Кіріспе

Американдық суретші Уильям Джеймс Стиллман (1 маусым 1828 – 6 шілде 1901) – американдық журналист, дипломат, автор, тарихшы және фотограф. Суретші ретінде білім алған Стиллман кейін журналистика саласына көшті. Ол негізінен Крит және Балқан аймандарында соғыс тілшісі болып жұмыс істеді, онда өзі фотограф болып та қызмет етті. Бір кезде ол Римде, ал кейін Криттегі көтерілістер кезінде АҚШ консулы қызметін атқарды. Ол жас Артур Эвансқа Балқандағы соғыс тілшісінің қырларын үйретуге көмектесті және Эванспен өмір бойы достық қарым-қатынаста болды, оған сенімді серік болды. Өмірінің соңында ол Крит ассамблеясы тоқтатқан қазба жұмыстарын Минос Калокайриностан алуды ойлады. Алайда, қазба жұмыстарын жүргізуге рұқсат – фирман алуға келмегендіктен, ол бұл мақсатына жете алмады. Стиллман бірнеше кітап жазды, соның бірі – «Журналистің өмірбаяны» атты кітабы, ол өзін ең алдымен жазушы ретінде қарастырғанын көрсетеді.

Өмірбаян

Стиллман 1828 жылы Нью-Йорк штатының Шенеқтади қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы жетінші күндік баптистер болған, ал оның ерте діни тәрбиесі өмір бойы оған әсер етті. Анасы оны Нью-Йорктегі мектепке жіберді, ол оның білім алуы үшін үлкен құрбандықтар жасады, және 1848 жылы Шенеқтадидің Юнион колледжін бітірді. Сол кезде өнер саласында мансап құруға шешім қабылдады, ол көрнекті Хадсон өзені мектебінің суретшісі Фредерик Эдвин Черчтің алғашқы шәкірттерінің бірі болды, ол Томас Коулмен бірге оқығаннан кейін мансабын бастады және Америкадағы ең танымал (және қаржылық жағынан сәтті) суретшіге айналды. Стиллман мен Черчтің арасында келіспеушіліктер болды, бірақ ол майлы бояулармен жұмыс істеудегі шеберлікті меңгерді, бұл оның қолынан шыққан, бірақ аз ғана сақталған суреттерінде өте пайдалы болды, соның ішінде ең танымал – «Философтар лагері» (Конкорд, Массачусетс штатының қоғамдық кітапханасы). 1850 жылы Стиллман Англияға сапар шегіп, Джон Раскинмен танысты, оның «Қазіргі заманғы суретшілер» еңбегін жатқа білді; ол Дж.М.У. Тернермен танысты, оның туындыларына шексіз құрметпен қарады; және Данте Габриэль Россетти мен Джон Эверетт Миллаистің ықпалына соншалықты түсті, одан кейін ол «Америкалық прерафаэлит» деп танылды. Стиллман суретші және фотограф ретінде шамалы жетістікке жетсе де, соңғы саланың өнімділігі мен жаңашылдығы артық болды, Америка өнеріне оның ең маңызды үлесі – Раскиннің тікелей ықпалымен құрылған «The Crayon» мерзімді басылымы. Бұл басылым өмірінде де, одан кейін де үлкен әсерге ие болды. 1852 жылы Лайош Коссут оны 1848-1849 жылдардағы көтеріліс кезінде жасырын жерленген венгр патшалық қазынасын қазу үшін Венгрияға жіберді. Миланда болашақ көтерілісті күтіп жүрген кезде Стиллман Парижде Ивоннан сурет өнерін оқыды, бірақ көтеріліс болмағандықтан ол АҚШ-қа оралды және Адирондак тауларындағы Жоғарғы Саранак көлінде және Нью-Йорк қаласында пейзаж суретіне берілді, онда ол «The Crayon» журналын іске қосты. Оның үлескерлерінің арасында Лоуэлл, Олдрич және Чарльз Элиот Нортон болды, ал қаржы жетіспегендіктен журнал жабылды, содан кейін Стиллман Массачусетс штатының Кембридж қаласына көшті. Ол бірнеше жыл өткізді, бірақ тыншытпайтын күйзеліс оны тағы бір рет Англияға аттандырды. Ол Раскинмен достығын жаңартты және онымен бірге Альпіде сурет салу үшін Швейцарияға барды, онда ол осыншалықты жақсы жұмыс істеді, оның көру қабілетіне әсер етті. Ол Парижде тұрды және 1861 жылы Американдық Азамат соғысы басталғанда Нормандияда болды. Ол Солтүстік армиясының қатарына қосылуға бірнеше рет тырысты, бірақ денсаулығы нашар болды; сол жылы ол Римде АҚШ консулы болып тағайындалды. 1865 жылы үкіметпен туындаған дау оның отставкаға кетуіне себеп болды, бірақ ол дереу Критке тағайындалды, онда аралдағы христиандардың және крит тәуелсіздігінің жақтасы ретінде мұсылман халқы да, түрік билігі де оған жаулықпен қарады. 1868 жылдың қыркүйегінде ол отставкаға шығып, Афинаға кетті, онда оның бірінші әйелі (Кембридждің Дэвид Мактың қызы) Криттегі өмірдің қиындықтарынан шаршап, өзіне қол жұмсады. Ол қысқа уақытқа «Scribner's Magazine» журналының редакторы болды, содан кейін Лондонға кетіп, Данте Габриэль Россеттимен бірге тұрды. 1871 жылы ол екінші буынның прерафаэлит суретшісі Мари Спарталимен, грек консулы Михаэль Спарталидің қызымен, оның рұқсатынсыз үйленді. 1875 жылы Герцеговинада көтеріліс басталғанда, ол «The Times» газетінің тілшісі ретінде сол жерге барды. Балқан елдерінен жазған хаттары үлкен қызығушылық тудырды, соның салдарынан британ үкіметі Черногорияның ұмтылыстарын қолдауға итермеленді. 1877-1883 жылдары ол «The Times» газетінің Афинадағы тілшісі болды; 1886-1898 жылдары Римде. Осы кезеңде ол фотосурет жұмыстарында жаңадан пайда болған археолог және фотограф Джон Генри Хейнске көмектесті. Ол итальяндық мемлекет қайраткерлерін қатаң сынады және әр түрлі уақытта әртүрлі саясаткерлермен, Криспиден бастап, қарым-қатынасқа түсті. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Англияның Суррей графтығында тұрды, ол 1901 жылдың 6 шілдесінде Фримли Гринде қайтыс болды.

Жарияланымдар

Ол 1866–1868 жылдарғы Крит көтерілісі (1874), «Аматор фотографының нұсқаулығы» (1874), «Улисс іздерімен» (1888), «Билли мен Ханс» (1897), «Ескі Рим және жаңа Рим» (1898), «Италияның бірігуі, 1815–1895» (1898) және «Франческо Криспи» (1899) кітаптарын жазды.

Сын-пікірлер мен мұра

Соңғы сыншылар, мысалы Эндрю Сегеди Мазак («Антик және Фотография», Гетти Музейі, 2005), Стиллменнің фотосуреттері, әсіресе Афина Акрополінің суреттерінен тұратын альбомы, оның басқа жұмыстарына қарағанда жоғары көркемдік сезімталдық пен шеберлікті көрсеткенін айтты. Алғашқы серия 1869 жылы түсіріліп, 1870 жылы жеке жарияланды; Стиллмен 1882 жылы Акропольді қайта түсірді, содан кейін біріктірілген серияны екінші альбомда жаңадан құрастырды. Стиллменнің фотосуреттері, олардың батыл перспективалары, эстетикалық сезім мен архитектуралық формаға ғылыми/академиялық көзқарас (Рускин идеяларынан шабыттанған) арасындағы шығармашылық үйлесім, грек пейзажының және ежелгі қираған орындарының қазіргі грек контекстіне енгізілуі, сол заман үшін таң қалдырарлықтай заманауи сезімталдықты көрсетеді – бұл қазіргі грек және шетелдік фотографтардың коммерциялық жұмыстарынан мүлдем өзгеше көрініс, олардың туындылары көбінесе шетелдік грек сүйгіштер мен туристердің күтіктеріне бағынған.