Кіріспе
Лисс (бұрын Лис немесе Лисс деп жазылған) – Гэмпширдің Шығыс Гэмпшир ауданындағы ауыл және азаматтық приход, Петерсфилдтен солтүстік-шығысқа қарай 3.3 миль (5.3 км) қашықтықта, А3 тас жолында, Батыс Сассекс шекарасында орналасқан. Оның аумағы 3,567 акр (14 км²) жартылай ауылдық жерді алып жатыр, ол Оңтүстік Даунс ұлттық паркіне кіреді. Лисс теміржол станциясы Портсмут тікелей бағытында орналасқан. Ауылдың құрамына Батыс Лисс ауылының ескі бөлігі және 19 ғасырда салынған станция төңірегіндегі жаңа ауыл кіреді. Екеуі Ротер өзенімен бөлінген. Кейіннен қала шеттері Лисс орманға қарай кеңейді.
Liss (previously spelt Lys or Lyss) is a village and civil parish in the East Hampshire district of Hampshire, 3.3 miles (5.3 km) north east of Petersfield, on the A3 road, on the West Sussex border. It covers 3,567 acres (14 km2) of semi rural countryside in the South Downs National Park. Liss railway station is on the Portsmouth Direct line. The village comprises an old village at West Liss and a modern village round the 19th century station. They are divided by the River Rother. Suburbs later spread towards Liss Forest.
Тарихқа дейінгі дәуір
Палеолит және мезолит дәуірлеріне жататын шақ тас найза ұштары, жебе ұштары, қырғыштар, жарықтар мен ядролар табылған. Неолиттік қызметтің іздері балта бастары мен шақ тас құралдарында көрініс тапқан. Ирландиялық өрнектелген балта және параллель сызықтар мен шевронмен ойылған екі білезік табылды. Сонымен қатар, ауылдың үстіндегі бор тасты тіліктерде, Бери Гроув, Уайлдс, Пейсвуд және Фартер Коммонда қола дәуірінің көптеген ескерткіштері сақталған.
Саксондықтар
Қазіргі Лисс ауылының аумағында тұрғын үйлердің немесе англосаксондық сәулеттің тікелей дәлелі жоқ, ал ерте саксон кезеңі Шығыс Гэмпширдің бүкіл аймағында археологиялық тұрғыдан аз көрініс тапқан. Бастапқы және қазіргі ауылдардың орналасқан жерінде ірі қауым болған дегенге сену қиын. Дегенмен, салыстырмалы түрде шалқаяқ орналасқандығы 900 жылы, саксон кезеңінің соңында Ұлы Альфредтің Винчестердегі Әйелдер монастырының (St. Mary's Abbey) бақылауында Лисс-Плейсте монастырь құруына себеп болды – бұл қасиеттерге тығылу үшін арналған орын еді. Едуард Исповедник (1042–1066), соңғы англосаксон патшасы тұсында, Лиссте жылдық жалдау төленетін диірмен жұмыс істеген. Жергілікті тарихшылар Санкт-Петер шіркеуінің саксон негізінде салынғанына және қазіргі жоспары бұл жерде бұрынғы саксон шіркеуі болғанын көрсетеді деген пікірде. Алайда, Тейлорлар Сент-Стефан шіркеуін тізімдемеген, және оның қалдықтары да көрінбейді. Болашақта мамандандырылған археологиялық жұмыстар құрылыс тізбесін анықтауға көмектеседі деп үміттенеміз.
Норман дәуірі
Лисс туралы ең алғашқы жазбаша айғақ 1086 жылғы Domesday кітабындағы Meonstoke жүзінде кездесуі мүмкін. Domesday сараптамасы кезінде Лисс поместьесі Винчестердегі Әулие Мария аббаттығының алғашқы мүлігінің бір бөлігі болған болуы мүмкін. Кейіннен поместье Лисс аббатиссасы деп аталды, ал Винчестер аббатиссасы мен монахтар 1538 жылы монастырлар таратылғанға дейін осы жерді иеленді. Ең көне ағаш шіркеу, әдетте, Domesday кітабында Одихам поместьесіндегі екі дін қызметкерінің иелігінде болған екі шіркеудің бірі деп есептеледі. Ол король Стивен тарапынан Бентуорт және Одихам шіркеулерімен бірге Солсбери хор мектебінің жетекшісі мен собор канцлеріне берілген болуы керек.
13 ғасырдан бастап
Қазіргі Батыс Лисс ауылының орталығы Чирч-стрит көшесі және жақын маңдағы үшбұрышты жер, Плестор (Plestor House) аталды. Ауылдық сот орындары осы жерде, ежелгі, қазір толығымен қуыс дуал ағацының жанында орналасқан, ол қазіргі Spread Eagle тавернасының алдында сақталған. Лисс Domesday кітабынан кейінгі үш ғасырда экономикалық жағынан дамыды, бірақ Лисс Плейс монастырына қатысты болмаса, саяси немесе экономикалық тұрғыдан маңызды болған жоқ. Батыс Лисс фермасының бір бөлігі 14 ғасырдан бастап салынған, кейін 19 ғасырда кеңейтілген, ал гүлденген шаруа қожалықтары болған деп болжауға болады. Парохияның барлық жерінде шаруашылықтар кездесетін. Шығыс жағында 17 және 18 ғасырларда ағаштан жасалған үйлер мен фермалар салынды. Мамыр айында Spread Eagle тавернасы мен Чирч-стрит арасындағы алаңда дәстүрлі жәрмеңке өткізілді, ол қазір Liss Cricket Club ойнайтын глеб шалғына қарсы орналасқан. Қоғамға қызмет ететін Санкт-Петер шіркеуі (Батыс) Лисс 13 ғасырда бұрынғы ағаш құрылысты алмастырып, тастан салынды. Хоры, мұнараның бөліктері және аркаданың сегізбұрышты тіректері 13 ғасырға жатады. Қазіргі сегізбұрышты шрифт, оңтүстік қанаттағы терезе және мұнараның ерекше жаңғақтан жасалған жоғарғы бөлігі кейінірек қосылған. Лисс шіркеуі Одихам шіркеуіне қарасты, ол пасторды тағайындады және 1867 жылға дейін осылай болды, содан кейін ол бөлініп, бұрынғы пастор болған У. Френч Винчестер епископымен тағайындалған Лисс шіркеуінің алғашқы пасторы болды. Лисс абысының иелігі 1538 жылы монастырлар таратылғанға дейін Винчестер абысыны мен монахтардың қолында болды. Содан кейін ол шамамен 1610 жылға дейін Корольдік меншікте болды. Лисс Плейс монастырының орны жеке меншікке өтті және кейіннен Коул, Фицпатрик, Тейлор және Хокшоу отбасыларының иелігінде болды. Винчестер мен Кентербери арасындағы қажылар жолының бір тармағы Стодхэм, Баллз фермасы, Вудлендс фермасы, Барн Плейс фермасы, Сидди Холл фермасы, Палмерс фермасы (қажылардың тоқтау орны), Ридс фермасы арқылы өтеді және Brewells фермасынан шығып кетеді.
Виктория дәуірі
Лисс негізінен ашық кеңістіктегі ауыл шаруашылығымен айналысатын ауыл болып қалып келді, бірақ 19 ғасырда Стодэм Парктің Money отбасы демеушілік еткен перішент өндірісімен танымал болды. Перішент өсіріліп, дистиллендіріліп, литріне 4 пенниден сатылды. Стодэм Парк үйі 1820 жылдары Money отбасының мүлігінің бір бөлігі ретінде салынған. Ол үш қабатты, жертөлесі бар және баспалдақпен кіреберіс есігіне апаратын төрт бағаналы әсем портигі бар. Клара Мария Бурдетт Стодэм Парктің Money Coutts отбасына үйленді (22 желтоқсан 1899 жылы қайтыс болды) және осы үйде тұрды. Отбасы қазіргі Ауылдық үйді сыйға берді. 19 ғасырда ауыл түбегейлі өзгерді, жаңа құрылыстардың арқасында шығысқа қарай жылды. Жаңа орталық кейінгі Виктория дәуірінің ерекшеліктерін көрсетеді. Оңтүстік темір жолы 1859 жылы Солтүстік-Шығыстан Шығыс Лисске (содан кейін Ротер аңғары арқылы Портсмутқа қарай) келді. Шығыс Лисс Лисс ауылына айналды. Жерді қоршау және жалқы жерлерді пайдалану (Қоршау заңына қараңыз) 1864 жылы жүзеге асты. Станциялық көше, Сент-Мэри көшесі, Батыс көшесі, сауда алаңы, Хилл-Броу көшесінің бастауы, Андлерс-Эш көшесі, Лисс орман көшесі, Перішент көшесі, алғашқы ауыл мектебі және Ауылдық үй – барлығы қоршалған жерге салынған. Инклюзивтік шешім бойынша Батыс Лисс демалыс алаңы, "ауылдың жұмысшы халықтары үшін" арналған төрт бау-бақша учаскесі және бірнеше көшелер құрылды. 1894 жылғы жергілікті басқару реформасы бойынша ауылдың істерін басқару Вестриден жаңа Ауылдық кеңеске берілді. Сент-Мэри шіркеуі 1892-94 жылдары (Артур Бломфилд) ауылдың жаңа бөліктеріне қызмет ету үшін салынды, ол Батыс Лисске орналасқан Сент-Петер шіркеуін алмастырды, ол кейінірек салынған бірнеше қосымшалармен бірге 13 ғасырдың толыққанды құрылысы болып қала береді. Сент-Мэридің бастапқы құрылымы орган және хор үшін солтүстік трансепті бар ғибадатханадан, солтүстік және оңтүстік наурыздары бар және солтүстік кіреберісі бар 13 ғасыр стилінде салынған. Ол жергілікті құмтастан, әсем безендірілген бұрыштармен және кірпішпен қапталған. Эдвард Мауф (Гилдфорд соборындағы жұмысымен танымал) жобалаған мұнара 1932 жылы аяқталды, ал 1937 жылы Уайтчепел қоңырау құю зауытындағы Mears & Stainbank фирмасы сегіз қоңыраудан тұратын сақина құйды. Қоңыраулар дәстүрлі қоңырау соғу үшін орнатылған, ал ең ауырсы 630 кг салмақта. Білім беру кеңесінің мектептері 1872 жылы салынды және 1878 және 1888 жылдары кеңейтілді. 1911 жылы Хилл-Броуда темір миссионерлік зал, Шығыс Лиссте Веслиандық шіркеуі және Батыс Лиссте Плимут бауырластарының жиналыс үйі тіркелген.
Әскери темір жол
1933 жылы Лис станциясынан Лонгмур әскери лагеріне дейін Лонгмур әскери темір жолы деп аталған әскери темір жол салынды. Бұл халық санының одан әрі өсуіне әкелді. Темір жол "Ұлы Сент-Тринианның пойыз тонауы" және "Чити-Чити-Бэнг-Бэнг" сияқты көптеген фильмдерде түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды. 1960 жылдары британдық әскерилердің рөлі төмендегендіктен, Қорғаныс министрлігі темір жолды жабу туралы шешім қабылдады. Темір жолдың жабылуы жайлы естіген жергілікті локомотивтерді сақтау топтары, бірегей көлік мұражайын құру мақсатында толық темір жол жүйесін сатып алуға мүдделілік танытты. Олар LMR және Жипси Холлоудағы әуежайды сатып алу үшін өтініш білдірді. Бірақ MOD бұл ұсынысты қабылдамады, дегенмен оны Темір жол сақтау қауымдастығы және Транспорттық Траст қолдады. Оның орнына армия Лисс ормандық жолынан Лисске дейінгі соңғы 1,5 шақырымдық учаскені беруді ұсынды. Қоғамдар бұл ұсынысты қабылдады және Лисс қаласындағы жаңа құрылыстарға рұқсат алу үшін алдын ала жалға алу шарты жасалды. Алайда, Лисс тұрғындарының бір бөлігі теміржол мұражайына құлшыныс білдірмеді және жоспарлау рұқсатына қарсы шықты. Тұрғындар тобы осы соңғы учаскені сатып алу үшін 9100 фунт стерлинг жинады. Лонгмур әскери темір жолы 1969 жылдың 31 қазанында салтанатты түрде жабылды, бірақ тағы екі жыл бойы бірнеше локомотивтер мен вагондар орында қалды және кейде қозғалыс болды. FIBUA оқу ауылының бір бөлігі ретінде Лонгмур учаскесінде әлі де үш вагондар (бір фургон, бір тежегіш фургон және бір боги) бар.
Тізімге енгізілген ғимараттар
Азаматтық приходта 23 тізімделген ғимарат бар.
Білім
Лисс балалар мектебі 4-7 жастағы балаларды (R–2 сыныптар) қамтиды. Мектеп Liss Junior School мектебімен біріктірілген, және екеуі де бір ғимаратта орналасқан. Лисс кіші мектебі - 7-11 жастағы (3–6 сыныптар) балаларға арналған мемлекеттік мектеп. Ол 1994 жылы ауыл орталығынан көшірілгеннен кейін ашылды. Екі мектепте де оқуда қиындықтары бар балаларға арналған ресурстық бөлімшелер бар. Сонымен қатар, бірнеше мектепке дейінгі балабақшалар жұмыс істейді. Олардың бірі, бұрын ауылдық мектеп болған, Үшбұрыш қоғамдық орталығында орналасқан.
Спорт және демалыс
Лисс қаласында лигалық емес футбол клубы – Лисс Атлетик ФК бар, ол Ньюман Коллард ойын алаңында ойнайды. Лисс қаласында табысты жол жүгіру клубы – Лисс жүгірушілері, сондай-ақ ұзақ жылдардан бері құрылған крикет клубы бар. Бұдан басқа, Танкердейл фермасының орнында теннис клубы – Ньюман Коллард және жаңа Петерсфилд гольф клубы да орналасқан. Лисс қаласындағы спорттық және басқа да жақсартулар Ньюман Коллард павильоны қорының қайырымдылық қоры арқылы жүзеге асырылуда.