Кіріспе

Бонар көпірі (Drochaid a' Bhanna) – Шотландияның Таулы аймағы кеңесі аймағындағы Крич қауымындағы, Сазерлендтің Кайл шығанағының солтүстік жағалауында, батысында және Дорнок Ферт шығанағының шығысында орналасқан ауыл. Сазерлендтің Кайлы ("жергілікті тұрғындар үшін Кайл") – Ойкел, Касли, Шин және Каррон өзендерінің құятын жері, бұл өзендердің барлығы Бонардағы көпірден жоғары Кайлға келіп қосылады. Шығанақ (ағыс бойында) және өзендер (ағысқа қарсы) Сазерлендті оңтүстікте Росс және Кромартиден бөліп тұрады, ал шығанақ шығысқа қарай Дорнок Фертке ашылады.

Тарихқа дейінгі кезең

Бұл аймақта тарихи алдындағы адамдардың көптеген іздері табылды, оның ішінде ежелгі тұрақтар мен обалар көптеп кездеседі. 2004 жылы Ұлыбританияның Time Team телебағдарламасы бір қазба жұмысын жүргізді. Олар Лох Мигдейлде шағын хендж және кранног (жасанды аралдағы үй) қазып шығарды.

Мигдал қоры

1900 жылдың мамыр айында Мигдейл қазынасы деп аталатын ерте қола дәуірі зергерлік бұйымдарының құнды жиынтығы, Бонар көпірінің жанындағы "Туллох төбесі" деп белгілі жерде жұмысшылар граниттік төбені жарып, тапқан кезде табылған. Шамамен б.з.б. 2000 жылға дейін жасалған бұл заттар қазір Эдинбургтегі Шотландия Ұлттық мұражайларында сақтаулы. Мигдейл қазынасына қола балта басы, қола білезіктер мен тобуық безендіргіштері, сондай-ақ қола дәуіріндегі киімді безендірген болуға мүмкін әдемі өрнектелген қара тас және канельді көмір түймелерінің жиынтығы, қола шаш әшекейлері және күрделі қола бас киімнің бөліктері кіреді.

Пиктілік символдық тастар

Айналасында бірнеше пиктік символ тастары бар, ең жақын жердегілері – Крейч (қырғын жерінің жанындағы егістікте), Кинкардин шіркеуі және Эддертон (біреуі шіркеуде, біреуі егістікте).

Скандинавтар/Викингтер дәуірі

Сазерлендті Оркней скандинавтары «Кет» скандинав провинциясының оңтүстік бөлігін құрағандықтан «Садрленд» деп атаған. Қазіргі Кейтнесс – «Несс» бөлігі болса, үшінші бөлігі «Стратнаверн» (қазіргі StrathNaver) үшінші бөлік ретінде танылды (қазіргі Сазерленд аумағында). Дорнок-Ферт «Кет» және Росс арасындағы шекара саналады және скандинавтар оны «Эккжал» (Ойкелл) деп атаған, бұл туралы Оркней сагасында айтылады. «11- немесе 12-ғасырда Бонар көпірінің жанындағы Дрин-леа (Драм-Лид) жерінде даниялықтармен жергілікті тұрғындар арасында шайқас болған, нәтижесінде басқыншылар Портнакоултерде [Мейкл паромда] кемелеріне үлкен шығынмен қайтарылған. Оқиға болған жердегі көптеген обалар [көнерлер] немесе қабірлер осы оқиғаның рас екенін және шайқастың ауқымды болғанын көрсетеді, сонымен қатар бұл алыс замандағы халықтың тығыздығы мен қатысқандардың көп санына ой салатын керемет құбылыс».

Карталарда көрінісі

Карталарда Кайлдың солтүстік жағындағы жергілікті жер атауларының ең көне жазбалары (көнелігі бойынша ретімен) Сордел (Свордейл, норвег атынан) – қазір Бонар көпірінің бір бөлігі және Свордейл шаруашылығы бар, Кішкентай Свордейл (Сордейл Бег) (гэль тілінде "beag" – кішкентай деген мағынаны білдіретін, норвег-гэль аты, қазіргі уақытта тастап кетілген), Крейч (кейде Кішкентай Крейч деп аталады), Мигдейл, содан кейін Туллох. "Эам" атауы Инвершинге қарай, Драмлиахтан өткенде бірнеше рет кездеседі. Мұндай карталардың бірі – Роберт Гордонның 1654 жылғы Сазерленд, Страт Окель және Страт Шаррон картасы немесе 1654 жылғы "Көк атлас", екеуі де Шотландияның Ұлттық кітапханасында сақтаулы. Кайлдың оңтүстік жағында ең көне көрсетілген жер – MidFearn (Ferne, 1573), одан кейін шіркеуімен бірге Кинкардин пайда болады.

17 ғасыр

Инверкаррон және Карбисдейл шайқастары 1650 жылы Үш патшалық соғысы кезінде Кульрейн ауылының жанында, Бонар көпірінің батысында болды. Шайқастар Шотландия келісімшарт үкіметінің күштері мен корольге адал, Джеймс Грэм, 1-ші Монтроз маркизі басқарған роялистер арасында өтті. Роялистер жеңіліске ұшырады.

18 ғасыр

1746 жылы Кромарти графы мен оңтүстікке қайтып бара жатқан әскерлері Бонар көпірінің жанында Сазерленд кланының шабуылына ұшырады, бұл шайқас Бонар көпірі шайқасы деп танылды. Якобит офицерлерінің көп бөлігі тұтқындалды, көптеген сарбаздар қаза тауып, қалғандары жағалауға қуылды, ондағы бірнешеуі Сазерлендтің Кайл шығанасын жүзіп өтуге тырысқанда суға батып кетті. Осылайша Маккензи кланы Кулоден шайқасында Якобит армиясына қосылу мүмкіндігінен айырылды.

XIX ғасыр

1812 жылға дейін Дорнок бұғазынан өтудің жалғыз жолы – паром болды. 1809 жылғы 16 тамыз күні түнінде 100-ден астам адам Дорнок жағынан тауарлары мен малдарымен бірге Тайн қаласындағы базарға бару үшін паромға мінді. Паром артық жүкпен толтырылып, теңіз тыныш болғанымен, қайық суға тым жақын келді. Бұғаздан жарты жол өткен соң, қайық тоққа қарай бұрылып, су жинаmaya бастады. Ол дереу батып, Дорнок шерифі Хью МакКаллокты қоса алғанда, шамамен 99 адамның өмірін қиды. Апат салдарынан 2900 фунттан астам қаржы жиналды, оның көп бөлігі шетелден түсті. Осының нәтижесінде 1812 жылы Джон Симпсон (1755-1815) жобалаған Бонар көпірі салынды.

Көлік

Ауыл A836 және A949 жолдарының қиылысында орналасқан. A836 солтүстікке қарай Лэрг пен Тонгке, ал шығысқа қарай Кайл өзенінен 4 мильдей жерге B9176 бұрылысына дейін, A9 Skiach (Алнесс маңында) жолына дейін созылады. Содан кейін Дорнох-Ферт шығанағының оңтүстік жағалауымен Тейн маңындағы A9 тас жолына дейін жалғасады. A949 шығанақтың солтүстік жағалауымен шығысқа қарай Дорнох маңындағы A9 тас жолына дейін барады, бұл Дорнох көпірінің екінші жағы, ол A9 тас жолын Тейннен Дорнохқа дейін алып өтеді. Ауыл Дорнох академиясына, Голспи орта мектебіне және Тэйн корольдік академиясына оқуға баратын оқушылар үшін көліктік торап болып табылады. Stagecoach North Scotland компаниясы Бонар көпірі арқылы көптеген бағдарламаларды ұсынады, оның ішінде 25X (Инвернес – Дорнох), 62 (Тэйн – Лэрг), 166 (Бонар көпірі – Хелмсдейл), 167 (Лэрг – Дорнох) және X99 (Вик – Инвернес) бағыттары. Ауыл Кайл өзенінің оңтүстігінде орналасқан Ардгей теміржол станциясынан 1 миль (1,6 км) қашықтықта. Ардгей – Инвернесті Уик және Тёрсомен байланыстыратын Алыс Солтүстік теміржол желісінде орналасқан. Ұзақ жылдар бойы Ардгей станциясы Бонар көпірі станциясы деп аталды. Жеңіл ұшақтар Дорнох әуежайына қона алады, ал ең жақын әуежай – Инвернесс.

Сазерлендтің Кайлдағы бастапқы паромдық пункттер

Бастапқыда Сазерлендтің Кайлы және оны құятын өзендер Бонар көпірі тұрған жерде, сондай-ақ төмен ағыстағы Крейх (әлі де кішкентай "Стелл" паромның қираған қалдықтары бар), "Портнакольтер" (Мейкл паром) және жоғары ағыстағы Портинлек (Кулрейн Инвершин) сияқты жерлерде шағын паромдармен (немесе Кобблз) көтеріліп өткен. Ал өзеннің жоғарырақ ағысында кішкентай көпірлер болған (мысалы, Ойкел көпірі).

Сатерленд кенішіне Бонардан өту

Бонар көпірінің орны суды көпірге дейін батысқа қарай тым алыс саяраламай, кешіп өтуге ең қолайлы нүкте болды. Сондықтан, солтүстік және солтүстік-шығыстан оңтүстікке қарай мал айдап базарға жеткізгенде, осы жерден өтуге әдетте дайын болды. Суды кешіп өту орны қазіргі көпірден сәл төменде, шамамен "Бонар атылымы" лосось балық аулау бекеті орналасқан жерде, Дорнох жолының астындағы ескі мұз сақтағыштың төмен жағында жатыр.

Екінші көпір

Болат пен граниттен жасалған жаңа көпір "Росс және Кромарти, сондай-ақ Сазерленд округтік кеңестері салған, 1893 жылғы 6 шілдеде ашылды" (Бонар жағындағы мәрмәр тақтадағы өрнектерден алынған).

Үшінші көпір

Бонарда салынған үшінші көпір – қазіргіде тұрған көпір. Оны «Крауч пен Хог» инженерлік консультациялық фирмасы жобалаған және ескі көпір бұрынғысынша тұрғанда (бірақ нашарлап, жаңарту қажет деп табылғанда) салынып аяқталған. 1973 жылдың 14 желтоқсанында қозғалысқа ашылғаннан кейін екінші көпір демонтаждалды.

Дорнок бұғазының көпірі

Дорнох-Фирт көпірінің салынуынан және шығысқа қарай сағаның төмен жағындағы, сондай-ақ Дингволлдан солтүстік-батысқа бағытталған басқа да жолдардың пайда болуынан Бонар көпірі арқылы қозғалыс және сауда азайды.

Флора мен фауна

Атлантикалық ласось, теңіз алабұғасы, көктайғақ алабұғасы, қоңыр алабұға, қызылқарлығаш, балықшы, сұр ие, жағалай торғай, т.б.

Спорт

Бонар көпірі / Ардгей гольф клубы – Мигдейл көліне көрініс ашатын әдемі табиғаттағы 9 тесікті орманды стильдегі гольф алаңы. Бонар Бридж ФК футбол клубы.