбінесе компанияның барлық операцияларында белгілі бір жұмыс функциясын орындайтын барлық қызметкерлерге таралады, тек белгілі бір орналасқан жерде немесе аймақтағыларға емес. Ұйымдаспаған қызметкерлер тобын өкілдік етуді көздеген кәсіподақ, кем дегенде 50% кәсіп немесе топтың қолдауын растайтын қол қойылған және күнді көрсеткен уәкілеттік карталарын немесе басқа да дәлелдерді ұсынуы керек. Қолданыстағы кәсіподақты ығыстыруға тырысатын тарап, кәсіп немесе топтың көпшілігінің қолдауын растайтын дәлелдер ұсынуы керек, содан кейін ҰКП сайлау өткізуге міндетті. Егер қызметкерлер өкілдік етілмесе және жұмыс беруші келіссе, ҰКП тек уәкілеттік карталары негізінде кәсіподақты тіркеуге құқылы. ҰКП әдетте сайлау өткізу үшін пошта арқылы дауыс беруді қолданады, бұл Ұлттық Еңбек Қатынастары Кеңесінен (NLRB) өзгеше, себебі NLRB тарихи түрде NLRA аясында жүріп-тұру арқылы сайлау өткізуді ұнатқан. ҰКП, егер жұмыс беруші немесе кәсіподақ қызметкерлердің еркін таңдауына кедергі келтіргенін анықтаса, сайлауды қайта өткізуге бұйыра алады.

Жұмысшылардың құқықтарын қорғау

Ұлттық Еңбек қатынастары туралы заңнан (NLRA) өзгеше, ол Ұлттық Еңбек қатынастары жөніндегі кеңеске (NLRB) Заңды күшіне енгізуге дерлік толыққанды билік береді, ал RLA қызметкерлерге работодатордың Заңды бұзуын сотқа шағымдану үшін федералды сотқа жүгінуге мүмкіндік береді. Соттар қызметкерлерге жұмысына қайта орналасу және төленбеген жалақысын берумен қатар, басқа да теңдік көмек түрлерін беруге құқылы.

Конституциялық негіздеме

Кем дегенде бір сот теміржол шарттарын міндеттеу Конституцияның 1-бабының 9-тармағындағы аттау заңдарына қатысты тыйымды бұзбайды деген үкім шығарды, себебі олар нақты адамдарға жаза беру емес.