Кіріспе

Польшаға жасалған шабуыл және жалпы Екінші дүниежүзілік соғыстың бастапқы шайқастарының бірі – Млава шайқасы, сондай-ақ Млава позициясын қорғау деп белгілі, 1939 жылдың 1-3 қыркүйегі аралығында Польшаның солтүстігіндегі Млава қаласының солтүстігінде болды. Бұл шайқас генерал Крукович Предрзимирский басқаратын поляк Модлин армиясы мен генерал Георг фон Кюхлер басқаратын неміс 3-ші армиясы арасында өтті.

Соғыс қарсаңы

Версаль келісімінің нәтижесінде жаңа Германия-Польша шекарасы Польша астанасы Варшавадан шамамен 120 км солтүстікке орналасқан еді. 1939 жылы бригада генералы Эмиль Крукович Предрзимирский басқарған Польшаның Модлин армиясы Польша шекарасын солтүстіктен қорғайтын басты күш ретінде есептелді. Ол Шығыс Пруссиямен шекаралас орналасқан және Варшаваға, Модлин бекінісіне бет алған жау әскерлерін тоқтатуға бағытталған еді. Соғысқа дейін Польша қорғанысын нығайту туралы шешім қабылданды. Армияның негізгі қорғаныс шебі Нарев және Висла өзендерінің бойымен жатқан. Аймақта 19 ғасырға дейін салынған бірнеше бекіністер болған, бірақ солтүстікке қарай жатқан далалар дерлік қорғалмаған еді. Германиямен соғыс жағдайындағы қимылдарды баяулату мақсатында Польша Бас штабы Модлин армиясын Шығыс Пруссия шекарасына жеткізіп, олардың мүмкіндігінше ұзақ уақыт бойы шепті ұстап тұруын шешті. Содан кейін генерал Предрзимирский Круковичтің басқаруындағы бөлімдер оңтүстікке шегініп, Нарев және Висла өзендерінің бойындағы шепті Нарев тәуелсіз операциялық тобының күштерімен бірге қорғауға тиіс болды. 1939 жылдың наурыз айында Польшаның құпия жұмылдыруы басталғаннан кейін 20-шы жаяу әскер дивизиясы Модлин армиясына қосылып, Млава аймағына жеткізілді. Сонымен қатар, армия командиріне бетон және басқа да құрылыс материалдарымен толтырылған бірнеше пойыз және бірнеше жауынгерлік инженерлік батальон берілді. Осы дивизия орналасқан аймақта бекіністер салу туралы шешім қабылданды. Сол жылдың 19 маусымында жоба дайын болды және 3 шілдеде Польша маршалы Эдвард Рыдз-Смиглы оны бекітті. Төменгі мұздық төбе бойымен, қаладан солтүстікке қарай Млавка өзенінің аңғарына қарайтын, танкіге қарсы орлармен және кедергілермен қоршалған окоптар мен бетон бункерлері салынуға тиіс болды. Өзеннің өзін бұғып, аймақтың қорғаныс қабілетін арттыруға болатын. Орталық бөлігінде Нимейе батпақтары орналасқан, ол жаудың бронетехникасы үшін дерлік өткісіз болатын. Бұл батпақ аймақты екі жеке-жеке бағытқа бөлді. Батыс бөлігі 68 бетон бункермен, ал шығыс, әлдеқайда қысқа бөлігі 25 бункермен нығайтылатын еді. Бейбіт уақытта 20-шы дивизия Барановичиде орналасқан. КСРО-мен соғыс жағдайында ол 1915 жылы салынған Бірінші дүниежүзілік соғыстағы неміс бекіністерін қорғау үшін алдыңғы қатардағы бөлім ретінде жоспарланған. Сондықтан оның сарбаздарының көпшілігі бекітілген позицияларды қорғауда тәжірибелі болды. Батыс майданның Млава қаласының жанындағы бункерлерін салу 14 шілдеде басталды. Оны негізінен сарбаздардың өзі 20-шы инженерлік батальон басшысы майор Юлиуш Левиттукс басшылығымен жүргізді. Шығыс бағыттағы бункерлерді салу Рженгово ауылының жанында 12 тамызда басталды. Көп ұзамай сарбаздарға окоп қазуға көмектесетін азаматтық еріктілер қосылды. Алайда, позициялар Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін аяқталмады және көптеген бункерлер толыққанды құрылыссыз қалды.

Шайқас

1939 жылғы 1 қыркүйекте түскі уақытта 20-шы жаяу әскер дивизиясының қорғаныс шебіне генерал Вальтер Петцель басқаратын 1-ші армия корпусы шабуыл жасады. Германияның 3-ші армиясының командирі Георг фон Кюхлер өз бөлімдеріне поляк фронтында барлау шабуылдарын жүргізуге бұйрық берді. 11-ші жаяу әскер дивизиясының әскерлері поляк 78-ші жаяу әскер полкімен кері қайтарылды, ал SS Standarte Deutschland құрамындағы Waffen SS әскерлері, Kempf танк дивизиясының бөлігі, Uniszki Zawadzkie ауылы тұсында поляк қорғанысымен тоқтатылып, бронетехникалық қолдау сұрады. 15:00-де 7-ші танк полкі келді және шабуылға шықты. Шабуылдаушы күштер танктермен жабдықталған және әуе күштерімен қолдау көрсетілгенімен, бастапқы шабуыл поляк жасаған 37 мм-лік Armata ppanc. wz. 36 танкіге қарсы зеңбірегімен тойтарылды, себебі неміс танктерінің ілгерілеуі 6 метрлік танкіге қарсы ормен тоқтатылды. 7-ші танк полкіне қарасты жеті танк жойылды, ал 19:00-ге дейін неміс бөлімдері бастапқы позицияларына қайта шегінді. Польша қорғанысының оң жағында ғана немістер сәттілікке жетті, 12-ші жаяу әскер дивизиясы мен 1-ші атқыштар бригадасы Мазовецка атқыштар бригадасын Хорзеле қаласының жанындағы позицияларынан ығыстырып шығарды. Күндіздің соңында екі тараптың атты әскерлері Крзновлога Мала ауылының маңында шайқасты. Келесі күні түстен кейін неміс бөлімдері поляк позицияларын ауыр артиллериямен бомбалауды бастады, бұл 1-ші штурмдық дивизияның Ju 87 Stukas әуе шабуылымен үйлестірілді. Екі сағаттық артиллериялық атыстан кейін 11-ші және 61-ші жаяу әскер дивизиялары шабуылға шықты, бірақ олар тиісінше 80-ші және 78-ші жаяу әскер полктерімен кері қайтарылды. Дегенмен, Польшаның оң жақ фланғындағы Рженговода 1-ші жаяу әскер дивизиясы поляк 79-шы жаяу әскер полкін сәтті айналып өтті, ал поляк әскерлері Млаваға қарай шамамен 16:00-де шегінді. Польшаның оң жақ фланғындағы әлсіздікті сезген фон Кюхлер келесі күні шабуылға дайындалу үшін Kempf танк дивизиясын Рженговоға қарай жылжытуға бұйрық берді. Осы уақытта Крукович Предрзимирский 20-шы дивизияға шығысқа қарай кеңейіп, Дембск пен Носарзево ауылдары арасындағы оң жақ фланғын қорғауға дайындалуға бұйрық берді. Сонымен қатар, Циханув маңында резервте тұрған 8-ші жаяу әскер дивизиясына қарсы шабуылға дайындалуға бұйрық берілді. 8-ші дивизия 3 қыркүйектің таңында осы аймаққа келді. Шығысқа қарай әрекет ететін Мазовецка атты әскер бригадасына неміс бронетехникалық әскерлері қауіп төндіргендіктен, армия командирі дивизияға күштерін бөліп, екі бағытта шабуыл жасауға бұйрық берді: Млавадан шығысқа қарай Грудускке және Пшаснышқа қарай. Алайда, қайшы бұйрықтар мен тылында жұмыс істейтін неміс диверсанттары екі шабуылды да бұзды және поляк қатарында хаос тудырды. Байланыс үзіліп, түнгі уақытта 13-ші және 32-ші жаяу әскер полктері арасында достық атыс орын алып, соның салдарынан соңғысы кері шегінді. 22:00-ге дейін дивизияның көп бөлігі жойылды, тек полковник (кейін генерал) Станислав Сосабовскийдің 21-ші жаяу әскер полкі ғана Модлин бекінісіне қарай шайқастан қашып кетуге қол жеткізді. Осыған қарамастан, 20-шы жаяу әскер дивизиясының екі фланғына қарсы неміс шабуылдары сәтсіз аяқталды. 3 қыркүйекте неміс инженерлері поляк танкіге қарсы кедергілерін кесіп өтуге ақыры қол жеткізді. Немістер жергілікті азаматтарды тірі қалқан ретінде пайдаланды, бұл оларға поляк күштерінің сол жақ фланғындағы бірнеше бекіністерді басып алуға мүмкіндік берді, бірақ алға жылжуға қол жеткізе алмады. Оң жақ флангда, батпақты жерлердің шығысындағы Ржегнов бөлігінде шабуылдар сәтті болды және кешкі уақытта неміс Водриг корпусының бөлімдері 79-шы жаяу әскер полкінің шебін бұзып, поляктардың артқы жағына өтті. Бұл Грудуск ауданындағы фронттың кеңеюіне әкелді. 4 қыркүйек күні сағат 09:00-де генерал Эмиль Крукович Предрзимирский күштерінің қоршалу қаупіне тап болғандықтан, 20-шы дивизия мен 8-ші дивизияның қалдықтарына Варшава мен Модлинге қарай шегінуге бұйрық берді, сонымен қатар бекітілген позицияларды тастап кетті.

Салдары

4 қыркүйек күні таңертеңнен бастап шегініс басталды. Неміс механикаландырылған бөлімдері ауыр шығынға ұшырап, қуып жете алмаса да, Млаваның оңтүстігіндегі аймақ тым сирек орманды болды, ал поляк әскерлері неміс люфтваффесінің тұрақты бомбалауы мен шабуылына ұшырады, осыдан әскерлер мен техника жағынан ауыр зардап шекті. Позиция тасталғанына қарамастан, неміс әскерлері де елеулі шығынға ұшырады және 13 қыркүйекке дейін олар оңтүстікке қарай 100 шақырымдай қашықтықта орналасқан Модлин бекінісіне жете алмады.