Кіріспе

Мантуя (француз тілінен manteuil немесе 'жамылғы' деген мағынада) – 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырда әйелдер киген киім. Бастапқыда кең көйлек болған, кейін мантуя көбінесе корсет, асқазан және үйлесімді немесе контрастты кіші көйлек үстінен киілетін сыртқы көйлек немесе халат болды. Мантуя немесе мантеу 1670 жылдары пайда болған жаңа мода еді. Көйлек пен юбка бөлек тілінген орнына, мантуя иықтан еденге дейін түсіп тұратын (алдыңғы кезеңдердегі киімдер сияқты) болды. Бұл бастапқыда ерлердің "көйлексіз" киімі үшін киілетін банянның әйелдерге арналған нұсқасы ретінде пайда болды. Бірте-бірте мантуя бүктемелі және жиырылған көйлекке айналды, соңында контрастты кіші көйлек пен асқазан үстінен бүктеліп, жабылатын көйлекке дейін жетті. Мантуя мен асқазан бұрынғы кең, иықтан ашық мойын сызығына қарасты, жоғары, төртбұрышты мойын сызығын жасады. Жаңа стиль бұрынғы киімдерге қарағанда көбірек ұялмалы және жабық болды, сонымен қатар ленталар, кружеволар, баулар және басқа да әшекейлермен безендірілді, бірақ 1630 жылдардан бері танымал болған жемчугтар мен "сергілер" (көзілдіріктер) де сәнге ие болды. Ұзын шлейфке сәйкес келетін бір матадан жасалған мантуя, ғасырдың ортасында танымал болған бір түсті атластың орнына жаңа, күрделі өрнектелген жібектерді көрсетуге өте ыңғайлы болды. Мантуя әйелдер киіміне жаңа стиль енгізумен қатар, 18-шы ғасырда да танымал болды және әйелдер киімдерін тігушілер мен тікпешілердің сыртқы киім жасаушы ретіндегі мәртебесін бекітті.

Этимология

"Мантуа" терминінің шығу тегі нақты белгісіз. Бұл киім шығынға жататын жібектерді өндіретін Италиядағы Мантуя қаласының атымен аталған болуы мүмкін, осы жібектерден мұндай киімдер тігілген. Сондай-ақ, термин француз тіліндегі "manteau" – пальто деген сөзден де шыққан болуы ықтимал. Осы киімнен "мантуа жасаушы" деген мамандық пайда болды, ол ертеде әйелдер киімдерін тігетін тігіншілерге берілген атау.

Мантуяның эволюциясы

Бұрын, көбінесе ерлерден құралған тігіншілердің кәсібі болған сырт киім тігу, әйелдердің бұл жұмыстағы қатысуы азырақ ресми түрінде болған. 18 ғасырдың ортасына қарай, мантуа сарай киімі үшін арналған салтанатты киімге айналды. Үстіңгі юбканың жабылуы күннен-күнге стильденіп, пойыздың артқы бөлігі жасырылды. Бұл киім, «қап», «қап арқасы», «Robe à la Française» немесе француз көйлегі деп аталатын, 1740 және 1750 жылдары ені кеңейген корсеттермен және сәндік корсажбен толықтырылды. Астыңғы юбкалар алдыңғы жағынан көрсетілді, ал артқы жағындағы екі үлкен жиырылған плиселер матаның мойыннан еденге дейін еркін түсуіне мүмкіндік берді. Бұл стильдегі мантуа 1750 және 1770 жылдар аралығында ресми киім ретінде кең таралды. 1770 жылдардағы мантуаның үш жиналған артқы бөлігі және бекітілген корсеті, «поляк көйлегі» немесе «Robe à la Polonaise» деп аталатын бұл стильге тән еді, ал бүйірленген юбка арқан немесе ленталармен жасалды. «Robe à l'Anglaise» немесе ағылшын көйлегі де Еуропада танымал болды. Ағылшын стиліндегі көйлекте, «Robe à la Française» сияқты, безендірілген астыңғы юбкаларды көрсету үшін артқы бөлігі бекітілген және алдыңғы бөлігі ашық болды. 1780 жылға қарай пайда болған мантуаның соңғы нұсқасы, шамамен бір ғасыр бұрынғы түпнұсқа мантуадан мүлдем өзгеше болды. 17 ғасырдың соңы мен 18 ғасырдың басындағы күрделі бүктемелер мен жиырылғандардың орнына, пойыз Виктория және Альберт мұражайындағы мысалда көрсетілгендей, корсеттің артқы жағына бекітілген матаның ұзындығына айналды.

Тірі қалған мысалдар

XVII ғасырдағы мантуаның сақталған мысалдары өте сирек. Бәлкім, ересектер өлшеміндегі жалғыз белгілі мысалы – Метрополитен өнер мұражайының Костюм институтындағы кестеленген жүн мантуа мен юбка. Нора Воу осы мантуадан алынған үлгіні жариялаған. Виктория және Альберт мұражайында 17 ғасырдың соңындағы қызғылт жібек мантуа мен юбка киген өте сирек кездесетін сәнді қуыршақ сақталған. Костюм институтында сондай-ақ 1708 жылға датирленген лосось түсті әсем жібек мантуа мен юбка да бар. Тағы бір ерте мантуа, шамамен 1708–09 жылдарға датирленген жібек, Шрусберидегі Клайв Хаус мұражайына тиесілі; осы мантуаның үлгісін Джанет Арнольд жасаған. Мұражай коллекцияларында сақталған мантуалардың көпшілігі 18 ғасырдың ортасынан бастап сарай киімдері үшін арналған ресми үлгілер. 1760 жылдардағы Беррингтон Холлдағы мантуа, Лондонның леди-мэрі ретінде Энн Харли (туған аты Бангем) киген болуы мүмкін, сондай-ақ Метрополитен өнер мұражайының Костюм институты коллекциясындағы көк жібек мантуа, сәйкес келетін корсажбен және юбкамен бірге, шамамен 1750–65 жылдарға датирленген, осы мантуа түрінің мысалдары болып табылады.