Кіріспе

Неолиттік камералы оба және Шотландияның Оркни аралында орналасқан дәлізді қабір.

Maeshowe (немесе Maes Howe;) Maeshowe – қорғалатын ескерткіш және 1999 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген "Неолиттік Оркнидің жүрегі" деп аталатын, Скара Брей сияқты бірнеше нысанды қамтитын кешеннің бір бөлігі.

Дизайн және құрылыс

Мейшу – Оркни аралдарындағы ең ірі қабірлердің бірі; қабірді қоршаған төбешік 35 метр диаметрлі. Бұл төбешіктің ішінде 30 тоннаға дейін салмағы бар, мұқият өңделген тас плиталардан тұратын дәліздер мен камералар бар. Қысқы күн тоғысында қабірге күн сәулесі түседі. Ұқсас құбылыс Ньюгрейндж қабірінде де байқалады. Бұл кіреберіс жолы 11 метр ұзындығында, ал ол шамамен 5 метрлік қабырғалары бар орталық камераға алып келеді. Камераның қазіргі биіктігі – бұл түпкілікті тас конструкциясының қалпына келтірілген биіктігін көрсетеді және заманауи күмбезбен жабылған. Алғашқы шатыры 5 метр немесе одан да биік болған болуы мүмкін. Кіреберіс жолының биіктігі шамалы болғандықтан, келушілер орталық камераға еңкейіп немесе иіліп кіруге мәжбүр. Бұл камера көбінесе қабырғалардың бойында созылатын жалпақ тас плиталардан тұрғызылған. Әр бұрышта қабырғаны нығайтатын үлкен тік бұрышты тіреулер орналасқан. Қабырғаның биіктігі шамамен 1 метрге жеткенде, құрылыс жалпақ плиталардан бір-біріне жабысқан плиталарға ауысады, нәтижесінде ара ұясы тәрізді күмбез пайда болады. Мейшуді салуға кеткен еңбек мөлшері бойынша әртүрлі бағалаулар бар; көбінесе 39 000 адам-сағат деп есептеледі, бірақ Колин Ренфрю кем дегенде 100 000 сағат қажет болған деп санайды. Мейшудің құрылыс уақытын анықтау қиын, бірақ ұқсас қабірлердегі жерлеулерден алынған деректер б.з.д. 3000 жылға шамалас келеді. Мейшу – «Мейшу типіндегі» қабірлердің ең ірі және ең күрделі мысалы болғандықтан, археологтар оның осы топтағы соңғы қабір екенін, шамамен б.з.д. 2800 жылы салынғанын болжайды. Мейшуді салған адамдар – б.з.д. 3000 жылдан бері Британ аралдарында кең таралған ерекше керамика түрі – жолақты ыдыстарды қолданған.

Отырғызу

Мейшоу Харрей көлінің оңтүстік-шығыс жағасындағы жазық далада шөппен өскен үйінді ретінде көрінеді. Мейшоу салынысымен айналасындағы жерлер, шамасы, бүгінгідей болған: ағашсыз, «тозаң жиналым аймағы» MNH I-ге тән шөптермен, бұл «аралас шаруашылық тәжірибелерді, көбінесе мал өсіруге бағытталғандығын көрсетеді – көп мөлшерде жусан тозаңы, сонымен қатар дәнді дақылдардың тозаңы да бар». Мейшоу жақын жердегі басқа неолиттік ескерткіштермен бір бағытта орналасқан, мысалы, жақын маңдағы Барнхаус елді мекенінің «8-ші құрылысының» кіреберісі тікелей үйіндіге қарап тұр. Сонымен қатар, шамамен 700 метр қашықтықтағы даладағы «Барнхаус тасы» Мейшоудың кіреберісімен бір қатарда орналасқан. Бұл кіреберіс дәліз қысқы күн тоғысының екі жағынан бірнеше күн бойы батып бара жатқан күннің сәулесін ішке кіретіндей етіп жасалған, бұл артқы бөлмеге кіреберісті жарықтандырады. Ұлыбритания бойынша төменгі жолдар неолиттік қасиетті орындарын байланыстырады. Кейбір археологтар Мейшоу бастапқыда үлкен тас шеңберімен қоршалған деп санайды. Мейшоу, Бродгар сақинасы, Стеннесс тұрған тастары, Скара Брей, сондай-ақ басқа да қабірлер мен тұрған тастардан тұратын кешен Ұлыбританияда Стоунхендж мен Эйвберимен байланысты кешендермен теңдесе алатын неолиттік ескерткіштердің шоғырлануын көрсетеді.

Келушілер орталығы

Неолиттік Оркнидің Мейшоу жүрегі қонақ орталығы Стеннесс ауылында орналасқан және 2017 жылдың сәуірінде жұртшылыққа ашылды. Мейшоу қабірінің бұрынғы қонақ орталығы қабірге жақын орналасқан Тормистон Миллде болған. Тормистон Милл қонақ орталығы 2016 жылдың қыркүйегінде түрлі себептермен, әсіресе кішкентай тұрақ пен қауіпті жол, сондай-ақ мүгедектерге арналған коляскаға қолжетімділік болмауы және асбест болуына байланысты жабылды. Экскурсиялар Неолиттік Оркнидің Мейшоу жүрегі қонақ орталығынан шатл автобусымен басталады, ол күніне 4-7 рет 16 адамнан тұратын туристік топтарды камералы обаға дейін жеткізеді. Онда көрме залдары, сыйлық дүкені, қоғамдық дәретханалар және қызметкерлерге арналған жайлар бар.

Стиль

Қабір өз атын Шотландияның Оркни аралдарымен шектелген Мейшоу типіндегі камералы қарыстауға береді. Мейшоу Ирландиядағы әйгілі Ньюграйндж қабіріне өте ұқсас, бұл екі мәдениет арасындағы байланысты көрсетеді. Мейшоу "типіндегі" камералы қарыстаулардың ерекшелігі – кіреберісінің ұзын, төмен жатқан дәлізі, ол шаршы немесе тіктөртбұрышты камераға алып келеді, одан бірнеше бүйірлік ұяларға өтуге болады. Қабірлерді қабір типтеріне жатқызу туралы пікірталас болғанымен, Мейшоу типіндегі тек жеті қабір анық белгілі. Материкте Мейшоудан басқа Кувин төбесіндегі, Уайдфорд төбесіндегі және Квантернесс қабірлері бар. Квойнс қабірі Сандай аралында, ал Винкуй төбесі Эдей аралында орналасқан. Соңында, Папа Вестрей аралының Холмдағы аты жоқ қабір бар. Анна Ричи Оркниде тағы үш Мейшоу типіндегі қабір бар екенін хабарлайды, бірақ олардың орналасқан жерін көрсетпейді немесе атамайды. Мұндағы сипаттамаға сәйкес, камералы қабірлер әдетте қабірлік заттармен сипатталады, олар Кувин төбесінде және Папа Вестрей аралының Холмдағы қабірінде (жоғарыдағы абзацты қараңыз) табылған, бірақ Мейшоуда кездеспеген. Бұған қоса, дәлізді қабірлердің сипаттамасында былай делінген: "Барлық дәлізді қабірлерде адам сүйектері табылмаған. Маейшоу – солардың бірі". Сонымен қатар, маңыздылығы туралы мәлімдемеде (төмендегі §-да келтірілген) былай делінген: "Бұл басқа қабірлері кішкентай үйінділердегі тығырықтандыратын камералар болған адамдар тобының шеберлігінің көрінісі". Бұл орын қабір ретінде емес, обсерватория, күнтізбе және мамыр мерекесі үшін пайдаланылған деген ойды тудырады. Томпкинс Гизаның Ұлы пирамидасын өлшеу және зерттеуге қатысты көптеген құжаттарды мұқият зерттеді. Ол Мейшоудағы орталық "бақылау камерасы" "Ұлы пирамиданың Ұлы галереясы сияқты бұрышты", мұқият тегістелген, тік бұрышты" және "Ұлы пирамиданың сапасына шайкес" біріктірілгенін айтты. Томпкинс бұл камералар қабір емес, құрылыста "байқаушылардың демалу бөлмелері" бар екенін ұсынды. Бұл Саққара, Дашур және Медум пирамидалары сияқты солтүстік жұлдызына сілтеме жасайды. Томпкинс: "Мейс-Хоудағы құрылыстардың пирамидаларға ұқсастығы таң қалдырады", - деді. Томпкинс Том және басқаларды сілтеме жасай отырып, Мейшоу, Сильбури Хилл және басқа да ежелгі үйінділер мен Британиядағы неолиттік мегалиттердің 4000 жылдан астам бұрын мамыр мерекесінде саяхатшылар үшін өте дәл обсерваториялар, күнтізбелер және тура жол көрсеткіштер ретінде қызмет еткенін егжей-тегжейлі сипаттады.