Бабако – Эквадордан шыққан жаңа өсімдік түрі. Vasconcellea cundinamarcensis және Vasconcellea stipulata гибриді. Сиыр мүжігінің пайдалы қасиеттері, өсіру ерекшеліктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаштың гибрид түрі
Hybrid species of tree
Бабако (Vasconcellea × heilbornii; syn. Carica pentagona) – Эквадордан шыққан Vasconcellea туысына жататын гибрид сорты. Ол Vasconcellea cundinamarcensis (syn. Carica pubescens, "тау папайясы"), және Vasconcellea stipulata (syn. Carica stipulata, "торнше") арасындағы гибрид.
The babaco (Vasconcellea × heilbornii; syn. Carica pentagona), is a hybrid cultivar in the genus Vasconcellea from Ecuador. It is a hybrid between Vasconcellea cundinamarcensis (syn. Carica pubescens, "mountain papaya". ), and Vasconcellea stipulata (syn. Carica stipulata, "toronche". ).
Өсу
Ол биік жерде (2000 м-ден астам) өсе алады және Vasconcellea туысының ең суыққа төзімді өсімдігі болып табылады. Бабако Carica papaya (папайя) сияқты шөптесін бұта ретінде жіктеледі, бірақ папайядан айырмашылығы, ол тек аналық гүлдерін береді. Бабако өсімдігі жылына 30–60 жеміс бере алады және орташа өмір сүру мерзімі шамамен сегіз жылды құрайды. Бұл өсімдік папайяға қарағанда контейнерде өсіруге жақсырақ, себебі папайяның тірі қалуы үшін тұрақты ылғал мен жоғары температура қажет. Өсімдікті жылыжай жағдайында өсіру оңай (Кемплер және басқалар, 1993). Өсімдікті көбейту үшін қосалқы бүршіктерді тамырдандыру қолданылады. Қосалқы бүршіктердің ашылуы және одан кейінгі өсуі апикалды меристеманы жою арқылы ынталандырылады. Бүршіктер 15–25 см ұзындықта кесіледі және тек жоғарғы жапырағы қалдырылады. Сабақтың төменгі бөлігі жеңіл зақымданып, 0,4% IBA тамырландыру ұнтағына малынғаннан кейін, торф, перлит және құм сияқты қолайлы тамырдандыру ортасына отырғызылып, үнемі тұманды суға қойылады. Қосалқы материал 3 апта ішінде ауыстыруға дайын болады. Өсімдіктің биіктігін азайту үшін алынған жоғарғы кесімдер де, кеуіп кетуден қорғалған жағдайда 1,5 метрге дейін жететін алып кесімдер ретінде қолданылуы мүмкін. Тропикалық папайядан айырмашылығы, бабакоға салқын субтропикалық климат қажет. Жемістердің жылдам және біркелкі пісуі үшін жылыжайдағы ең төменгі температура түнде 10 °C, күндіз 12 °C және 18 °C болуы тиіс. Тым төмен температурада жемістердің қабығы дөңгелек және шұңқырлы болып піседі. Гүлдеу үздіксіз жүреді. Жылыжай жағдайында қыс айларында (қазан–наурыз, 49°N) өсімдік өсуі баяулайды, гүлдер қартаяды және жеміс бермейді (Кемплер және басқалар, 1993). Эквадорда ағаштар отырғызылғаннан кейін 10 айдан соң жеміс беруді бастайды және 6 ай бойы жеміс береді, әр ағаштан шамамен 40 жеміс алынады, олардың әрқайсысының салмағы 1–1,5 кг. Біздің жылыжайымызда 0,8 өсімдік отырғызғанда шаршы метрге 32 кг жеміс алдық (16 айда), ал 3 өсімдік отырғызғанда 12 айдан соң шаршы метрге 25 кг жеміс алдық. Жемістің көп болуына байланысты өсімдіктерді қолдау жүйесі қажет болды. Өсімдіктерді жоғары тығыздықпен өсіту арқылы кішкентай жеміс алуға болады. Жемістер пісіп жетілгенде жасыл түстен сары түске біртіндеп өзгереді, ал егер жинау кешіктірілсе, жеміс сабағы түсіп, жеміс бүлінеді. Жұқа қабықты жемістер қысқа сабақпен кескішпен жиналып, сақтықпен тасымалданады. Солтүстік климатында пісу қараша айында (наурызда отырғызылғанда) басталып, маусымға дейін жалғасады. Осы кезеңде жаңа гүлдер (сәуір–қыркүйек) пайда болады және екінші өнім қарашада пісе бастайды. Өсімдік қазан айында гүлдер қартая бастағанда соңғы қалыптасқан жемістің үстінен кесіледі. Екінші маусым аяқталғаннан кейін жеміс беретін өсімдіктерді түбінен кесіп, жаңартуға немесе жаңа өсімдіктермен ауыстыруға болады.
It can grow at high altitudes (over 2,000 m), and is the most cold tolerant plant in the genus Vasconcellea. The babaco is classified as a herbaceous shrub like Carica papaya (papaya) but unlike papaya it produces only female flowers. The babaco plant can produce from 30–60 fruits annually, and has an average life span of about eight years. The small plant is better suited as a container specimen than its cousin the papaya, which needs constant moisture and high temperatures to survive. The plant is easy to cultivate under greenhouse conditions (Kempler et al., 1993). Propagation of the plant is achieved by rooting axillary shoots. The opening of axillary buds and subsequent shoot growth is stimulated by removing the apical meristem. The shoots are cut at 15–25 cm long and only the apical leaf is kept. The basal area of the stem is mildly injured and dipped in 0.4% IBA rooting powder and planted into suitable rooting media such as peat:perlite:sand and placed under intermittent mist. The cutting can be ready for transplanting within 3 weeks. Top prunings (to reduce the height of the plant) may also be used as giant cuttings, up to 1.5 meters long, if protected against drying out. In contrast to the tropical papaya, babaco require a cool subtropical climate. Recommended greenhouse minimum temperature of 10 °C at night, 12 °C during the day, and 18 °C for fruit to ripen quickly and uniformly. Excessively low temperatures cause fruit to mature with rough, pitted skin. The flowering habit is indeterminate. Under greenhouse conditions, plant growth during winter month (October March at 49°N) is slow, and flowers senesce and fail to set fruit (Kempler et al., 1993). In Ecuador, the trees begin cropping 10 months after planting and continue bearing for 6 months, producing about 40 fruit/tree with each weighing about 1 1.5 kg, in the greenhouse we produced about 32 kg fruit per square meter in 16 months when planted 0.8 plants per sq. meter, and 25 kg sq. meter after 12 months space at 3 plants sq. meter. Because of the heavy fruit load a support system for the plants was required. Small fruit size can be achieved by growing plants at high densities. Fruit begins to mature with gradual color change from green to yellow and, if harvest is delayed, the fruit stalk will abscise and fruit will drop and bruise. The delicate skinned fruit is harvested with pruners with a short stalk and handled carefully. In northern climate, ripening begins in November (March planting), and continues until June. During this period new flowers are set (April–September) and the second crop starts to ripen in November, the plant is cut above the last formed fruit as flowers senesce in October. After the end of the second season, cropping plants can be cut and rejuvenated from the base or replaced with new plants.
Мәдени маңызы
Бабаконың тәтті жемісін тұтыну Анд таулы аймақтарындағы елдерде, әсіресе Эквадорда маңызды мәдени роль атқарады. Эквадордың Сьерра аймағында бұл жеміс көбінесе жеміс мармелады түрінде, қантпен қайнатылып "дульсе де бабако" жасалып, шырын немесе дәстүрлі тәттілерге хоштандыру үшін қолданылады. Қайнатылған бабаконың текстурасы қайнатылған алмаға ұқсас деп айтылады.
Babaco sweet fruit consumption is of considerable cultural importance in the mountainous regions of Andean countries, specially in Ecuador. The fruit is commonly eaten in the Ecuadorian Sierra as fruit marmalade, boiled with sugar to make dulce de babaco, in juice, or as flavoring of traditional sweets. Boiled babaco texture has been described close to that of boiled apple.
Сипаттамалары
Бұл биіктігі 5-8 метрге жететін, бұтақталмаған немесе сирек бұтақталған кішкентай ағаш. Жемісі туысқан папаядан (C. papaya) диаметрі бойынша тар, әдетте 10 см-ден кіші болып келеді. Бабако жемісі тұқымсыз, тегіс қабығы жеуге жарамды, ал дәмі құлпынай, папайя, киви және ананасқа ұқсас. Жемісі бесбұрышты пішінде болғандықтан, оған Carica pentagona деген ғылыми атау берілген. Жемісі тым қышқыл емес, бірақ протеолиттік фермент – папаин қамтиды, ол жеңіл тітіркенуге немесе "күйікке" себеп болуы мүмкін. Папайя сияқты, бабако да жеуге жарамды жемісі мен шырыны үшін өсіріледі. Отанынан алыс жерлерде өсіру Жаңа Зеландияға дейін оңтүстікте және Калифорнияға дейін солтүстікте сәтті жүзеге асырылды, сондай-ақ Ұлыбританияның кейбір аймақтарында, Гернсиде, Ла-Манш аралдарында және Италияда (көбінесе Сицилия мен Калабрияда) да өсіріледі.
It is a small, unbranched or sparsely branched tree reaching 5–8 m tall. The fruit differs from the related papaya (C. papaya) in being narrower, typically less than 10 cm in diameter. The babaco fruit is seedless and the smooth skin can be eaten, and is said to have tastes of strawberry, papaya, kiwi and pineapple. The fruit is pentagonal in shape, therefore giving it the scientific name of Carica pentagona. The fruit is not especially acidic, but contains papain, a proteolytic enzyme, which may cause mild irritation or "burns". Like the papaya, the babaco is grown for its edible fruit and for its fruit juice. Cultivation away from its native range has been successful as far south as New Zealand, and as far north as California, some regions of Britain, Guernsey, Channel Islands, and somewhat also in Italy (mostly Sicily and Calabria).