Темір ғасырының сақталған денесі Англияда табылған

Кіріспе

Англияда табылған темір дәуірі адамының батпақ денесі

Линдоу адамы, сондай-ақ Линдоу II және (әдепсіздікпен) Пит Марш деп те аталады, Англияның солтүстік-батысындағы Чеширдегі Уилмслоу маңындағы Линдоу Мосс батпағында табылған адамның сақталған батпақ денесі. Қалдықтарды 1984 жылдың 1 тамызында коммерциялық торф кесушілер тапқан. Линдоу адамы – бұл батпақтан табылған жалғыз дене емес; Линдоу әйелі бір жыл бұрын табылған, сондай-ақ басқа дене мүшелері де табылды. Бұл жайт "1980-ші жылдардың ең маңызды археологиялық жаңалығының бірі" деп сипатталды және бұқаралық ақпарат құралдарында сенсация тудырды. Бұл бұрын елеусіз қалған британдық батпақ денелерін зерттеуге жаңа серпіліс берді. Дене қай уақытта сақталғанын анықтау қиындық тудырды, бірақ ол Линдау Мосс-қа бетімен төмен қаратып, шамамен б.з.д. 2-ші жыл мен б.з. 119-шы жыл аралығында, темір дәуірінде немесе римдік-британдық кезеңінде жерленген деп есептеледі. Өлімі кезінде Линдоу адамы 20-жылдардың ортасындағы сау ер адам болған, және өмірі бойында ауыр немесе қиын физикалық жұмыс істегенін көрсететін белгілердің болмауына байланысты, жоғары әлеуметтік статусы болуы мүмкін. Оның өлімінің себебі туралы пікірталас жүріп жатыр; өлімі зорлықпен және мүмкін, діни ғұрыптармен байланысты болуы мүмкін. Табылған дене мұздатып кептіру арқылы сақталған және Британ мұражайында тұрақты түрде қойылған, бірақ кейде Манчестер мұражайы сияқты басқа орындарға да жөнелтіледі.

Линдау мосы

Линдоу Мосс – ортағасырлық кезеңнен бері жалпы пайдалануға берілген, Чешир графтығының Уилмслоу ауданындағы Линдоудағы торф батпағы. Ол соңғы мұз дәуірінен кейін пайда болды, солтүстік-шығыс Чеширдегі және Мерси алқабындағы мұздың еруінен пайда болған ойыстарда құрылған көптеген торф батпақтарының бірі. Зерттеулер Линдоу Мосс шетінде Линдоу адамымен бір замандас болған қоныстарды немесе егіс шаруашылығы қызметін әлі анықтаған жоқ; алайда, торфтағы гүл тозаңын талдау нәтижесінде жақын жерлерде егіншілік болғандығы анықталды. Бұрын кең аумақты қамтыған батпақ қазір бастапқы көлемінің оннан бір бөлігіне дейін азайған. Бұл қауіпті жер, 18 ғасырдағы бір жазушы онда адамдардың суға батып кеткенін жазған. Ғасырлар бойы батпақтан алынған торф отын ретінде қолданылып келді және 1980 жылға дейін өндіріліп, сол кезде процесс механикаландырылды. Линдоу Мосс – жазық жердегі көтерілген батпақ; осы торфтың түрі көбінесе жақсы сақталған батпақ денелерін тудырады, бұл оларды егжей-тегжейлі талдауға мүмкіндік береді. Жазық жердегі көтерілген батпақтар негізінен Солтүстік Англияда кездеседі және оңтүстікке қарай Мидлендс аймағына дейін созылады. Линдоу адамы – осындай аймақтардан табылған 27 дененің бірі.

Саздықтарды сақтау

Саздық денелердің сақталуы торф батпақтарында кездесетін нақты физикалық жағдайларға байланысты. Сфагнум мохының батпағында дене салынған кезде температура 4°C-тан төмен болуы керек. Жылдық орташа температура 10°C-тан төмен болуы тиіс. Батпақтағы ылғалдылық жыл бойы тұрақты болуы керек: ол құрғауы мүмкін емес. Сот-медициналық сараптама бас сүйектің 30-50 жас аралығындағы еуропалық әйелге тиесілі екенін анықтады. Полиция бастапқыда бас сүйектің 1960 жылы жоғалып кеткен және қазіргі уақытта тергеу жүргізіліп жатқан Малика Рейн Бардтқа тиесілі деп ойлады. Басқа қылмыс бойынша түрмеде отырған күйеуі Питер Рейн Бардт әйелін өлтіргенін және оны бау-бақшасының артқы ауласына жерлегенін айтқан. Бақша тексерілді, бірақ дене табылмады. Рейн Бардт Линдоу Моссынан табылған бас сүйекпен бетпе-бет келгенде, әйелін өлтіргенін мойындады. Ол бұл затты жұмыстасы Эдди Слэкке лақтырып жіберді. Жерге тиген кезде торф түсіп, бұл адам аяғы екенін көрсетті. Полиция шақырылып, аяқ сараптамаға жіберілді, кейін ол Линдоу Адамы деп аталды. Денесінің бір бөлігі ашылып, шіруге бастағандықтан, одан әрі нашарлауын болдырмау үшін оны торфпен жапты. Қалдықтарды қамтитын блок толық қазу 6 тамызда жүргізілді. Күнін анықтау үшін дене Макклсфилд аудандық ауруханасына сақтауға жеткізілді. Сол кезде Мидлсекс ауруханасының радиологтары оны "Пит Марш" деп атады, бұл атау жергілікті журналистер тарапынан қабылданып, сондай-ақ "Пит Богг" деген атта да қолданылды. Бұл туралы тергеудің екінші аптасында баспасөзге хабарланды. Ұлыбританияда табылған ең жақсы сақталған саздық дене ретінде оның табылуы отандық бұқаралық ақпарат құралдарында сенсация тудырып, әлемдік деңгейде жарияланды. Бұл жаңалық елдегі археологтар қауымдастығында үлкен қызығушылықты тудырды, олар осындай жаңалықты ұзақ уақыттан бері күтіп келген. Ол 1980 жылдардың ең маңызды археологиялық жаңалықтарының бірі деп жарияланды. 1985 жылы BBC телеарнасында көрсетілген "Линдоу Адамы" туралы QED деректі фильмін 10 миллион көрермен тамашалады. Lindow III – "басы жоқ, бөлік-бөлік дене", ал Lindow IV – ересек ер адамның жоғарғы жамбасы, мүмкін Линдоу Адамына тиесілі. Линдоу Адамының табылуынан кейін 1987 жылға дейін Линдоу Моссында қосымша археологиялық қазбалар жүргізілмеді. 1987 жылы 6 ақпанда жұмысшылар лифттен үлкен тері бөлігін тапты. Бұл жолы полиция тергеуді археологтарға тапсырды. 70-тен астам бөлік табылды, олар Lindow III құрамына кіреді. Бұл сүйек Линдоу Адамының сүйегі сияқты жақсы сақталмаса да, басқа тіндер жақсы жағдайда сақталған. Соңғы табылу 1988 жылы 14 маусымда Lindow IV болды. Сол жақ аяқтың және жамбастың бөліктері лифтте, Линдоу Адамы табылған жерден батысқа қарай 15 метр жерде табылды. Шамамен үш айдан кейін, 12 қыркүйекте, бір қазу машинасының қазығынан оң жамбас табылды. Табылу орындарының жақындығы және қалдықтардың ересек ер адамнан келгені анықталғандықтан, Lindow IV, әдетте, Линдоу Адамының бір бөлігі деп есептеледі.

The preservation of bog bodies is dependent on a set of specific physical conditions, which can occur in peat bogs. A sphagnum moss bog must have a temperature lower than 4 °C at the time of deposition of the body. The subsequent average annual temperature must be lower than 10 °C. Moisture must be stable in the bog year round: it cannot dry out. Forensics identified the skull as belonging to a European woman, probably aged 30–50. Police initially thought the skull was that of Malika Reyn Bardt, who had disappeared in 1960 and was the subject of an ongoing investigation. While in prison on another charge, her husband, Peter Reyn Bardt, had boasted that he had killed his wife and buried her in the back garden of their bungalow, which was on the edge of the area of mossland where peat was being dug. The garden had been examined but no body was found. When Reyn Bardt was confronted with the discovery of the skull from Lindow Moss, he confessed to the murder of his wife. He threw the object at Eddie Slack, his workmate. When it hit the ground, peat fell off the object and revealed it to be a human foot. The police were called and the foot was taken away for examination. which later became known as Lindow Man. Some skin had been exposed and had started to decay, so to prevent further deterioration of the body, it was re covered with peat. The complete excavation of the block containing the remains was performed on 6 August. Until it could be dated, it was moved to the Macclesfield District General Hospital for storage. At the time, the body was dubbed "Pete Marsh" by Middlesex Hospital radiologists, a name subsequently adopted by local journalists, as was the similar "Pete Bogg". The find was announced to the press during the second week of investigation. As the best preserved bog body found in Britain, its discovery caused a domestic media sensation and received global coverage. Sparking excitement in the country's archaeological community, who had long expected such a find, it was hailed as one of the most important archaeological discoveries of the 1980s. A Q. E. D. documentary about Lindow Man broadcast by the BBC in 1985 attracted 10 million viewers. refers to a human skull, Lindow III to a "fragmented headless body", and Lindow IV to the upper thigh of an adult male, possibly that of Lindow Man. After the discovery of Lindow Man, there were no further archaeological excavations at Lindow Moss until 1987. A large piece of skin was found by workmen on the elevator on 6 February 1987. On this occasion, the police left the investigation to the archaeologists. Over 70 pieces were found, constituting Lindow III. Although the bone was not as well preserved as that of Lindow Man, the other tissues survived in better condition. The final discovery was that of Lindow IV on 14 June 1988. Part of a left leg and buttocks were found on the elevator, from a site just 50 feet (15 m) west of where Lindow Man was found. Nearly three months later, on 12 September, a right thigh was discovered in the peat on the bucket of a digger. The proximity of the discovery sites, coupled with the fact that the remains were shown to come from an adult male, means that Lindow IV is probably part of Lindow Man.

Қалған қалдықтар және тергеу

Линдоу адамы Ұлыбританияда жақсы сақталған батпақ денесінің табылуының алғашқы жағдайы болды; оның күйі Даниядан табылған Граубаль және Толунд адамдарымен салыстыруға болады. Линдоу адамы табылғанға дейін Англия мен Уэльсте 41, ал Шотландияда 15 батпақ денесі табылған деп есептелген. Линдоу адамының табылуына ынталандырылып, бірнеше мақала жинақталды, олар батпақ денелерінің саны күрт жоғары екенін көрсетті: Англия мен Уэльсте 85-тен астам, Шотландияда 36-дан астам. Линдоу Мосс-тағы денелер табылар алдында, британдық батпақ денелері еуропалық мысалдармен салыстырғанда көбінесе назардан тыс қалған. Линдоу адамының қызығушылығы 17-шы ғасырдан бері батпақтардағы жаңа табыстар туралы есептерді терең зерттеуге әкелді; 1995 жылға қарай олардың саны Англия мен Уэльсте 106-ға, Шотландияда 34-ке дейін өсті. Қалдықтардың жасы кең ауқымды болды. Өмірде Линдоу адамының бойы 5'6" және 5'8" (1,68 және 1,73 м) аралығында болып, салмағы шамамен болған. Оның өлімі шамамен 20 жаста болғанын анықтау мүмкін болды. Денесінде қырқылған сақал, мұрт, қоңыр шаштың шағылы, сондай-ақ көзге көрінбейтін қуыстарсыз сау тістері және күтімді тырнақтары сақталған, бұл оның ауыр немесе қиын жұмыс істемегенін көрсетеді. Линдоу адамы түлкі терісінен жасалған білезіктерден басқа толығымен жалаңаш күйінде табылған. Ол қайтыс болған кезде Линдоу адамының остеоартрит және бидай құрттары мен мау құрттарымен ауырғаны анықталды. Сүйектердің декальцификациялануы және Линдоу адамы жерленген торфтың қысымы салдарынан оның бас сүйегі бұрмаланған. Сақталған адам денелерінің кейбіреулерінде ДНК болуы мүмкін, бірақ Lindow Moss сияқты торфты батпақтар мұндай мақсаттар үшін жарамсыз, сондықтан Линдоу адамынан ДНК алудың ықтималдығы төмен. Линдоу адамы мен Линдоу III-тің терілерінде мыстың жоғары деңгейі анықталды. Бұған себеп белгісіз болды, себебі табиғи себептер болуы мүмкін, бірақ Pyatt және басқалардың зерттеуі денелер мыс негізіндегі пигментпен боялған болуы мүмкін деген гипотезаны ұсынды. Бұл гипотезаны тексеру үшін боялған болуы мүмкін жерлерден тері үлгілері алынып, боялмаған жерлерден алынған үлгілермен салыстырылды. Зерттеу нәтижелері дене терісіндегі мыстың мөлшері бақылау аймақтарынан жоғары екенін көрсетті, бұл Pyatt және басқалардың теориясының дұрыс болуы мүмкін екенін көрсетеді. Алайда, қорытынды екіұшты болды, өйткені жалпы мазмұны еркектерге тән деңгейден жоғары болды, ал денедегі айырмашылықтар қоршаған орта факторларына байланысты болуы мүмкін. Сонымен қатар, шашта жасыл шөгінділер табылды, бастапқыда сәндеу үшін қолданылатын мыс негізіндегі пигмент деп ойланған, бірақ кейіннен шаштағы кератин мен торфтың қышқылы арасындағы реакцияның нәтижесі екені анықталды. Линдоу адамын датирлеу қиын, өйткені денеден және оны қоршаған торфтан алынған үлгілер 900 жылдық кезеңді қамтиды. Линдоу адамын қоршаған торфтың радиокөміртегілік жасы шамамен б.з.д. 300 жылға дейін жетеді, бірақ Линдоу адамының өзі басқа жасқа ие. Әр түрлі зертханаларда жүргізілген алғашқы сынақтар денеге қатысты қайшы келетін жастарды көрсетті; кейінгі сынақтар б.з.д. 2 және б.з. 119 жылдары аралықтағы жасқа нұсқады. Линдоу адамының өлімі ырымдық құрбандық немесе жазалау болған деген түсінікке байланысты, оның денесін темір ғасырына жатқызуға бейімділік болды, Рим дәуіріне емес. Географ К. Э. Барбер бұл гипотезаға қарсы шығып, Линдоу Мосс-тағы су тобырлары тым жай болар еді деп мәлімдеді, және жерлеуге рұхсат ету үшін торфты қабықтан алып тастап, содан кейін орнына қойған болуы мүмкін, бұл стратиграфияның бұзылмағанын көрсетеді. Линдоу адамының соңғы тамағы оның асқазан мен ішегінде сақталған және егжей-тегжейлі талданған. Асқазанның мазмұнын зерттеу қазіргі заманғы диета туралы ақпарат береді деп үміттенілді, 1950 жылдары Граубаль және Толунд адамдарымен болғандай. Батпақ денелерінің асқазан-ішек жүйесінің мазмұнын талдау мұндай қалдықтарды зерттеудің басты мақсатының біріне айналды. Астық тұқымдас дәнді дақылдардың талданған нәтижелері оның диетасының көбінесе дәнді дақылдардан тұратынын көрсетті. Ол аздап күйген нан жеген болуы мүмкін, бірақ күю кездейсоқ емес, ырымдық мағынаға ие болған болуы мүмкін. Асқазаннан еменнің тозаңы да табылды, бұл Линдоу адамы наурыз немесе сәуір айында қайтыс болғанын көрсетеді. Зерттеудің қорытындыларының бірі - Lindow Moss-қа жерленген адамдардың диетасы еуропалық әріптестеріне қарағанда аз әртүрлі болған болуы мүмкін. Британ мұражайындағы темір ғасыры коллекциясының кураторы Джоди Джойдың айтуынша, Линдоу адамының маңыздылығы оның қалай өмір сүргенінде, қалай өлгенінде емес, өйткені оның өліміне байланысты жағдайлар толыққанды анықталмайды.

Lindow Man marked the first discovery in Britain of a well preserved bog body; its condition was comparable to that of Grauballe Man and Tollund Man from Denmark. Before Lindow Man was found, it was estimated that 41 bog bodies had been found in England and Wales and 15 in Scotland. Encouraged by the discovery of Lindow Man, a gazetteer was compiled, which revealed a far higher number of bog bodies: over 85 in England and Wales and over 36 in Scotland. Prior to the discovery of the bodies in Lindow Moss, British bog bodies had been a relatively neglected subject compared to European examples. The interest caused by Lindow Man led to more in depth research of accounts of discoveries in bogs since the 17th century; by 1995, the numbers had changed to 106 in England and Wales and 34 in Scotland. The remains covered a large time frame. In life, Lindow Man would have measured between 5'6" and 5'8" (1.68 and 1.73 m) tall and weighed about It was possible to ascertain that his age at death was around the mid 20s. The body retains a trimmed beard, moustache, and sideburns of brown hair, as well as healthy teeth with no visible cavities, and manicured fingernails, indicating he did little heavy or rough work. Apart from a fox fur armband, Lindow Man was discovered completely naked. When he died, Lindow Man was suffering from slight osteoarthritis and an infestation of whipworm and maw worm. As a result of decalcification of the bones and pressure from the peat under which Lindow Man was buried, his skull was distorted. While some preserved human remains may contain DNA, peat bogs such as Lindow Moss are generally poor for such a purpose, and it is unlikely that DNA could be recovered from Lindow Man. Lindow Man and Lindow III were found to have elevated levels of copper on their skin. The cause for this was uncertain as there could have been natural causes, although a study by Pyatt et al. proposed that the bodies may have been painted with a copper based pigment. To test this, skin samples were taken from places likely to be painted and tested against samples from areas where painting was unlikely. It was found that the copper content of the skin of the torso was higher than the control areas, suggesting that the theory of Pyatt et al. may have been correct. However, the conclusion was ambiguous as the overall content was above that expected of a male, and variations across the body may have been due to environmental factors. Similarly, green deposits were found in the hair, originally thought to be a copper based pigment used for decoration, but it was later found to be the result of a reaction between the keratin in the hair and the acid of the peat bog.]] Dating Lindow Man is problematic as samples from the body and surrounding peat have produced dates spanning a 900 year period. Although the peat encasing Lindow Man has been radiocarbon dated to about 300 BC, Lindow Man himself has a different date. Early tests at different laboratories returned conflicting dates for the body; later tests suggested a date between 2 BC and 119 AD. There has been a tendency to ascribe the body to the Iron Age period rather than Roman due to the interpretation that Lindow Man's death may have been a ritual sacrifice or execution. Geographer K. E. Barber has argued against this hypothesis, saying that pools at Lindow Moss would have been too shallow, and suggests that the peat may have been peeled back to allow the burial and then replaced, leaving the stratigraphy apparently undisturbed. Lindow Man's last meal was preserved in his stomach and intestines and was analysed in some detail. It was hoped that investigations into the contents of the stomach would shed light on the contemporary diet, as was the case with Grauballe Man and Tollund Man in the 1950s. The analysis of the contents of the digestive system of bog bodies had become one of the principal endeavours of investigating such remains. Analysis of the grains present revealed his diet to be mostly of cereals. He probably ate slightly charred bread, although the burning may have had ritual significance rather than being an accident. Some mistletoe pollen was also found in the stomach, indicating that Lindow Man died in March or April. One of the conclusions of the study was that the people buried in Lindow Moss may have had a less varied diet than their European counterparts. According to Jody Joy, curator of the Iron Age collection at the British Museum, the importance of Lindow Man lies more in how he lived rather than how he died, as the circumstances surrounding his demise may never be fully established.

Өлім себебі

Зертханада денеден торфты тазалағанда, Линдоу адамы зорлықпен өлгені анық болды. Жарақаттардың ішінде бас жағындағы V пішіндес кесік, бас артқы бөлігіндегі мүмкін жарақат, мойынның оң жағындағы ықтимал жарақат, мойынның оң жақ үстіндегі мүмкін пышақ жарасы, мойынның сынуы және қабырғаның сынуы бар. Ксерорадиографиялық зерттеулер бастан V пішіндес кесіктің себебін салыстырмалы түрде дөңгелек нәрсемен соққыға байланысты екенін көрсетті; ол бас сүйегін сынып, сынықтарды миға енгізген. Жараның шеттеріндегі ісіну Линдоу адамы соққыдан кейін де тірі қалғанын көрсетеді. Шамамен кішкентай шапақтан соққы алғандықтан, ол есінен танып, бірақ бірнеше сағат бойы өмір сүре алатын еді. Мойынның байлау іздері, оның мойнында табылған сіңірлі баудың тартылуынан туындаған, мүмкін, дарға асу құралы немесе әшекей болған. Дене шірігендіктен, кейбір жарақаттар өлімге дейін немесе кейін болғанын анықтау мүмкін емес. Бұл оң жақ кеудедегі жара мен бас сүйегінің артқы жағындағы жарақатқа қатысты. Мойынның оң жағындағы кесік дене ісіп, тері жарылуынан болуы мүмкін; алайда, жараның түзу жиектері өткір құралмен, мысалы, пышақпен жасалғанын көрсетеді. Мойынның байлау іздері өлімнен кейін пайда болған болуы мүмкін. Линдоу адамының өліміне қатысты кейбір түсіндірулерде сіңірлі бау құрбанның мойнын сындыруға арналған дарға асу құралы ретінде қарастырылады. Алайда, физикалық антропология лекторы Роберт Коннолли сіңірлі бау әшекейлік мақсатта қолданылған және суға батқан кезде дене ісінуінен байлау іздері пайда болған болуы мүмкін деп санайды. Қабырғаның сынуы өлімнен кейін, мүмкін дене табылу кезінде болған болуы мүмкін, бірақ Линдоу адамының өлімі туралы кейбір әңгімелерде кездеседі. Мойынның сынуы, сіңірлі баудың мойынға тартылуынан немесе бас артқы жағына соққылардан туындаған болса да, өлімге әкелген жарақат еді. Өлгеннен кейін Линдоу адамы Линдоу батпағына бетімен қаратып қойылды.

As the peat was cleaned off the body in the laboratory, it became clear that Lindow Man had suffered a violent death. The injuries included a V shaped, cut on top of his head; a possible laceration at the back of the head, ligature marks on the neck where a sinew cord was found, a possible wound on the right side of the neck, a possible stab wound in the upper right chest, a broken neck, and a fractured rib. Xeroradiography revealed that the blow on top of the head (causing the V shaped cut) was caused by a relatively blunt object; it had fractured the skull and driven fragments into the brain. Swelling along the edges of the wound indicated that Lindow Man had lived after being struck. The blow, possibly from a small axe, would have caused unconsciousness, but the victim could have survived for several hours afterwards. The ligature marks on the neck were caused by tightening the sinew cord found around his neck, possibly a garrotte or necklace. It is not possible to confirm whether some injuries took place before or after death, due to the body's state of decay. This is the case for the wound in the upper right chest and the laceration on the back of the skull. The cut on the right of the neck may have been the result of the body becoming bloated, causing the skin to split; however, the straight edges to the wound suggest that it may have been caused by a sharp instrument, such as a knife. The ligature marks on the neck may have occurred after death. In some interpretations of Lindow Man's death, the sinew is a garrotte used to break the victim's neck. However, Robert Connolly, a lecturer in physical anthropology, suggests that the sinew may have been ornamental and that ligature marks may have been caused by the body swelling when submerged. The rib fracture may also have occurred after death, perhaps during the discovery of the body, but is included in some narratives of the Lindow Man's death. The broken neck would have proven the fatal injury, whether caused by the sinew cord tightening around the neck or by blows to the back of the head. After death, Lindow Man was deposited into Lindow Moss face down.

Гипотеза

Археолог Дон Бротвелл көптеген ежелгі денелерді қазіргі заманғы техникамен қайта қарау қажет деп санайды, мысалы, Линдоу адамын талдау кезінде қолданылған әдістер сияқты. Батпақ денелерін зерттеу, оның ішінде Линдоу Мосста табылғандарын, жақсы сақталған адам денелерін түсінуге үлкен үлес қосты және талдау мен зерттеудің жаңа әдістерін дамытуға көмектесті. Компьютерлік томография (КТ) сияқты жетілдірілген техникаларды қолдану Линдоу денелерін зерттеуді ерекше маңызды деп белгіледі. Мұндай сканерлеулер дене құрылымын қайта жасауға және ішкі мүшелерді зерттеуге мүмкіндік береді. Физикалық дәлелдер Линдоу адамының қалай өлтірілгенін жалпы түрде анықтауға мүмкіндік береді, бірақ кейбір егжей-тегжейлер даулы, ал оның не үшін өлтірілгені әлі анықталған жоқ. Солтүстік-Батыс Англияда темір дәуірінде діни немесе ритуалдық қызметтерге қатысты айғақтар өте аз. Қолда бар дәлелдер көбінесе торф батпақтарынан табылған артефакттар түрінде сақталған. Аймақтағы темір дәуірінің соңғы кезеңіндегі жерлеулер көбінесе денені бүгіп, жеке әшекейлермен бірге жерлеу түрінде болған. Линдоу адамының жерлеу түрі біздің заманымыздың I ғасырының ортасына жатса да, тарихи алдындағы кезеңде осыған ұқсас жерлеулер жиі кездесетін. ХХ ғасырдың соңғы жартысында ғалымдар мойын немесе бас аймағында жарақат алған батпақ денелерінің ритуалдық құрбандықтардың мысалы екеніне кеңінен сенеді. Батпақ денелері герман және кельт мәдениеттерімен байланысты, әсіресе басқа табынумен байланысты. Бротвеллдің сөзіне сүйенсек, Линдоу адамы – батпақ денелеріндегі "артық өлтірудің" ең күрделі мысалы, және оның ритуалдық мағынасы болуы мүмкін, себебі ол қарапайым кісі өлтіру үшін "әдемі" болып келеді. Археологтар Джон Ходжсон мен Марк Бреннанд батпақ денелерінің діни тәжірибемен байланысты болуы мүмкін екенін ұсынады, бірақ бұл мәселе бойынша ғылыми қауымдастықта әртүрлі пікірлер бар. Линдоу адамының өліміне қатысты кең мерзім (б.з.д. 2 – б.з. 119 жж.) оның римдіктердің б.з. 60-шы жылдары Солтүстік Англияны басып алғаннан кейін қайтыс болғанын білдіреді. Римдіктер құрбандыққа шалуды тыйым салғандықтан, мұндай уақыт басқа мүмкіндіктерді ашады. Коннолли Линдоу адамының жалаңаш күйінде табылғанын ескере отырып, ол зорлықпен тонаудың құрбаны болуы мүмкін деп болжайды.

Archaeologist Don Brothwell considers that many of the older bodies need re examining with modern techniques, such as those used in the analysis of Lindow Man. The study of bog bodies, including these found in Lindow Moss, has contributed to a wider understanding of well preserved human remains, helping to develop new methods in analysis and investigation. The use of sophisticated techniques, such as computed tomography (CT) scans, has marked the investigation of the Lindow bodies as particularly important. Such scans allow the reconstruction of the body and internal examination. The physical evidence allows a general reconstruction of how Lindow Man was killed, although some details are debated, but it does not explain why he was killed. In North West England, there is little evidence for religious or ritual activity in the Iron Age period. What evidence does survive is usually in the form of artefacts recovered from peat bogs. Late Iron Age burials in the region often took the form of a crouched inhumation, sometimes with personal ornaments. Although dated to the mid 1st century AD, the type of burial of Lindow Man was more common in the pre historic period. In the latter half of the 20th century, scholars widely believed that bog bodies demonstrating injuries to the neck or head area were examples of ritual sacrifice. Bog bodies were associated with Germanic and Celtic cultures, specifically relating to head worship. According to Brothwell, Lindow Man is one of the most complex examples of "overkill" in a bog body, and possibly has ritual meaning as it was "extravagant" for a straightforward murder. Archaeologists John Hodgson and Mark Brennand suggest that bog bodies may have been related to religious practice, although there is division in the academic community over this issue. The wide date range for Lindow Man's death (2 BC to 119 AD) means he may have met his demise after the Romans conquered northern England in the 60s AD. As the Romans outlawed human sacrifice, such timing would open up other possibilities. Connolly suggests that as Lindow Man was found naked, he could have been the victim of a violent robbery.

Қорғау

Қоршаған орта мен жағдай – мәйіттердің шіруын анықтайтын маңызды факторлар. Мысалы, мәйіттің шіруы ауа райына, қалай жерленгеніне және қандай ортада жерленгеніне байланысты әртүрлі болады. Торф мәйіттердің шіруын баяулатады. Линдоу адамын сол ортадан алып тастағанда, ол оның денесін шамамен 2000 жыл сақтағандықтан, қалдықтары тез нашарлайды деп қорқып, сақтау үшін шаралар қабылданды. Басқа батпақ денелерінің сақталуын қамтамасыз ету үшін қолданылған әдістерді, мысалы, Граубаль адамында қолданылған бір жарым жылға созылған «таздыру» әдісін қабылдамағаннан кейін, ғалымдар мұздатып кептіруге бейімделді. Денеге 15% полиэтиленгликоль 400 және 85% су ерітіндісі жағылып, деформацияланбауы үшін дайындалды. Содан кейін дене толығымен қатырылып, мұзды буландыру арқылы Линдоу адамының қысқарып қалмауы қамтамасыз етілді. Кейін Линдоу адамы арнайы жасалған витринаға қойылды, онда температура мен ылғалдық 55% деңгейінде ұсталып, орта бақыланды. Линдоу адамы Британ мұражайында сақталады. Қалдықтарды мұражайға жеткізу алдында Англияның Солтүстік-Батысынан шыққан адамдар мәйітті Манчестерде қалдыру үшін сәтсіз науқан ұйымдастырды. Батпақ денесі басқа орындарда уақытша көрмеге қойылды: Манчестер мұражайында үш рет – 1987 жылдың сәуірінен желтоқсанға дейін, 1991 жылдың наурызынан қыркүйегіне дейін. 2008–09 жылдарғы Манчестер көрмесі, «Линдоу адамы: Батпақ денесінің құпиясы» деген тақырыпта, 2010 жылғы Британдық археологиялық сыйлықтарында «Ең үздік археологиялық инновация» номинациясын жеңіп алды. Көрме Британдық археология кеңесі ұйымдастырған болатын. Сыншылар мұражайда мәйіттің көрсетілуі арқылы Линдоу адамының денесіне құрмет көрсетілмей, нысан ретінде қаралатынын айтып шағымданады. Бұл – адам қалдықтарына ғылыми тұрғыдан қарау, мұражай зерттеушілері мен археологтардың оларды ақпарат көзі ретінде пайдалануы туралы кең ауқымды талқылаудың бір бөлігі.

Мәдени сілтемелер

Британдық археолог және антрополог Дон Бротвеллдің "Борсық адам және халық археологиясы" кітабы Линдоу адамды сақтау және талдау үшін қолданылған қазіргі заманғы ғылыми техникалар туралы мәлімет береді. Кельт тарихы, тілі және фольклоры саласындағы ғалым Энн Росс пен археологиялық химик Дон Робинстің "Друид ханзадасының өмірі мен өлімі" кітабы Линдоу адамның өмірі мен өліміне байланысты жағдайларды сипаттайды, сондай-ақ ол Мэнэй қырғыны мен Будика көтерілісі кезінде құдайларға құрбан болған, жоғары текті, мүмкін друид болған деген гипотезаны ұсынады.